Umieranie i śmierć w polskojęzycznych drukach prawosławnych z kręgu Akademii Mohylańskiej
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.35.11Słowa kluczowe:
śmierć, leksyka, prawosławie, historia języka, konceptualizacjaAbstrakt
DYING AND DEATH IN POLISH LANGUAGE ORTHODOX PRINTED TEXTS AUTHORED BY THE MEMBERS OF KIYV-MOHYLA ACADEMY
This article deals with the Polish lexis in the semantic field of DEATH and conceptualizations of death as represented in Orthodox hagiographies and miracula collections. The analysis includes the following three text collections: H. Denisowicz’s Parergon cudów świętych [Parergon of the Miracles of the Saints] (1638), A. Kalnofojski’s Teratourgēma lubo cuda... [Teratourgēma, that is Miracles...] (1638) and S. Kossow’s Paterikon abo zywoty… [Patericon, that is the lives...] (1635). The lexical field under analysis was further divided in to subcategories addressing e.g. the cause of death (zabić [kill], zamordować [murder], obwiesić się [hang oneself]), the killer (bratomorderca [fratricide]), or the relationship between the killer and the victim (oycozaboystwo [patricide]). The article concentrates predominantly on conceptualizations of death, such as death as a road, farewell, crossing the borderline, salvation / condemnation, a dream. These are presented against the background of the Old Polish literary tradition.
Pobrania
Bibliografia
Bardski K., 2014, Bóg jako sprawiedliwy sędzia w symbolicznej ikonosferze biblijnej starożytności chrześcijańskiej i średniowiecza, „Verbum Vitae” nr 26, s. 143–157, https://doi.org/10.31743/VV.1589. DOI: https://doi.org/10.31743/vv.1589
View in Google Scholar
Burzyńska A.B., Kamieniecki J., 1997/1998, Wpływ przeszłości na językowy obraz śmierci ludzi i zwierząt w polszczyźnie, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 9/10, s. 81–92.
View in Google Scholar
Cybulski M., 2001/2002, O dwóch zakresach działania tabu językowego w Polsce epoki baroku, „Roczniki Humanistyczne” XLIX/L, z. 6, s. 83–95.
View in Google Scholar
Engelking A., 1984, Istota i ewolucja eufemizmów (na przykładzie zastępczych określeń śmierci), „Przegląd Humanistyczny” 28, nr 4, s. 115–129.
View in Google Scholar
Felski W., Marczewski J.R., 2012, Imiona śmierci: terminologia mortualna w księdze „Metryki” brygidek lubelskich, „Rocznik Lubelskiego Towarzystwa Genealogicznego” 4, s. 195–207.
View in Google Scholar
Fischer A., 1934, Etnografja słowiańska, z. 3: Polacy, Lwów – Warszawa.
View in Google Scholar
Iwanek M., 1984, Motyw śmierci w ukraińskiej poezji barokowej, „Przegląd Humanistyczny” 28, nr 2, s. 95–111.
View in Google Scholar
Jasik A., 2009, Tabuizowanie tematu śmierci i realiów z nią związanych w różnych kręgach środowiskowych Opolszczyzny, [w:] A. Dąbrowska (red.), Tabu w języku i kulturze, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 3151, „Język a Kultura”, t. 21, Wrocław, s. 175–194.
View in Google Scholar
Kazańczuk M., 1998, W kręgu piekła barokowego, „Teksty Drugie” nr 6, s. 23–46.
View in Google Scholar
Kopaliński W., 2003, Słownik mitów i tradycji kultury, wyd. nowe popr., Warszawa.
View in Google Scholar
Kowalewska-Dąbrowska J., 2005, ŻYCIE TO DROGA, czyli „którędy do Ciebie”, „Stylistyka” XIV, s. 615–633.
View in Google Scholar
Mączyński M., 2005, Językowy obraz XVII-wiecznego klasztoru sióstr norbertanek w Krakowie na Zwierzyńcu (na podstawie rękopiśmiennej kroniki klasztornej), „Prace Monograficzne Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie”, nr 414, Kraków.
View in Google Scholar
Melnyk M., 2000, Zarys wybranych zagadnień soteriologii prawosławnej, „Studia Warmińskie” 37, nr 2, s. 495–522.
View in Google Scholar
Nowicka-Jeżowa A., 1992, Pieśni czasu śmierci. Studium z historii duchowości XVI–XVIII wieku, „Katolicki Uniwersytet Lubelski. Zakład Badań nad Literaturą Religijną”, nr 20, Lublin.
View in Google Scholar
Piasecka A., 2011, Koncept śmierć w rosyjskiej frazeologii, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica Rossica” 7, s. 95–102.
View in Google Scholar
Piersiak T., 1997/1998, Paraliterackie wizje śmierci i umierania w kulturze sarmackiej, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 9/10, s. 135–147.
View in Google Scholar
Pihan-Kijasowa A., 2017, Frazeologia i słownictwo funeralne w siedemnastowiecznych kazaniach pogrzebowych. Zarys problematyki, [w:] B. Hojdis, K. Krzak-Weiss (red.), Co musi wiedzieć uczony edytor, nawet jeśli nie chce. Prace ofiarowane Profesorowi Wiesławowi Wydrze, Poznań, s. 173–188.
View in Google Scholar
Piotrowski S., 1997, Chrześcijańska interpretacja tajemnicy śmierci i życia wiecznego, „Studia Teologiczne Białystok Drohiczyn Łomża” 15, s. 81–97.
View in Google Scholar
Polkowska L., 2021, Jak się zmienia językowy obraz gołębia w polszczyźnie?, „Język Polski” CI, s. 44–57, https://doi.org/10.31286/JP.101.1.4. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.101.1.4
View in Google Scholar
Rok B., 1995, Człowiek wobec śmierci w kulturze staropolskiej, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 1673, „Historia”, nr 119, Wrocław.
View in Google Scholar
Rutkowska J., 2020, Gołąb w kulturach i wierzeniach religijnych, [w:] E. Skorupska-Raczyńska, J. Rutkowska (red.), Ptaki i owady w kulturach świata, „Gorzowskie Studia Bestiograficzne”, t. 5, Gorzów Wielkopolski, s. 185–194.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar
SPXVI: Słownik polszczyzny XVI wieku, t. I–IV, red. komitet redakcyjny, t. V–XVII, red. M.R. Mayenowa, t. XVIII–XXXIV, red. F. Pepłowski, t. XXXV–XXXVI, red. K. Mrowcewicz, P. Potoniec, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1956–2012, [on-line:] http://spxvi.edu.pl/.
View in Google Scholar
Steczko I., Dźwigoł R. (red.), 2017–2018, Dialog z tradycją, t. 6–7: Dawna i współczesna kultura funeralna, „Dialog z Tradycją”, Kraków.
View in Google Scholar
Stępnik J., 2009, Werbalizacja sacrum – „diabelskie” tabu w gwarach ukraińskich, „Źródła Humanistyki Europejskiej. Iuvenilia Philologorum Cracoviensium” 2, s. 249–258.
View in Google Scholar
Witkowska A. OSU, 1971, Miracula małopolskie z XIII i XIV wieku. Studium źródłoznawcze, „Roczniki Humanistyczne” XIX, z. 2, s. 29–161.
View in Google Scholar
Wysoczański W., 2012, Umieranie i śmierć. Wielowymiarowość językowa, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 3448, Wrocław.
View in Google Scholar
Zarębski R., 2020, Nazwy czarnoskórych mieszkańców Afryki w dawnych przekładach Nowego Testamentu, „Poradnik Językowy” nr 1, s. 79–91, https://doi.org/10.33896/PorJ.2020.1.6. DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2020.1.6
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
