Jak frazeologizmy funkcjonują w różnych wariantach i kontekstach? Funkcjonalna analiza materiału historycznojęzykowego na podstawie jednostki jak Boga kocham

Autor

DOI:

https://doi.org/10.12797/LV.18.2023.36.21

Słowa kluczowe:

frazeologizm, frazematyka, socjopragmatyka, pragmatyka historyczna, korpus językowy

Abstrakt

How do Phraseologisms Function in Different Variants and Contexts? The Functional Analysis of Historica-Linguistic Material Based on the Unit: jak Boga kocham

The paper presents a functional approach to phraseology from former colloquial Polish speech based on the lexicalized unit jak Boga kocham and its selected variant forms. The author used the elements of the socio-pragmatic method (assuming parallel analysis of the material at the sociological and pragmatic levels) to research the use of these lexicalized constructions. The bases of the material were constructed dialogues from the Korpus dawnych polskich tekstów dramatycznych (1772–1939). During the analysis, it was observed in which way the phraseological unit might realize itself in various variants and contexts. Furthermore, attention was paid to the ‘from sender to the receiver’s perspective, applying the assumptions of Wojciech Chlebda’s phrasematic conception to historical linguistics. This approach gave an opportunity to observe in which variants and socio-pragmatic contexts idioms are most often invoked in the statements of representatives of both sexes. The obtained results were interpreted on the basis of selected non-linguistic factors, primarily historical and cultural ones.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Anglemark L., 2018, Heav’n bess you, my Dear. Using the ESDD Corpus to Investigate Address Terms in Historical Drama Dialogue, „Journal of Historical Pragmatics” nr 2, s. 186–204, https://doi.org/10.1075/jhp.00018.ang. DOI: https://doi.org/10.1075/jhp.00018.ang
View in Google Scholar

Bednarek J., 2019, Mimetyzm, parler-femme i mówienie prawdy. Kobiece wypowiedzi konfesyjne w perspektywie myśli Luce Irigaray, „Śląskie Studia Polonistyczne” nr 1 (13), s. 101– 112, https://doi.org/10.31261/SSP.2019.13.08. DOI: https://doi.org/10.31261/SSP.2019.13.08
View in Google Scholar

Chlebda W., 1993, Frazematyka, [w:] J. Bartmiński (red.), Encyklopedia kultury polskiej XX w., t. 2: Współczesny język polski, Wrocław, s. 327–334.
View in Google Scholar

Costa R., Ramos M., Almeida B., Batista-Campos M.I., 2021, The Role of Linguistics in the Age of Digital Humanities, „Linha D’Água: São Paulo” nr 2, s. 1–8, https://doi.org/10.11606/issn.2236-4242.v34i2p1-8. DOI: https://doi.org/10.11606/issn.2236-4242.v34i2p1-8
View in Google Scholar

Culpeper J., Kytö M., 1997, Towards a Corpus of Dialogues, 1550–1750, [w:] H. Ramisch, K. Wynne (red.), Language in Time and Space. Studies in Honour of Wolfgang Viereck on the Occasion of His 60th Birthday, “Zeitschrift für Dialektologie und Linguistik” Heft 97, Stuttgart, s. 60–73.
View in Google Scholar

Duda B., Lisczyk K., Mitrenga B., 2020, Od redakcji, „Forum Lingwistyczne” nr 7, s. 11–13, https://doi.org/10.31261/FL.2020.07.01. DOI: https://doi.org/10.31261/FL.2020.07.01
View in Google Scholar

Gondek A., Szczęk J., 2009, Blau wie ein Veilchen – eufemistyczne związki frazeologiczne w języku niemieckim opisujące picie alkoholu, „Język a Kultura” t. 21: Tabu w języku i kulturze, s. 195–208.
View in Google Scholar

Gruszczyński W., 2020, Korpusy językowe narzędziem pracy historyka języka, [w:] A. Hącia, K. Kłosińska, P. Zbróg (red.), Polszczyzna w dobie cyfryzacji, Warszawa, s. 255–265.
View in Google Scholar

ISJP: M. Bańko (red.), Inny słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 2000.
View in Google Scholar

Jespersen O., 1924, The Philosophy of Grammar, London.
View in Google Scholar

Jensen K.E., 2014, Linguistics and the Digital Humanities. Computational) Corpus Linguistics, „MedieKultur: Journal of media and communication research” nr 57, s. 115–134, https://doi.org/10.7146/mediekultur.v30i57.15968. DOI: https://doi.org/10.7146/mediekultur.v30i57.15968
View in Google Scholar

Karwatowska M., Szpyra-Kozłowska J., 2010, Lingwistyka płci. Ona i on w języku, Lublin.
View in Google Scholar

Kosek I., 2011, Wariantywność zwrotów frazeologicznych a granice jednostki leksykalnej, [w:] P. Fliciński (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, Poznań, s. 9–22.
View in Google Scholar

Kosek I., Zawilska K., 2012, Osobliwości leksykalne w składzie związków frazeologicznych (na wybranych przykładach), „Język Polski” XCII, s. 260–268, https://doi.org/10.31286/JP.92.4.3. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.92.4.3
View in Google Scholar

Krawczyk-Tyrpa A., 1996, Tabu i eufemizmy we frazeologii, „Problemy Frazeologii Europejskiej” t. 1, s. 81–92.
View in Google Scholar

Krawczyk-Tyrpa A., 1997, Wołanie do Boga (polskie formuły ludowe), „Problemy Frazeologii Europejskiej” t. 2, s. 247–262.
View in Google Scholar

Krzyżanowska A., 1996, Eufemistyczne wyrażanie śmierci w języku polskim i francuskim, „Problemy Frazeologii Europejskiej” t. 1, s. 93–98.
View in Google Scholar

Lord A.B., 2003, O formule, przeł. W. Krajka, [w:] G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima (red.), Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów, Warszawa, s. 203–209.
View in Google Scholar

Marcińczuk M., Kocoń J., Broda B., 2012, Inforex – a Web-Based Tool for Text Corpus Management and Semantic Annotation, [w:] N. Calzolari, K. Choukri, T. Declerck, M.U. Doğan, B. Maegaard, J. Mariani, A. Moreno, J. Odijk, S. Piperidis (red.), Proceedings of the Eighth International Conference on Language Resources and Evaluation (LREC-2012), Istanbul, s. 224–230.
View in Google Scholar

Mędelska J., Marszałek M., 2020, Jak z gęsia woda. Północnokresowe porównania frazematyczne w opisie sformalizowanym, „Slavia Orientalis” LXIX, z. 4, s. 913–931, https://doi.org/10.24425/slo.2020.135785. DOI: https://doi.org/10.24425/slo.2020.135785
View in Google Scholar

Mitrenga B., Pastuch M., Wąsińska K., 2021, Możliwości i ograniczenia historycznych badań pragmalingwistycznych, [w:] M. Mączyński, E. Horyń, E. Zmuda (red.), W kręgu dawnej polszczyzny, t. 7, Kraków, s. 163–181.
View in Google Scholar

Nowakowska A., 2011, Wariantywność porównań frazeologicznych, [w:] P. Fliciński (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Wariantywność we frazeologii, Poznań, s. 23–32.
View in Google Scholar

Pastuch M., Duda B., Lisczyk K., Mitrenga B., Przyklenk J., Sujkowska-Sobisz K., 2018, Digital Humanities in Poland from the Perspective of the Historical Linguist of the Polish Language: Achievements, Needs, Demands, „Digital Scholarship in the Humanities” nr 4, s. 857–873, https://doi.org/10.1093/llc/fqy008. DOI: https://doi.org/10.1093/llc/fqy008
View in Google Scholar

Pastuch M., Mitrenga B., Wąsińska K., Przerywnik leksykalny w historycznojęzykowych badaniach socjopragmatycznych (na materiale Korpusu dawnych polskich tekstów dramatycznych (1772–1939)) (w druku).
View in Google Scholar

Piela A., 2003, W poszukiwaniu inwariantów związków frazeologicznych, [w:] J. Opoka, A. Oskiera (red.), Język – literatura – dydaktyka, t. 1, Łódź, s. 99–107.
View in Google Scholar

Piela A., 2006, Wariancja i synonimia we frazeologii historycznej, [w:] E. Koniusz, S. Cygan (red.), Staropolszczyzna piękna i interesująca, t. 2, Kielce, s. 48–56.
View in Google Scholar

Piela A., 2009, Zmiany znaczeniowe związków frazeologicznych, „LingVaria” nr 1 (7), s. 91–99.
View in Google Scholar

Piela A., 2013, Nieuświadamiane archaizmy w polskich związkach frazeologicznych, „LingVaria” nr 1 (15), s. 59–71, https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.15.05. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.15.05
View in Google Scholar

Piela A., 2016, Pozorna tożsamość. Polskie tradycjonalizmy z semantycznym archaizmem, Katowice.
View in Google Scholar

Piela A., 2018a, Słownik frazeologizmów z archaizmami. Pamiątki przeszłości, Warszawa.
View in Google Scholar

Piela A., 2018b, O frazeologii w słownikach historycznych języka polskiego z XIX i początku XX w., „Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” nr 65, s. 137–153.
View in Google Scholar

Przymuszała L., 2018, O potrzebie badań nad frazeologią historyczną, [w:] M. Pastuch, M. Siuciak (red.), Historia języka w XXI wieku. Stan i perspektywy, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach”, nr 3670, Katowice, s. 299–311.
View in Google Scholar

PSWP: H. Zgółkowa (red.), Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. VI, Poznań 1995.
View in Google Scholar

Pycia P., 2011, Płeć a język. Na materiale współczesnego języka polskiego i chorwackiego, Katowice.
View in Google Scholar

Radomski A., Bomba R. (red.), 2013, Zwrot cyfrowy w humanistyce, Lublin.
View in Google Scholar

Rak M., 2016, Wartościowanie w animalistycznej frazematyce gwar polskiego Podtatrza, [w:] M. Rak, K. Sikora (red.), Słowiańska frazeologia gwarowa, „Biblioteka LingVariów”, t. 23, Kraków, s. 89–108, https://doi.org/10.12797/9788376387390. DOI: https://doi.org/10.12797/9788376387390
View in Google Scholar

Rak M., 2021, Frazematyka gwarowa świadectwem zmian społeczno-kulturowych. Trzy modele ludowego obrazu świata (na wybranych przykładach), [w:] E. Horyń, E. Młynarczyk (red.), Językowe świadectwo przemian społecznych i kulturowych, Kraków, s. 307–317.
View in Google Scholar

Rejter A., 2013, Płeć – język – kultura, Katowice.
View in Google Scholar

Rembiszewska D.K., Sikora K., 2016, O nowy sposób definiowania gwarowych frazeologizmów i przysłów, [w:] J. Klimek-Grądzka, M. Nowak (red.), Dawne z nowym łącząc… In memoriam Mariani Kucała, Lublin, s. 377–385.
View in Google Scholar

SF: S. Skorupka, Słownik frazeologiczny języka polskiego, t. I, Warszawa 1967.
View in Google Scholar

Sikora K., 2004, Dokąd zajechał Zabłocki na mydle?, [w:] H. Kurek, J. Labocha (red.), Studia linguistica Danutae Wesołowska oblata, Kraków, s. 251–262.
View in Google Scholar

Sikora K., 2011, Winszowanie i dobre słowo w gwarze, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” t. 6, s. 171–189.
View in Google Scholar

SJPD: W. Doroszewski W., Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969, [on-line:] https://doroszewski.pwn.pl/.
View in Google Scholar

SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 1807–1808.
View in Google Scholar

Sokolova I., Strama M., 2015, Peculiarities of Euphemisms Using in Teaching Modern Polish Language, „Habaršysy Vestnik” nr 1, s. 85–91, https://doi.org/UDC:372.881.161.1.
View in Google Scholar

Stępień J., 2013, Przerywania i urywania jako zakłócenia płynności wypowiedzi mówionej, „Słowo. Studia Językoznawcze” nr 4, s. 200–215.
View in Google Scholar

SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 1900.
View in Google Scholar

SWil: A. Zdanowicz, M. Bohusz Szyszko, J. Filipowicz, W. Tomaszewicz, F. Czepieliński, W. Korotyński, B. Trentowski (red.), Słownik języka polskiego, Wilno 1861, [on-line:] https://eswil.ijp.pan.pl/index.php.
View in Google Scholar

Tannen D., 1994, Ty nic nie rozumiesz! Kobieta i mężczyzna w rozmowie, przeł. A. Sylwanowicz, Poznań.
View in Google Scholar

Tannen D., 1996, Gender and Discourse, New York – Oxford.
View in Google Scholar

Tyrpa A., 2019, Wariantywność frazematyki w gwarach polskich, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” t. 14, s. 246–257, https://doi.org/10.24917/20831765.14.20. DOI: https://doi.org/10.24917/20831765.14.20
View in Google Scholar

Tyrpa A., 2022, Chleb w świetle polskiej frazematyki gwarowej, „Prace Filologiczne” t. 77, s. 435–450, https://doi.org/10.32798/pf.1040.
View in Google Scholar

Tyrpa A., Rak M., 2015, Założenia słownikowego opisu frazematyki gwarowej, „Problemy Frazeologii Europejskiej” t. 10, s. 7–21.
View in Google Scholar

USJP: S. Dubisz (red.), Uniwersalny słownik języka polskiego, t. 2, Warszawa 2003.
View in Google Scholar

Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar

WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego, [on-line:] https://wsjp.pl/(dostęp: 15 V 2023).
View in Google Scholar

Wysoczański W., 2015, Integralność we współczesnych badaniach frazeologicznych, [w:] J. Szerszunowicz, B. Nowowiejski, P. Ishida, K. Yagi (red.), Linguo-Cultural Research on Phraseology, t. 3, Białystok, s. 37–63.
View in Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

14-11-2023

Numer

Dział

Debiuty

Jak cytować

Ryś, A. (2023) „Jak frazeologizmy funkcjonują w różnych wariantach i kontekstach? Funkcjonalna analiza materiału historycznojęzykowego na podstawie jednostki jak Boga kocham”, LingVaria, 18(2(36), s. 323–337. doi:10.12797/LV.18.2023.36.21.

Podobne artykuły

1-10 z 340

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.