Szlachta grodzieńska na początku XXI w. – język i tożsamość. Zarys problematyki
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.12Słowa kluczowe:
pogranicze polsko-białoruskie, Grodzieńszczyzna, szlachta grodzieńska, polszczyzna grodzieńska, socjolekt szlacheckiAbstrakt
Nobility of the Grodno Region at the Beginning of the 21st Century: Language and Identity. An Outline of the Problem
The subject of the paper is the nobility of the Grodno region at the beginning of the 21st century. Basing on archival queries and field explorations, the author identifies three clusters of gentry areas near Grodno, Belarus, that survived till our time. She draws attention to the fact that their inhabitants still speak Polish, and are acutely aware of their belonging to the nobility, which awareness is passed from one generation to the next. Further, she emphasizes that the language of the inhabitants of the various clusters is not identical, and also differs significantly from the language of Polish residents of rural areas. The author postulates the value of research into the language and identity of Grodno nobility as an important element of the unique culture of Polish-Belarusian borderland. The paper has been prepared within the Thesaurus Poloniae scholarship program of the Minister of Culture and National Heritage of the Republic of Poland.
Pobrania
Bibliografia
Golachowska E., 2007, Formy grzecznościowe w mowie szlachty podlaskiej i grodzieńskiej. Zarys problematyki, „Acta Baltico-Slavica” 31, s. 83–92.
View in Google Scholar
Grek-Pabisowa I., 1997, Językowa rzeczywistość na dawnych Kresach północno-wschodnich, [w:] K. Handke (red.), Kresy – pojęcie i rzeczywistość, Warszawa, s. 145–179.
View in Google Scholar
Grek-Pabisowa I., Handke K., Ostrówka M., Zielińska A., 1998, Bohatyrowicze sto lat później, Warszawa.
View in Google Scholar
Gurskaâ J., 2010, K istorii formirovaniâ drevnih familij sovremennogo Belorusskogo areala, „Acta Baltico-Slavica” 34, s. 31–36. DOI: https://doi.org/10.11649/abs.2010.003
View in Google Scholar
Hirszel S.Z., 1923, Przyczynki do monografii powiatu grodzieńskiego, Grodno.
View in Google Scholar
Horoszkiewicz R., 1936, Szlachta zaściankowa na ziemiach wschodnich, Warszawa.
View in Google Scholar
Horoszkiewicz R., 1937, Spis rodów szlachty zaściankowej ziemi pińskiej, Warszawa.
View in Google Scholar
Jakubowski J., 1935, Powiat grodzieński w wieku XVI (mapa z tekstem), „Prace Komisji Atlasu Historycznego Polski” z. III, s. 99–114.
View in Google Scholar
Komunikat: Komunikat nr 4 Komitetu do Spraw Szlachty Zagrodowej na Wschodzie Polski, Sekcja Naukowa, 1938, Archiwum Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie, sygn. I/1027/RKP.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2011, Język bohaterów Elizy Orzeszkowej a współczesny język polski na Grodzieńszczyźnie, [w:] S. Musienko (red.), Tvorčestvo Èlizy Ožeško v èstetičeskom prostranstve sovremennosti, Grodno, s. 246–253.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2014, Uwagi o polszczyźnie inskrypcji nagrobnych na Grodzieńszczyźnie, „Acta Baltico-Slavica” 38, s. 67–88, [on-line:] https://doi.org/10.11649/abs.2014.013. DOI: https://doi.org/10.11649/abs.2014.013
View in Google Scholar
Konczewska K., 2015, Współczesna sytuacja socjolingwistyczna na Grodzieńszczyźnie, „Socjolingwistyka” XXIX, s. 149–169, [on-line:] http://dx.doi.org/10.17651/SOCJOLING.29.9. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.29.9
View in Google Scholar
Konczewska K., 2016, Zróżnicowanie gwar polskich Grodzieńszczyzny. Polszczyzna „szlachty zaindurskiej”, „Język Polski” XCVI, s. 43–57.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2017a, Polszczyzna grodzieńska. Stan badań i perspektywy, [w:] B. Osowski, P. Michalska-Górecka, J. Kobus, A. Piotrowska-Wojaczyk (red.), Język w regionie, region w języku 2, Poznań, s. 183–202.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2017b, Perad ablìččam Thanatos. Ìnskrypcyì garadzenskìh francìškanskìh mogìlak, „Garadzenskì gadavìk” V, s. 95–103.
View in Google Scholar
Konczewska K., 2018a, Archaizmy leksykalne współczesnej polszczyzny grodzieńskiej (socjolektu szlacheckiego), [w:] M. Pastuch, M. Siuciak (red.), Historia języka w XXI wieku. Stan i perspektywy, Katowice, s. 355–367.
View in Google Scholar
Konczewska K, 2018b, „Polacy to z krwi i ducha, prawdziwa złota żyła społeczeństwa naszego”. Szlachta grodzieńska w listach Elizy Orzeszkowej, „Studia Slavica” XXII/1, s. 19–27.
View in Google Scholar
Konczewska K, 2018c, Metryki parafii usnarskiej jako źródło do badań obrazu onomastycznego dawnego powiatu grodzieńskiego, [w:] R. Przybylska, M. Rak, A. Kwaśnicka-Janowicz (red.), Historia języka, dialektologia i onomastyka w nowych kontekstach interpretacyjnych, Kraków, s. 399–411.
View in Google Scholar
Krysin L.P., 2004, Russkoe slovo, svoe i čužoe. Issledovaniâ po sovremennomu russkomu âzyku i sociolingvistike, Moskva.
View in Google Scholar
Orzeszkowa E., 1954–1981, Listy zebrane, do druku przygotował i komentarzem opatrzył E. Jankowski, Wrocław.
View in Google Scholar
Ostrówka M., 2001, Wizerunek zaścianka szlacheckiego u E. Orzeszkowej a jego kulturowy i językowy obraz współczesny, [w:] K. Stępnik (red.), Twórczość Elizy Orzeszkowej, „Obrazy Kultury Polskiej”, Lublin, s. 37–50.
View in Google Scholar
Rieger J., 2004, Jak badać współczesne słownictwo kresowe?, [w:] idem, Dawna i współczesna polszczyzna na Kresach, „Studia nad Polszczyzną Kresową”, t. 11, Warszawa, s. 23–33.
View in Google Scholar
Rzepka R.W., Walczak B., 1992, Socjolekt szlachecki XVII wieku. Próba ogólnej charakterystyki, [w:] M. Stępień, S. Urbańczyk (red.), Barok w polskiej literaturze, kulturze i języku.
View in Google Scholar
Materiały z konferencji naukowej 25–29 sierpnia 1987 r. w Krakowie, Warszawa – Kraków, s. 179–188.
View in Google Scholar
Sawaniewska-Mochowa Z., 2002, Ze studiów nad socjolektem drobnej szlachty kowieńskiej XIX wieku (na podstawie słowników przekładowych Antoniego Juszkiewicza), Bydgoszcz.
View in Google Scholar
Sawaniewska-Mochowa Z., Zielińska A., 2007, Dziedzictwo kultury szlacheckiej na byłych Kresach północno-wschodnich Rzeczypospolitej – ginąca część kultury europejskiej, Warszawa.
View in Google Scholar
Sikorska-Kulesza J., 1995, Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i Białorusi w XIX wieku, Warszawa.
View in Google Scholar
Smalânčuk A., 2003, Belaruskìâ palâkì abo palâkì ǔ Belarusì?, [w:] A. Engelking, R. Huszcza (red.), Pogranicza języków, pogranicza kultur. Studia ofiarowane Elżbiecie Smułkowej, Warszawa, s. 326–334.
View in Google Scholar
Spisok: Spisok vooružennym dvorânam i tataram Grodnenskago pověta, [w:] Akty, izdavaemye Vilenskoû Arheografičeskoû Komissìeû, t. VII: Akty Grodnenskago grodskago suda, Vilna 1874, s. 393–425.
View in Google Scholar
Straczuk J., 2006, Cmentarz i stół. Pogranicze prawosławno-katolickie w Polsce i na Białorusi, Wrocław.
View in Google Scholar
Tunbridge J., 2018, Zmiana warty. Dziedzictwo na przełomie XX i XXI wieku, tłum. A. Kamińska, wybór, red. nauk. R. Kusek, Kraków.
View in Google Scholar
Walczak B., 2000, Język Bohatyrowiczów (socjolekt szlachty zaściankowej w „Nad Niemnem”), [w:] J. Rećko (red.), Literatura – kultura – język. Z warsztatów badawczych, Zielona Góra, s. 269–289.
View in Google Scholar
Wiśniewski J., 1964, Rozwój osadnictwa na pograniczu polsko-rusko-litewskim od końca XIV do połowy XVII wieku, „Acta Baltico-Slavica” 1, s. 115–135.
View in Google Scholar
Wiśniewski J., 1977, Osadnictwo wschodniej Białostocczyzny, geneza, rozwój oraz zróżnicowanie i przemiany etniczne, „Acta Baltico-Slavica” 11, s. 7–80.
View in Google Scholar
Zielińska A., 2009, O polszczyźnie szlachty grodzieńskiej, [w:] E. Dzięgiel, A. Zielińska (red.), Polszczyzna za granicą jako język mniejszości i języki mniejszościowe w Polsce, t. 1, Warszawa, s. 55–72.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2019 Katarzyna Konczewska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
