Jak frazeologizmy funkcjonują w różnych wariantach i kontekstach? Funkcjonalna analiza materiału historycznojęzykowego na podstawie jednostki jak Boga kocham
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.36.21Słowa kluczowe:
frazeologizm, frazematyka, socjopragmatyka, pragmatyka historyczna, korpus językowyAbstrakt
How do Phraseologisms Function in Different Variants and Contexts? The Functional Analysis of Historica-Linguistic Material Based on the Unit: jak Boga kocham
The paper presents a functional approach to phraseology from former colloquial Polish speech based on the lexicalized unit jak Boga kocham and its selected variant forms. The author used the elements of the socio-pragmatic method (assuming parallel analysis of the material at the sociological and pragmatic levels) to research the use of these lexicalized constructions. The bases of the material were constructed dialogues from the Korpus dawnych polskich tekstów dramatycznych (1772–1939). During the analysis, it was observed in which way the phraseological unit might realize itself in various variants and contexts. Furthermore, attention was paid to the ‘from sender to the receiver’s perspective, applying the assumptions of Wojciech Chlebda’s phrasematic conception to historical linguistics. This approach gave an opportunity to observe in which variants and socio-pragmatic contexts idioms are most often invoked in the statements of representatives of both sexes. The obtained results were interpreted on the basis of selected non-linguistic factors, primarily historical and cultural ones.
Pobrania
Bibliografia
Anglemark L., 2018, Heav’n bess you, my Dear. Using the ESDD Corpus to Investigate Address Terms in Historical Drama Dialogue, „Journal of Historical Pragmatics” nr 2, s. 186–204, https://doi.org/10.1075/jhp.00018.ang. DOI: https://doi.org/10.1075/jhp.00018.ang
View in Google Scholar
Bednarek J., 2019, Mimetyzm, parler-femme i mówienie prawdy. Kobiece wypowiedzi konfesyjne w perspektywie myśli Luce Irigaray, „Śląskie Studia Polonistyczne” nr 1 (13), s. 101– 112, https://doi.org/10.31261/SSP.2019.13.08. DOI: https://doi.org/10.31261/SSP.2019.13.08
View in Google Scholar
Chlebda W., 1993, Frazematyka, [w:] J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX w., t. 2: Współczesny język polski, Wrocław, s. 327–334.
View in Google Scholar
Costa R., Ramos M., Almeida B., Batista-Campos M.I., 2021, The Role of Linguistics in the Age of Digital Humanities, „Linha D’Água: São Paulo” nr 2, s. 1–8, https://doi.org/10.11606/issn.2236-4242.v34i2p1-8. DOI: https://doi.org/10.11606/issn.2236-4242.v34i2p1-8
View in Google Scholar
Culpeper J., Kytö M., 1997, Towards a Corpus of Dialogues, 1550–1750, [w:] H. Ramisch, K. Wynne (red.), Language in Time and Space. Studies in Honour of Wolfgang Viereck on the Occasion of His 60th Birthday, “Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik” Heft 97, Stuttgart, s. 60–73.
View in Google Scholar
Duda B., Lisczyk K., Mitrenga B., 2020, Od redakcji, „Forum Lingwistyczne” nr 7, s. 11–13, https://doi.org/10.31261/FL.2020.07.01. DOI: https://doi.org/10.31261/FL.2020.07.01
View in Google Scholar
Gondek A., Szczęk J., 2009, Blau wie ein Veilchen – eufemistyczne związki frazeologiczne w języku niemieckim opisujące picie alkoholu, „Język a Kultura” t. 21: Tabu w języku i kulturze, s. 195–208.
View in Google Scholar
Gruszczyński W., 2020, Korpusy językowe narzędziem pracy historyka języka, [w:] A. Hącia, K. Kłosińska, P. Zbróg (red.), Polszczyzna w dobie cyfryzacji, Warszawa, s. 255–265.
View in Google Scholar
ISJP: M. Bańko (red.), Inny słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
Jespersen O., 1924, The Philosophy of Grammar, London.
View in Google Scholar
Jensen K.E., 2014, Linguistics and the Digital Humanities. Computational) Corpus Linguistics, „MedieKultur: Journal of media and communication research” nr 57, s. 115–134, https://doi.org/10.7146/mediekultur.v30i57.15968. DOI: https://doi.org/10.7146/mediekultur.v30i57.15968
View in Google Scholar
Karwatowska M., Szpyra-Kozłowska J., 2010, Lingwistyka płci. Ona i on w języku, Lublin.
View in Google Scholar
Kosek I., 2011, Wariantywność zwrotów frazeologicznych a granice jednostki leksykalnej, [w:] P. Fliciński (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, Poznań, s. 9–22.
View in Google Scholar
Kosek I., Zawilska K., 2012, Osobliwości leksykalne w składzie związków frazeologicznych (na wybranych przykładach), „Język Polski” XCII, s. 260–268, https://doi.org/10.31286/JP.92.4.3. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.92.4.3
View in Google Scholar
Krawczyk-Tyrpa A., 1996, Tabu i eufemizmy we frazeologii, „Problemy Frazeologii Europejskiej” t. 1, s. 81–92.
View in Google Scholar
Krawczyk-Tyrpa A., 1997, Wołanie do Boga (polskie formuły ludowe), „Problemy Frazeologii Europejskiej” t. 2, s. 247–262.
View in Google Scholar
Krzyżanowska A., 1996, Eufemistyczne wyrażanie śmierci w języku polskim i francuskim, „Problemy Frazeologii Europejskiej” t. 1, s. 93–98.
View in Google Scholar
Lord A.B., 2003, O formule, przeł. W. Krajka, [w:] G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima (red.), Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów, Warszawa, s. 203–209.
View in Google Scholar
Marcińczuk M., Kocoń J., Broda B., 2012, Inforex – a Web-Based Tool for Text Corpus Management and Semantic Annotation, [w:] N. Calzolari, K. Choukri, T. Declerck, M.U. Doğan, B. Maegaard, J. Mariani, A. Moreno, J. Odijk, S. Piperidis (red.), Proceedings of the Eighth International Conference on Language Resources and Evaluation (LREC-2012), Istanbul, s. 224–230.
View in Google Scholar
Mędelska J., Marszałek M., 2020, Jak z gęsia woda. Północnokresowe porównania frazematyczne w opisie sformalizowanym, „Slavia Orientalis” LXIX, z. 4, s. 913–931, https://doi.org/10.24425/slo.2020.135785. DOI: https://doi.org/10.24425/slo.2020.135785
View in Google Scholar
Mitrenga B., Pastuch M., Wąsińska K., 2021, Możliwości i ograniczenia historycznych badań pragmalingwistycznych, [w:] M. Mączyński, E. Horyń, E. Zmuda (red.), W kręgu dawnej polszczyzny, t. 7, Kraków, s. 163–181.
View in Google Scholar
Nowakowska A., 2011, Wariantywność porównań frazeologicznych, [w:] P. Fliciński (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, Poznań, s. 23–32.
View in Google Scholar
Pastuch M., Duda B., Lisczyk K., Mitrenga B., Przyklenk J., Sujkowska-Sobisz K., 2018, Digital Humanities in Poland from the Perspective of the Historical Linguist of the Polish Language: Achievements, Needs, Demands, „Digital Scholarship in the Humanities” nr 4, s. 857–873, https://doi.org/10.1093/llc/fqy008. DOI: https://doi.org/10.1093/llc/fqy008
View in Google Scholar
Pastuch M., Mitrenga B., Wąsińska K., Przerywnik leksykalny w historycznojęzykowych badaniach socjopragmatycznych (na materiale Korpusu dawnych polskich tekstów dramatycznych (1772–1939)) (w druku).
View in Google Scholar
Piela A., 2003, W poszukiwaniu inwariantów związków frazeologicznych, [w:] J. Opoka, A. Oskiera (red.), Język – literatura – dydaktyka, t. 1, Łódź, s. 99–107.
View in Google Scholar
Piela A., 2006, Wariancja i synonimia we frazeologii historycznej, [w:] E. Koniusz, S. Cygan (red.), Staropolszczyzna piękna i interesująca, t. 2, Kielce, s. 48–56.
View in Google Scholar
Piela A., 2009, Zmiany znaczeniowe związków frazeologicznych, „LingVaria” nr 1 (7), s. 91–99.
View in Google Scholar
Piela A., 2013, Nieuświadamiane archaizmy w polskich związkach frazeologicznych, „LingVaria” nr 1 (15), s. 59–71, https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.15.05. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.15.05
View in Google Scholar
Piela A., 2016, Pozorna tożsamość. Polskie tradycjonalizmy z semantycznym archaizmem, Katowice.
View in Google Scholar
Piela A., 2018a, Słownik frazeologizmów z archaizmami. Pamiątki przeszłości, Warszawa.
View in Google Scholar
Piela A., 2018b, O frazeologii w słownikach historycznych języka polskiego z XIX i początku XX w., „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” nr 65, s. 137–153.
View in Google Scholar
Przymuszała L., 2018, O potrzebie badań nad frazeologią historyczną, [w:] M. Pastuch, M. Siuciak (red.), Historia języka w XXI wieku. Stan i perspektywy, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3670, Katowice, s. 299–311.
View in Google Scholar
PSWP: H. Zgółkowa (red.), Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. VI, Poznań 1995.
View in Google Scholar
Pycia P., 2011, Płeć a język. Na materiale współczesnego języka polskiego i chorwackiego, Katowice.
View in Google Scholar
Radomski A., Bomba R. (red.), 2013, Zwrot cyfrowy w humanistyce, Lublin.
View in Google Scholar
Rak M., 2016, Wartościowanie w animalistycznej frazematyce gwar polskiego Podtatrza, [w:] M. Rak, K. Sikora (red.), Słowiańska frazeologia gwarowa, „Biblioteka LingVariów”, t. 23, Kraków, s. 89–108, https://doi.org/10.12797/9788376387390. DOI: https://doi.org/10.12797/9788376387390
View in Google Scholar
Rak M., 2021, Frazematyka gwarowa świadectwem zmian społeczno-kulturowych. Trzy modele ludowego obrazu świata (na wybranych przykładach), [w:] E. Horyń, E. Młynarczyk (red.), Językowe świadectwo przemian społecznych i kulturowych, Kraków, s. 307–317.
View in Google Scholar
Rejter A., 2013, Płeć – język – kultura, Katowice.
View in Google Scholar
Rembiszewska D.K., Sikora K., 2016, O nowy sposób definiowania gwarowych frazeologizmów i przysłów, [w:] J. Klimek-Grądzka, M. Nowak (red.), Dawne z nowym łącząc… In memoriam Mariani Kucała, Lublin, s. 377–385.
View in Google Scholar
SF: S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. I, Warszawa 1967.
View in Google Scholar
Sikora K., 2004, Dokąd zajechał Zabłocki na mydle?, [w:] H. Kurek, J. Labocha (red.), Studia linguistica Danutae Wesołowska oblata, Kraków, s. 251–262.
View in Google Scholar
Sikora K., 2011, Winszowanie i dobre słowo w gwarze, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” t. 6, s. 171–189.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski W., Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969, [on-line:] https://doroszewski.pwn.pl/.
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 1807–1808.
View in Google Scholar
Sokolova I., Strama M., 2015, Peculiarities of Euphemisms Using in Teaching Modern Polish Language, „Habaršysy Vestnik” nr 1, s. 85–91, https://doi.org/UDC:372.881.161.1.
View in Google Scholar
Stępień J., 2013, Przerywania i urywania jako zakłócenia płynności wypowiedzi mówionej, „Słowo. Studia Językoznawcze” nr 4, s. 200–215.
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 1900.
View in Google Scholar
SWil: A. Zdanowicz, M. Bohusz Szyszko, J. Filipowicz, W. Tomaszewicz, F. Czepieliński, W. Korotyński, B. Trentowski (red.), Słownik języka polskiego, Wilno 1861, [on-line:] https://eswil.ijp.pan.pl/index.php.
View in Google Scholar
Tannen D., 1994, Ty nic nie rozumiesz! Kobieta i mężczyzna w rozmowie, przeł. A. Sylwanowicz, Poznań.
View in Google Scholar
Tannen D., 1996, Gender and Discourse, New York – Oxford.
View in Google Scholar
Tyrpa A., 2019, Wariantywność frazematyki w gwarach polskich, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” t. 14, s. 246–257, https://doi.org/10.24917/20831765.14.20. DOI: https://doi.org/10.24917/20831765.14.20
View in Google Scholar
Tyrpa A., 2022, Chleb w świetle polskiej frazematyki gwarowej, „Prace Filologiczne” t. 77, s. 435–450, https://doi.org/10.32798/pf.1040.
View in Google Scholar
Tyrpa A., Rak M., 2015, Założenia słownikowego opisu frazematyki gwarowej, „Problemy Frazeologii Europejskiej” t. 10, s. 7–21.
View in Google Scholar
USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 2, Warszawa 2003.
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego, [on-line:] https://wsjp.pl/(dostęp: 15 V 2023).
View in Google Scholar
Wysoczański W., 2015, Integralność we współczesnych badaniach frazeologicznych, [w:] J. Szerszunowicz, B. Nowowiejski, P. Ishida, K. Yagi (red.), Linguo-Cultural Research on Phraseology, t. 3, Białystok, s. 37–63.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
