O warzywnych określeniach ludzi głupich i zachowujących się niekulturalnie. Przyczynek do językowo-kulturowego obrazu warzyw w polszczyźnie
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.20.2025.39.10Słowa kluczowe:
stereotypy, językowo-kulturowy obraz warzyw, inwektywy, określenia osób głupich i negatywnie ocenianychAbstrakt
VEGETABLE EXPRESSIONS DENOTING FOOLISH AND MISBEHAVING PEOPLE AS A CONTRIBUTION TO THE LINGUISTIC AND CULTURAL IMAGE OF VEGETABLES IN THE POLISH LANGUAGE
The subject of the article is the names of vegetables which secondarily become insults, that is, they are referred to people who are negatively evaluated due to stupidity and improper behaviour. It is interesting to point out why, among plants, it is vegetables that are used most often in this function. In the first part of the article the author collects and briefly describes the most important elements of the linguistic and cultural image of vegetables in the Polish language for this topic, and in the second part the author characterises the vegetable forms used in the contemporary insulting description of a person: kapuściana głowa [cabbage head], głąb [cabbage heart], burak [beetroot], cebulak [onion-man], kartofel [potato]. The author presents the length of their functioning in Polish and their popularity reflected in the number of derivatives. Also, the author attempts to indicate why they are the ones associated with stupidity and lack of culture, and to what extent it is due to the linguistic and cultural image of vegetables or to other current socio-cultural transformations.
Pobrania
Bibliografia
Bańko M., 2024, Kartofel i ziemniak w języku i w kartach dań, [w:] M. Święcicka, M. Peplińska-Narloch (red.), Miasto – przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie, cz. 9, Bydgoszcz, s. 33–46.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2001, O językowym obrazie świata Polaków końca XX wieku, [w:] S. Dubisz, S. Gajda (red.), Polszczyzna XX wieku. Ewolucja i perspektywy rozwoju, Warszawa, s. 27–53.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2014, Językowe podstawy obrazu świata, Lublin.
View in Google Scholar
Burkacka I., 2020, Janusze, halyny, sebixy i karyny. Memy internetowe jako źródło nowych eponimów, „Poradnik Językowy” nr 4, s. 21–34, https://doi.org/10.33896/PorJ.2020.4.2. DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2020.4.2
View in Google Scholar
Dryll E.M., 2014, Rozumienie metafor charakteryzujących ludzi – perspektywa rozwojowa, praca doktorska, [on-line:] https://depotuw.ceon.pl/bitstream/handle/item/1225/Ewa%20Dryll_Rozumienie%20metafor%20charakteryzuj%C4%85cych%20ludzi%20%E2%80%93%20perspektywa%20rozwojowa.pdf?sequence=1 (dostęp: 28 VIII 2024).
View in Google Scholar
Dumanowski J., 2009, Hierarchia bytów żywieniowych, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, [on-line:] https://wilanow-palac.pl/pasaz-wiedzy/hierarchia-bytow-zywieniowych (dostęp: 28 VIII 2024).
View in Google Scholar
Habrajska G., 1996, Kategoryzacja a klasyfikacja – potoczne i naukowe widzenie świata (analiza badań ankietowych dotyczących kategoryzacji nazw roślin), [w:] R. Grzegorczykowa, A. Pajdzińska (red.), Językowa kategoryzacja świata, Lublin, s. 221–241.
View in Google Scholar
Kuligowska K., 2022, Nazwy potraw we frazeologii polskiej, „Prace Filologiczne” LXXVII, s. 247–271, https://doi.org/10.32798/pf.994. DOI: https://doi.org/10.32798/pf.994
View in Google Scholar
Mrózek R., 2007, Słownik motywacyjny antroponimów przezwiskowych socjolektu młodzieżowego, Kraków.
View in Google Scholar
Narodowy Korpus Języka Polskiego, praca zbiorowa, red. A. Przepiórowski, M. Bańko, R.L. Górski, B. Lewandowska-Tomaszczyk, Warszawa 2012.
View in Google Scholar
Nowakowska A., 1998, Bukiet jarzyn po polsku. Prototyp a frazeologia, [w:] J. Anusiewicz, J. Bartmiński (red.), Język a kultura, t. 12: Stereotyp jako przedmiot lingwistyki. Teoria, metodologia, analizy empiryczne, Wrocław, s. 272–277.
View in Google Scholar
Nowakowska A., 2005, Świat roślin w polskiej frazeologii, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 2755, Wrocław.
View in Google Scholar
Nowakowska A., 2018, Kariera kartofla/ziemniaka na polu języka polskiego, [w:] J. Nowosielska-Sobel, G. Strauchold, R. Nowakowski (red.), „Jabłka zaś ziemne, a po teraźniejszemu kartofle”. Znaczenie ziemniaka w Europie i na ziemiach polskich ze szczególnym
View in Google Scholar
uwzględnieniem Dolnego Śląska w kontekście historii i teraźniejszości, Kraków, s. 159–172.
View in Google Scholar
Ożóg K., 1981, O współczesnych polskich wyrazach obraźliwych, „Język Polski” LXI, z. 3–5, s. 179–187.
View in Google Scholar
Pęzik P., 2020, Budowa i zastosowania korpusu monitorującego MoncoPL, „Forum Lingwistyczne” nr 7, s. 133–150, https://doi.org/10.31261/fl.2020.07.11. DOI: https://doi.org/10.31261/FL.2020.07.11
View in Google Scholar
Rak M., 2017, Na bezrybiu i rak ryba. Językowo-kulturowy obraz raka w polszczyźnie, „Etnolingwistyka” 29, s. 149–169, https://doi.org/10.17951/et.2017.29.149. DOI: https://doi.org/10.17951/et.2017.29.149
View in Google Scholar
Rydlewski M., 2020, „Z czego się śmiejecie? Sami z siebie się śmiejecie!” Internetowy fenomen „Polaków cebulaków” – od szowinizmu antywiejskiego do kulturowej autoterapii, „Studia i Perspektywy Medioznawcze” 2: Media w środowisku cyfrowym, s. 201–214.
View in Google Scholar
Sikora K., 2016, Gbury, dziwki, patole, zwyrole i ćwoki – o szczególnej karierze quasi-gwarowych ekspresywizmów w polszczyźnie, „Język Polski” XCVI, z. 3, s. 58–67, https://doi.org/10.31286/JP.96.3.6. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.96.3.6
View in Google Scholar
Sojka-Masztalerz H., 2001, „Kiedy jest tylko groch w chałupie, a kapusta w kłodzie, to bieda nie dobodzie…”. O warzywach w przysłowiach, [w:] A. Dąbrowska, I. Kamińska-Szmaj (red.), Język a kultura, t. 16: Świat roślin w języku i kulturze, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 2282, Wrocław, s. 131–138.
View in Google Scholar
Sojka-Masztalerz H., 2010, O inwektywach zwierzęcych w języku polskim, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, nr 3225, „Kształcenie Językowe”, nr 8, Wrocław, s. 11–24.
View in Google Scholar
Szczekocka-Augustyn A., Wereszyńska B., Zagrodzka T., 1996, O kategoriach rozmytych (na przykładzie rozumienia nazw fauny, flory i artefaktów), [w:] R. Grzegorczykowa, A. Pajdzińska (red.), Językowa kategoryzacja świata, Lublin, s. 255–272.
View in Google Scholar
Tokarski R., 1991, Wartościowanie człowieka w metaforach językowych, „Pamiętnik Literacki” LXXXII, nr 1, s. 144–157.
View in Google Scholar
Tołstojowa S.M., 2018, Świat człowieka i jego granice w świetle danych językowych, „Etnolingwistyka” 30, s. 15–30, https://doi.org/10.17951/et.2018.30.15. DOI: https://doi.org/10.17951/et.2018.30.15
View in Google Scholar
Wacławek M., Wtorkowska M., 2022, O Polakach i Słoweńcach – w kręgu językowo-kulturowych stereotypów, Ljubljana, https://doi.org/10.4312/9789617128574. DOI: https://doi.org/10.4312/9789617128574
View in Google Scholar
Wielki słownik języka polskiego PAN. Geneza, koncepcja, zasady opracowania, praca zbiorowa, red. P. Żmigrodzki, M. Bańko, B. Batko-Tokarz, J. Bobrowski, A. Czelakowska, M. Grochowski, R. Przybylska, J. Waniakowa, K. Węgrzynek, Kraków 2018.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Barbara Batko-Tokarz

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
