Z etymologii polskiej: baka, baki
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.39.14Słowa kluczowe:
język polski, języki wschodniosłowiańskie, leksyka, frazeologia, etymologia, baka, bakiAbstrakt
FROM POLISH ETYMOLOGY: BAKA, BAKI
In Polish, the word baka, baki pl. was never used in the meaning of ‘eye, eyes’. The phraseological expression świecić bakę (baki) komuś (‘to try to gain someone’s favour with flattery’), common in Polish dialects (mainly in Lesser Poland) and occurring in several formal variants, was characterised by its original meaning: ‘to shine a torch on someone’, and the word baka (from the Middle Low German bake) meant ‘torch, sail’. It is therefore a misunderstanding to connect the Polish świecić bakę (baki) komuś with the Ukrainian word báka, báky and the Belarussian word báka, báki ‘eye, eyes’, which have a completely different origin, namely they are treated as a back derivative of the Ukrainian verb báčyty, Belorussian báčyc’, Polish baczyć from the Proto Slavic *bačiti, northern dialectal ‘to pay attention to something, to notice, to watch, to look, to see’. As for phraseological expression, such as the Ukrainian zabyváty báky, Belarussian zabivác’ báki, Russian báki zabiváť, it is difficult to decide unequivocally whether we are dealing here with the same meaning ‘eye, eyes’, or with the meaning ‘false
information, gossip, nonsense, lies, jokes, uncreated things’, and the meaning of the whole phrase ‘to feed someone nonsense, lies, to tell untrue things, to lie, to cheat’. In this meaning, the noun baki could be a derivative of the verb bakať, which comes from the Proto-Slavic *bakati ‘to shout, to call out, to scold, to babble, to chatter’.
Pobrania
Bibliografia
Anikin: А.E. Anikin, Russkij ètimologičeskij slovarʹ, t. I–XV, Moskva 2007–2021.
View in Google Scholar
Czarnecki T., 2014, Die deutschen Lehnwörter im Polnischen. Untersuchungen zur Chronologie und Geographie der Entlehnungen, Warszawa.
View in Google Scholar
Daľ: V.I. Daľ, Tolkovyj slovar‘ živogo velikorusskogo âzyka, t. I–IV, Мoskva 1978–1980.
View in Google Scholar
ESBM: V.U. Martynaǔ (red.), Ètymalagìčny sloǔnìk belaruskaj movy, t. I–, Mìnsk 1978–.
View in Google Scholar
ESUM: A.S. Melʹničuk (red.), Etimologìčnij slovnik ukraïnsʹkoï movi, t. I–VI, Kiïv 1982–2012.
View in Google Scholar
Gorbač O., Arg̀o v Ukraïnì, Lʹvìv 2006.
View in Google Scholar
Hrinczenko: B.D. Grìnčenko, Slovarʹ ukraïnsʹkoï movi, t. I–IV, Kiïv 1907–1909.
View in Google Scholar
KSJP XVII–XVIII: Kartoteka Słownika języka polskiego XVII i 1. połowy XVIII wieku, [on-line:] https://rcin.org.pl/dlibra/publication/20029?language=en (dostęp: 2 IV 2024).
View in Google Scholar
LL: N. Hobzej, K. Sìmovič, T. Âstremsʹka, G. Didik-Meuš, Leksikon lʹvìvsʹkij. Považno ì na žart, Lʹvìv 2009.
View in Google Scholar
Lübben A., Mittelniederdeutsches Handwörterbuch, Darmstadt 1980.
View in Google Scholar
Nosovič I.I., Slovarʹ belorusskogo narečiâ, Sankt-Peterburg 1870.
View in Google Scholar
Popov V.M., Slovarʹ vorovskogo i arestantskogo âzyka, Kiev 1912, [w:] O. Horbatsch (red.), Russische Gaunersprache I, Frankfurt am Main 1982, s. 11–98.
View in Google Scholar
SBN: P.P. Bìlecʹkij-Nosenko, Slovnik ukraïnsʹkoï movi, red. V.V. Nìmčuk, Kiïv 1966.
View in Google Scholar
SEBań: A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. I–II, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
SEBr: A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 1927.
View in Google Scholar
SGM: J. Wronicz (red.), Słownik gwar małopolskich, t. I–II, Kraków 2016–2017.
View in Google Scholar
SGP PAN: Słownik gwar polskich, red. M. Karaś (Źródła, t. I), J. Reichan (t. II–V), J. Okoniowa (t. VI–IX, z. 1), R. Kucharzyk (t. IX, z. 2–); t. I–V: Wrocław 1977–1998, t. VI–, Kraków 2001–.
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I–VI, Warszawa 1807–1814.
View in Google Scholar
SPsł: F. Sławski (red.), Słownik prasłowiański, t. I–VIII, Wrocław 1974–2001.
View in Google Scholar
SRNG: Slovarʹ russkih narodnyh govorov, red. F.P. Filin (t. I–XXIII), F.P. Sorokoletov (t. XXIV–XLVI), S.A. Myznikov (t. XLVII–LII); t. I–II: Moskva–Leningrad 1965–1966, t. III–XXVI: Leningrad 1968–1991, t. XXVII–LII: Sankt-Peterburg 1992–2023.
View in Google Scholar
STGP: K. Stępniak, Słownik tajemnych gwar przestępczych, Londyn 1993.
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, t. I–VIII, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
SWJP: B. Dunaj (red.), Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1996.
View in Google Scholar
TRS: M.M. Osmanov (red.), Tatarsko-russkij slovarʹ, Moskva 1966.
View in Google Scholar
URS: V.M. Vahrušev, Udmurtsko-russkij slovarʹ, Moskva 1983.
View in Google Scholar
UŻ: L. Stavicʹka, Ukraïnsʹkij žarg̀on. Slovnik, Kiïv 2005.
View in Google Scholar
Vasmer: М. Fasmer, Ètimologičeskij slovarʹ russkogo âzyka, t. I–IV, Мoskva 1986–1987.
View in Google Scholar
WSRP: A. Mirowicz, I. Dulewicz, I. Grek-Pabis, I. Maryniak, Wielki słownik rosyjsko-polski, t. I–II, Warszawa–Moskwa 1970.
View in Google Scholar
WSWO: M. Bańko (red.), Wielki słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa 2010.
View in Google Scholar
WTSSUM: V.T. Busel (red.), Velikij tlumačnij slovnik sučasnoï ukraïnsʹkoï movi, Kiïv–Ìrpìnʹ 2009.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Adam Fałowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
