O wybranych archaizmach w polskiej leksyce ludycznej
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.37.13Słowa kluczowe:
językoznawstwo diachroniczne, polska leksyka historyczna, pojęcie ZABAWA, archaizm, leksemy: krotochwila, krotochwilić, kłam, przekwinta, wydwarzanieAbstrakt
SELECTED ARCHAISMS IN POLISH LUDIC LEXIS
The article is dedicated to the history of old lexemes from the conceptual field of zabawa [play], which today are already archaisms: krotochwila [joke], krotochwilić [to joke], kłam [a lie], przekwint/ przekwinta [excessive elegance] and wydwarzanie [playing jokes]. The text is a contribution to the analysis of Polish ludic vocabulary in the diachronic aspect. The analysis is based on dictionaries and corpuses of historical Polish. A review of the history of just a few lexemes showed that, within the concept of ZABAWA, changes were taking place which included the withdrawal of lexemes present in this conceptual field from the beginning. These changes concerned both words whose presence in the field was strongly marked (krotochwilić, krotochwila), as well as those that appeared in it only occasionally (przekwinta, wydwarzanie). Regardless of this, all of them eventually left not only the conceptual field of PLAY, but also the Polish language in general.
Pobrania
Bibliografia
Borejszo M., 1985, O archaizmach leksykalnych i semantycznych w stałych związkach wyrazowych współczesnej polszczyzny (na materiale Słownika języka polskiego pod redakcją Mieczysława Szymczaka), „Poradnik Językowy” nr 6, s. 341–349.
View in Google Scholar
Brückner A., 1894, Średniowieczna poezya łacińska w Polsce, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Filologiczny. Serya II” t. 8, cz. 3, s. 269–319.
View in Google Scholar
DWDS: Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache; [on-line:] https://www.dwds.de/wb/Kurzweil?o=kurzweil.
View in Google Scholar
ESXVII: Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku, [on-line:] https://sxvii.pl/index.php.
View in Google Scholar
Gebauer: J. Gebauer, Slovník staročesky,́ t. I–II, wyd. 2, Praha 1970; [on-line:] https://vokabular.ujc.cas.cz/informace.aspx?t=GbSlov&o=slovniky.
View in Google Scholar
Handke K., 1997a, „Czasowe cezury” i przebieg życia wyrazu, [w:] K. Handke, Rozważania i analizy językoznawcze, Warszawa, s. 231–239.
View in Google Scholar
Handke K., 1997b, Pojęcie i termin „archaizm” na tle zawartości polskich leksykonów, [w:] K. Handke, Rozważania i analizy językoznawcze, Warszawa, s. 71–80.
View in Google Scholar
Hrabec S., Pepłowski F., 1963, Wiadomości o autorach i dziełach cytowanych w słowniku Lindego, Warszawa.
View in Google Scholar
KartXVII: Kartoteka Słownika języka polskiego XVII i 1. połowy XVIII wieku, [on-line:] https://rcin.org.pl/ijp/dlibra/publication/21572/edition/7445/content.
View in Google Scholar
Knapski: G. [Cnapius], Thesaurus Polono Latino Graecus, seu Promptuarium linguae Latinae et Graecae, Polonorum usui accommodatum…, t. I–II, Cracoviae 1621.
View in Google Scholar
KorBa: Elektroniczny korpus tekstów polskich z XVII i XVIII w. (do 1772 r.), [on-line:] https://korba.edu.pl/query_corpus/.
View in Google Scholar
Korpus stp: Korpus tekstów staropolskich, [on-line:] https://ijp.pan.pl/publikacje-i-materialy/zasoby/korpus-tekstow-staropolskich/.
View in Google Scholar
Korpus XVI: Korpus polszczyzny XVI wieku, [on-line:] http://spxvi.edu.pl/korpus/.
View in Google Scholar
Kowalski W., Halle Berry nago! Fikuśna i całuśna ciumka krotochwilnie, [on-line:] https://www.planeta.pl/Rozrywka/halle-berry-nago-seksowne-zdjecie-aktorki-na-instagramie-12-04-2023.
View in Google Scholar
Kurkowska H., Skorupka S., 1959, Stylistyka polska. Zarys, Warszawa.
View in Google Scholar
Mącz: J. Mączyński, Lexicon Latino Polonicum ex optimis Latinae linguae Scriptoribus concinnantum […], Typographus Ioannes Daubmannus, Regiomonti Borussiae [Konigsberg] 1564, [on-line:] https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/14839/edition/23849/content.
View in Google Scholar
Pawelec R., 2013, Ciemne zwierciadło. Semantyka antywartości, Warszawa.
View in Google Scholar
Piela A., 2016, Pozorna tożsamość. Polskie tradycjonalizmy z semantycznym archaizmem, Katowice.
View in Google Scholar
Piela A., 2020, Kłopotliwe kwalifikatory w słownikach języka polskiego, „Język Polski” C, z. 3, s. 58–72. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.100.3.5
View in Google Scholar
Puzynina J., 1955, Ze słownictwa Psałterza Dawidowa przekładania Jana Kochanowskiego, „Poradnik Językowy” 6, s. 206–225.
View in Google Scholar
Puzynina J., 1987, O rozwoju znaczeniowym psł. *klamati i polskiego kłamać, [w:] M. Basaj, W. Boryś, H. Popowska-Taborska (red.), Slawistyczne studia językoznawcze. Księga jubileuszowa w 70 rocznicę urodzin i 50-lecie pracy nauk. prof. dra Franciszka Sławskiego, Wrocław, s. 281–287.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
SEBr: A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927.
View in Google Scholar
SESł: F. Sławski, Słownik etymologiczny języka polskiego, t. I–V, Kraków 1952–1982.
View in Google Scholar
Sieradzka-Baziur B., 2017, Semantyka historyczna – zakres badań i ich wyniki, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” 12, s. 226–237. DOI: 10.24917/20831765.12.23. DOI: https://doi.org/10.24917/20831765.12.23
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, t. I–XI, Warszawa 1958–1969, [on-line:] https://doroszewski.pwn.pl/.
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, wyd. 2, t. I–VI, Lwów 1854–1860.
View in Google Scholar
SPXVI: Słownik polszczyzny XVI wieku, t. I–IV, red. komitet redakcyjny, t. V–XVII, red. M.R. Mayenowa, t. XVIII–XXXIV, red. F. Pepłowski, t. XXXV–XXXVI, red. K. Mrowcewicz, P. Potoniec, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966–2012, [on-line:] https://spxvi.edu.pl/.
View in Google Scholar
SStp: S. Urbańczyk (red.), Słownik staropolski, t. I–XI, Kraków 1953–2002.
View in Google Scholar
Trotz M.A., 1764, Nowy dykcyonarz to iest Mownik polsko-niemiecko-francuski : z przydatkiem przysłów potocznych, przestrog gramatycznych, lekarskich, matematycznych, fortyfikacyynych, żeglaskich, łowczych i inszym naukom przyzwoitych wyrazow, t. III, Lipsk, [on-line:] www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/7823/edition/7138/content.
View in Google Scholar
Volckmar M., 1596, Dictionarium trilinguae ad discendam linguam latinam, polonicam et germanicam accomodatum, Gdańsk, [on-line:] https://dbc.wroc.pl/dlibra/publication/10632/edition/9501?language=pl [wyd. z 1605 r.].
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, t. I–VIII, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
SWil: A. Zdanowicz et al. (red.), Słownik języka polskiego, t. I–II, Wilno 1861, [on-line:] https://eswil.ijp.pan.pl.
View in Google Scholar
WSJP PAN: P. Żmigrodzki (red.), Wielki słownik języka polskiego PAN, [on-line:] http://www.wsjp.pl.
View in Google Scholar
Żmigrodzki P., Bańko M., Batko-Tokarz B. et al. (red.), 2018, Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, Kraków. DOI: https://doi.org/10.17651/WSJP2018
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
