Zaolziańska wspólnota w trosce o tożsamość językową i kulturową
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.35.13Słowa kluczowe:
Zaolzie, gwara zaolziańska, polszczyzna regionalna, tożsamość etniczna, czasopismo „Zwrot”Abstrakt
THE COMMUNITY OF ZAOLZIE (TRANS-OLZA) ACTING TO MAINTAIN ITS LINGUISTIC AND CULTURAL IDENTITY
The community of Zaolzie includes Polish people who, as a result of the division of the Cieszyn Silesia into the Polish and Czechoslovak parts in 1929, became a national minority outside the borders of Poland. Living among the Czech population in a linguistically and culturally foreign country, the Polish community fought to maintain its ethnic and cultural identity. The bond uniting the community was maintained by the Cieszyn dialect, i.e. colloquial speech which I call the Zaolzie dialect. Educational and cultural activities were also of great importance, referring to the tradition of the struggle for Polishness in the period from the 19th century onwards. The knowledge spread by Polish schools in Zaolzie, the teaching of Polish history and, against its background, the history of the Cieszyn region, as well as the reading of Polish books contributed to the consolidation of the knowledge of Polish literary language and to the formation of Polish linguistic and national awareness in the Czech environment. In the second part of the article, I present selected utterances of Zaolzie cultural activists published in 1950s and 1960s in the regional monthly entitled “Zwrot”. They illustrate the linguistic problems in Zaolzie which are still relevant despite the changes in the local communication system that occurred as a result of the decreasing number of Polish schools and people with a strong Polish identity.
Pobrania
Bibliografia
Bogoczová I., 2017, Východolašska nářečí versus gwara zachodniocieszyńska, czyli dialektologiczna wojna o Zaolzie, „LingVaria” nr 2 (24), s. 227–244, https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.24.15. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.24.15
View in Google Scholar
Bogoczová I., 2018, Polszczyzna za Olzą, Ostrava.
View in Google Scholar
Bogoczová I., Bortliczek M., 2014/2017 (wyd. 2), Jazyk příhraníčního mikrosvěta (běžná mluva Těšíňanů v ČR) / Język przygranicznego mikroświata (mowa potoczna mieszkańców Zaolzia), Ostrava.
View in Google Scholar
Chlebowczyk J., 1971, Nad Olzą. Śląsk Cieszyński w wiekach XVIII, XIX i XX, Katowice.
View in Google Scholar
Dejna K., 1953, Gwary zachodniocieszyńskie w pracy czeskiego uczonego, „Zwrot” V, nr 8–9 (45–46), s. 12–15.
View in Google Scholar
Drobik A. (red.), 2014, Rozmowy o Śląsku Cieszyńskim, Ustroń.
View in Google Scholar
Heczko-Balajkowa A., 1954, W walce o poprawność językową. Przyczynek dyskusyjny, „Zwrot” VI, nr 2 (51), s. 4–5.
View in Google Scholar
Jasiczek H., 1964, Spór o gałąź czy pień? Próba podsumowania dyskusji, „Zwrot” XVI, nr 7 (176), s. 11–13.
View in Google Scholar
Kadłubiec K.D., 1994, Cieszyńsko-zaolziańska polszczyzna, Katowice.
View in Google Scholar
Kadłubiec K.D., Milerski W., 2001, Cieszyńska ojczyzna polszczyzna, Czeski Cieszyn – Cieszyn.
View in Google Scholar
Kellner A., 1946–1949, Východolašská nářečí, t. I, 1946, t. II, 1949, Brno.
View in Google Scholar
Korzenny J., 1966, O szkolnictwie bez nauczyciela, „Zwrot” XVIII, nr 2 (195), s. 8–10.
View in Google Scholar
Kurzelowski J., 1969, Leon Derlich (1905–1965), „Zwrot” XXI, nr 6 (235), s. 10–12.
View in Google Scholar
Labocha J., 1991, Zagadnienia językowe i językoznawcze na łamach zaolziańskiego „Zwrotu”.
View in Google Scholar
Przegląd artykułów z lat 1949–1959, „Przegląd Polonijny” z. 2, s. 127–138.
View in Google Scholar
Labocha J., 1992, Problematyka językowa w zaolziańskim czasopiśmie „Zwrot” w latach 1960–1989, „Przegląd Polonijny” z. 2, s. 101–108.
View in Google Scholar
Labocha J., 1997, Polsko-czeskie pogranicze na Śląsku Cieszyńskim. Zagadnienia językowe, „Wydawnictwa Księgarni Akademickiej”, nr 45, Kraków.
View in Google Scholar
Red., 1963, Spór wokół gwary, „Zwrot” XV, nr 10 (167), s. 5.
View in Google Scholar
Siwek T., 1965, Czy rzeczywiście burza w szklance wody?, „Zwrot” XVII, nr 11 (192), s. 2–3.
View in Google Scholar
Sowa A., 1950, Dyskurs o przebrzmiałej legendzie i żywym dokumencie mowy, „Zwrot” II, nr 7 (8), s. 3–4, nr 8 (9), s. 8–10, nr 10 (11), s. 4–6.
View in Google Scholar
Sowa A., 1951a, Aby było jasno! Do redaktora „Zwrotu”, „Zwrot” III, nr 7 (20), s. 16.
View in Google Scholar
Sowa A., 1951b, O zapisywaniu gwary. Do redaktora „Zwrotu”, „Zwrot” III, nr 4 (17), s. 16.
View in Google Scholar
Sowa A., 1953, Sposoby zapisywania gwary II, „Zwrot” V, nr 7 (44), s. 12–13.
View in Google Scholar
Wawrosz A., 1963, Nie pozwólmy ji umrzyć, „Zwrot” XV, nr 8 (165), s. 9.
View in Google Scholar
WC, 1956–1957, Rozmawiamy o języku, „Zwrot” 1956, VIII, nr 9 (82), s. 19–20, 1957, IX, nr 1 (86), s. 10–11.
View in Google Scholar
Zahradnik S., Ryczkowski M., 1992, Korzenie Zaolzia, Warszawa – Praga – Trzyniec.
View in Google Scholar
Zaręba A., 1966, Śp. Leon Derlich (1905–1965), „Język Polski” XLVI, s. 301–304.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
