Po raz piąty wychodząc od Słów prawnych w rzeczy sobie podobnych Bartłomieja Groickiego (1567)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.08.2013.16.14Keywords:
history of Polish, legal terminology, Bartłomiej Groicki, lexiconAbstract
Starting for the fifth time with Bartłomiej Groicki’s Słowa prawne w rzeczy sobie podobne
Starting with B. Groicki’s Słowa prawne w rzeczy sobie podobne (1567), the paper presents the history of legal terms relating to the court procedure: apelacyja ‘appeal’, mocyja ‘judge reprimand’, odesłanie ‘referral’, dawność ‘non-claim’, zasiedzenie ‘usucaption’. Appeal was first practiced in Poland under the Magdeburg Rights, and only since the first quarter of the 16th century also in the land law. On the other hand, the so-called mocyja, i.e. reprimanding of the judge, had been employed for much longer. Difficult cases were sent to a higher court already in the Middle Ages, if the lower court was deemed incompetent, hence odesłanie, remisyja, remisa ‘remittal’. The 1346–1347 statutes of king Casimir III the Great recognize the institution of prescription, hence dawność, preskrypcja ‘non-claim’. Finally, zasiedzenie is ‘the acquisition of ownership by a long, undisputed use’. The use of the word fields method has made it possible to reveal many, often rare, terms that function in various groups, the mutual competition between the components of fields, the victory of some, and the disappearance of others. The evolution of the fields has limited the number of synonyms in simultaneous use.
Downloads
References
AGZ: Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej z Archiwum tzw. Bernardyńskiego we Lwowie, t. I–XIX, Lwów 1868 n.
View in Google Scholar
BBydg: Słownik łacińsko-polski Bartłomieja z Bydgoszczy, wyd. B. Erzepki, Poznań 1900.
View in Google Scholar
ComCrac: In comitiis generalibus Cracoviensibus … Constitutiones factae, 1543 (rkps szwedzki z Upsali).
View in Google Scholar
DiarGrodz: Diariusz sejmu grodzieńskiego 1784, Warszawa 1785.
View in Google Scholar
GrArt: B. Groicki, Artykuły prawa majdeburskiego, Kraków 1558.
View in Google Scholar
GrPorz: B. Groicki, Porządek sądów i spraw miejskich prawa majdeburskiego w Koronie polskiej, Kraków 1559.
View in Google Scholar
GrRej: B. Groicki, Rejestr do Porządku i do Artykułów prawa majdeburskiego i cesarskiego, Kraków 1567.
View in Google Scholar
GrTyt: B. Groicki, Tytuły prawa majdeburskiego, Kraków 1567.
View in Google Scholar
KitOpis: J. Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III, oprac. R. Pollak, Wrocław 1950, BN I, nr 88.
View in Google Scholar
Knapski: G. Knapski, Thesaurus polono–latino–graecus, Kraków 1621.
View in Google Scholar
KrasZb: I. Krasicki, Zbiór potrzebniejszych wiadomości, t. I–II, Warszawa – Lwów 1781.
View in Google Scholar
KsJaz: Księgi sądowe wiejskie klucza jazowskiego 1663–1808, oprac. i wyd. S. Grodziski, Wrocław 1967.
View in Google Scholar
KsŁąck: Księgi sądowe wiejskie klucza łąckiego, t. I: 1526–1739, t. II: 1744–1811, oprac. i wyd. A. Vetulani, Wrocław 1962–1963.
View in Google Scholar
KsRefKor: Księgi referendarii koronnej z drugiej połowy XVIII wieku, t. I–II, wyd. A. Keckowa i W. Pałucki, Warszawa 1955–1957.
View in Google Scholar
Kuszewic: Prawa chełmieńskiego poprawionego i z łacińskiego języka na polski przetłumaczonego ksiąg pięcioro, Poznań 1623.
View in Google Scholar
L1: A. Mickiewicz, Listy, 1717–1855, SJAM.
View in Google Scholar
LibMal: Liber Maleficorum 1543−1554, rkps, Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Poznaniu.
View in Google Scholar
MacHistPrSł: W.A. Maciejowski, Historia prawodawstw słowiańskich, t. III−IV, Warszawa − Lipsk 1835.
View in Google Scholar
Mącz: J. Mączyński, Lexicon latino–polonicum, Królewiec 1564.
View in Google Scholar
ModrzBaz: A.F. Modrzewski, O poprawie Rzeczypospolitej, przeł. C. Bazylik, Łosk 1577.
View in Google Scholar
Mymer: F. Mymer, Dictionarium trium linguarum, Kraków 1528.
View in Google Scholar
OstrPr: T. Ostrowski, Prawo cywilne albo szczególne narodu polskiego, t. I–II, Warszawa 1784–1787.
View in Google Scholar
Palczowski: J. Palczowski, Ustawy prawa polskiego, Brześć 1561.
View in Google Scholar
ProjEgz: J. Seredyka, Nie znany projekt egzekucji konfederacji warszawskiej, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”, R. XX, 1975, s. 155–169.
View in Google Scholar
RostMat: M. Rostworowski, Materiały do dziejów Komisji Rządzącej z r. 1807. Tom I. Dziennik czynności Komisji Rządzącej, Kraków 1918.
View in Google Scholar
Sarn: S. Sarnicki, Statuta i metryka przywilejów koronnych, Kraków 1594.
View in Google Scholar
SJAM: Słownik języka Adama Mickiewicza, red. K. Górski i S. Hrabec, t. I–XI, Wrocław 1962–1983.
View in Google Scholar
SJPD: W. Doroszewski (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1958–1969.
View in Google Scholar
SL: S.B. Linde, Słownik języka polskiego, t. I–VI, wyd. 2., Lwów 1854–1860 (w przypadkach wątpliwych korzystam z wyd. 1. z lat 1807–1814).
View in Google Scholar
SPXVI: Słownik polszczyzny XVI w., t. I–IV, red. komitet redakcyjny, t. V–XXXV, red. M.R. Mayenowa, F. Pepłowski, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966–2011.
View in Google Scholar
SStp: S. Urbańczyk (red.), Słownik staropolski, Kraków 1953–2002.
View in Google Scholar
Sul: Tłumaczenia polskie statutów ziemskich [z lat 1449−1450]. Kodeks Świętosławowy (zwany też Kodeksem Suleda), wyd. F. Piekosiński, Archiwum Komisji Prawniczej III, Kraków 1895, s. 220−334, Kodeks cytowany według kart rękopisu.
View in Google Scholar
SWil: A. Zdanowicz i inni (red.), Słownik języka polskiego, Wilno 1861.
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
SzczerbIus: P. Szczerbic, Ius municipale, to jest prawo miejskie majdeburskie, nowo z lacińskiego i niemieckiego na polski język z pilnością i wiernie przełożone, Kraków 1581.
View in Google Scholar
SzczerbSpec: P. Szczerbic, Speculum Saxonum albo prawo saskie i majdeburskie porządkiem obiecadła z łacińskich i niemieckich egzemplarzów zebrane, a na polski język z pilnością i wiernie przełożone, Lwów 1581.
View in Google Scholar
Troc: M. A. Troc, Nowy dykcyjonarz to jest mownik polsko-niemiecko-francuski, Lipsk 1779.
View in Google Scholar
TymWol: K. Tymieniecki, Wolność kmieca na Mazowszu w wieku XV, Poznań 1921.
View in Google Scholar
VolLeg: Volumina legum. Przedruk zbioru praw staraniem XX Pijarów w Warszawie od roku 1732 do roku 1782 wydanego, t. I–VIII, Petersburg 1860, t. IX, Kraków 1889.
View in Google Scholar
ZamZbiór: A. Zamoyski, Zbiór praw sądowych na mocy konstytucyi roku 1776 przez … ułożony, Warszawa 1778.
View in Google Scholar
Zapisy 1543: Zapisy polsko-języczne w księgach sądów szlacheckich województwa krakowskiego, wyd. W. Urban, A. Zajda, Kraków 2004.
View in Google Scholar
ZapWarsz: Zapiski i roty polskie XV–XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, wyd. W. Kuraszkiewicz i A. Wolff, Kraków 1950.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
