Etnograficzne materiały archiwalne jako źródło badań pogranicznych gwar przejściowych
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.38.15Słowa kluczowe:
badania nad pograniczem, pogranicze bałtycko-słowiańskie, językowe strefy kontaktowe, Białoruś, wielojęzyczność historyczna, źródła etnograficzne, Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w KrakowieAbstrakt
ETHNOGRAPHIC ARCHIVAL MATERIALS AS A SOURCE OF THE STUDY OF TRANSITIONAL BORDER DIALECTS
The paper presents materials from the Polish-Belarusian-Lithuanian borderland dating from the beginning of the 20th century, deposited in the Department of Contextual Documentation of Cultures (archive) of the Seweryn Udziela Ethnographic Museum in Krakow. Their brief review and analysis of the dialectal lexemes show the value of historical materials collected by nonprofessional linguists for research on historical multilingualism and the current sociolinguistic situation at language borders, especially on the problems of mixed, transitional, and mixed-transitional dialects. The analysis of dialect lexemes demonstrates that the manuscripts also preserved forms which are not registered in the known lexicographic sources and dialect atlases. Therefore, these materials represent a novelty in studies on the language interference at the borderland in the field of Belarusian and Polish dialects, as well as in studies of border dialects as a language system of the micro-area of the Polish-Belarusian-Lithuanian borderland.
Pobrania
Bibliografia
Chlebda W., 2015, Pogranicza i pograniczność w polskich perspektywach oglądu, [w:] W. Chlebda, I. Dobrotová (red.), Pograniczność i pogranicza w perspektywie nauk społecznych i humanistycznych, Opole, s. 43–77.
View in Google Scholar
Dmitriev M.A., 1869, Sobranie pesen, skazok, obrâdov i obyčaev krestʹân Severo-Zapadnogo kraâ, Vìlʹnâ.
View in Google Scholar
Federowski M., 1897, Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materyały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877–1891, t. 1: Wiara, wierzenia i przesądy ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki, Kraków.
View in Google Scholar
Gritėnienė A., 2011, Augalų pavadinimai Panemunėlio šnektoje, [w:] V. Mačiekus (red.), Panemunėlis, t. 2, Vilnius, s. 1341–1355.
View in Google Scholar
Karaś M., 1958, Z problematyki gwar mieszanych i przejściowych, „Język Polski” XXXVIII, z. 4, s. 286–296.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2019, Materiały do badań gwar z terenów dzisiejszej Białorusi w zbiorach Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie, [w:] B. Grabka, R. Kucharzyk, A. Tyrpa (red.), Studia dialektologiczne V, Kraków, s. 363–372.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2020, Nieznany rękopis Wandalina Szukiewicza jako źródło do badań gwar białoruskich, „Slavica Slovaca” 55, nr 1, s. 82–96.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2024, Wałaczajka. Zbiory Muzeum Etnograficznego w Krakowie z terenu Białorusi w badaniach językowo-kulturowych, Kraków.
View in Google Scholar
Lemcûgova V.P. (rèd.), 2003–2010, Nazvy naselenyh punktaǔ Rèspublìkì Belarusʹ. Narmatyǔny davednìk, t. I–VI, Mìnsk.
View in Google Scholar
Małecki M., 1933, Do genezy gwar mieszanych i przejściowych (ze szczególnym uwzględnieniem granicy językowej polsko-czeskiej i polsko-słowackiej), „Slavia Occidentalis” 12, s. 81–90.
View in Google Scholar
Orzeszkowa E., 1888–1891, Ludzie i kwiaty nad Niemnem, „Wisła” II, z. 1, s. 1–15, 675–703 (1888); IV, z. 1, s. 1–31 (1890); V, z. 2, s. 235–247 (1891).
View in Google Scholar
Pamâtnaâ knižka: Pamâtnaâ knižka Grodnenskoj gubernii na 1869 g., Grodno 1869.
View in Google Scholar
Pamiętniki: Pamiętniki z życia Ewy Felińskiej, t. 1, Wilno 1856.
View in Google Scholar
Rak D., 2018, Funkcje informacyjna i naukowa podhalaników w zbiorach Archiwum Muzeum Etnograficznego w Krakowie, Kraków.
View in Google Scholar
Rieger J.A., 2019, „Nowe” i „stare” w metodologii badań dialektologicznych, [w:] J. Rieger, Język polski na Kresach, Warszawa, s. 99–110.
View in Google Scholar
Smułkowa E., 1992, Pojęcie gwar przejściowych i mieszanych na polsko-białorusko-ukraińskim pograniczu językowym, [w:] J. Bartmiński, M. Łesiów (red.), Między Wschodem a Zachodem, cz. IV: Zjawiska językowe na pograniczu polsko-ruskim, „Dzieje Lubelszczyzny”, t. VI: Lublin, s. 336–347.
View in Google Scholar
Smułkowa E., 2002a, Propozycja terminologicznego zawężenia zakresu pojęć: „gwary przejściowe” – „gwary mieszane”, [w:] E. Smułkowa, Białoruś i pogranicza. Studia o języku i społeczeństwie, Warszawa, s. 349–354.
View in Google Scholar
Smułkowa E., 2002b, Pogranicze językowe jako przedmiot współczesnej dialektologii, [w:] E. Smułkowa, Białoruś i pogranicza. Studia o języku i społeczeństwie, Warszawa, s. 425–431.
View in Google Scholar
Smułkowa E., 2002c, Kształt współistnienia na polsko-białorusko-litewskim pograniczu językowym, [w:] E. Smułkowa, Białoruś i pogranicza. Studia o języku i społeczeństwie, Warszawa, s. 483–491.
View in Google Scholar
Smułkowa E., 2003, Badanie pograniczy językowych – uwagi metodologiczne, [w:] J. Sierociuk (red.), Gwary dziś, t. 2: Regionalne słowniki i atlasy gwarowe, „Prace Komisji Językoznawczej – Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Wydział Filologiczno-Filozoficzny”, t. 40, Poznań, s. 47–58.
View in Google Scholar
Szcześniak K., 2022, Świat zamów światem roślin na pograniczu wschodniej i zachodniej Słowiańszczyzny, Gdańsk – Sopot.
View in Google Scholar
Veras Z., 1924, Belaruska-polʹska-rasejska-lacìnskì botanìčny sloǔnìk, Vìlʹnâ.
View in Google Scholar
Waniakowa J., 2012, Polskie gwarowe nazwy dziko rosnących roślin zielnych na tle słowiańskim. Zagadnienia ogólne, Kraków.
View in Google Scholar
Zdancewicz T., 1968, Nazwy wrotyczu pospolitego (Tanacetum vulgare) w gwarach podlasko-suwalskich i przyległych, „Slavia Occidentalis” 27, s. 319–332.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
