Východolašská nářečí versus gwara zachodniocieszyńska, czyli dialektologiczna wojna o Zaolzie
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.12.2017.24.15Keywords:
dialect, ethnic language, Czech-Polish linguistic borderland, the Czech part of the Cieszyn/ Těšín region, Adolf Kellner, Andrzej Sowa, Karol Dejna, Jaromír Bělič, Arnošt LamprechtAbstract
Eastern Lachian Dialects vs. Western Lachian Dialects or the Dialectological Battle for the Zaolzie Region
The article is devoted to the historical discussion which arose around the affiliation of the inhabitants of the Czech–Polish border area with the Czech or the Polish nationality and language. The bone of contention was the dialect used in the Czech part of the Cieszyn/Těšín region. Although the discussion was generally conducted in academic circles, it was also picked up on by the local press (i.e., the cultural monthly “Zwrot”). It concerned not only the interests of Czech (Czechoslovak) and Polish dialectology, but also posed existential questions for the Polish minority living in this part of former Czechoslovakia. The article describes the basic theses published in the 1950s–1970s. Engaged in the discussion were, among others, Adolf Kellner (who originated the debate with the publication of Východolašská nářečí I., II., ‘Eastern Lachian Dialects I., II.’ in 1946 and 1949 respectively), Jaromír Bělič, Arnošt Lamprecht, and, representing predominantly the attitudes of Polish dialectology, Karol Dejna. The polemics were marked by the Marxist ideology of the time, and the overall policy of the Czechoslovak state, which intent was to justify the affiliation of certain linguistic areas to Czechoslovakia.
Downloads
References
Balhar J. (red.), 1997–2011, Český jazykový atlas II–VI, Praha.
View in Google Scholar
Balhar J., 2002, Skupina nářeční slezská, [w:] P. Karlík, M. Nekula, J. Pleskalová (red.), Encyklopedický slovník češtiny, Praha, s. 396–399.
View in Google Scholar
Balhar J., Jančák P. (red.), 1992, Český jazykový atlas I, Praha.
View in Google Scholar
Bělič J., 1955, Sedm kapitol o češtině (Příspěvky k problematice národního jazyka), Praha.
View in Google Scholar
Bělič J., 1972, Nástin české dialektologie, Praha.
View in Google Scholar
Bogocz I., 2016, „Jak oni mówią?”, czyli próba interpretacji języka Polaków na Zaolziu, „LingVaria” nr 2 (22), s. 227–242, [on-line:] http://dx.doi.org/10.12797.LV.11.2016.22.15.
View in Google Scholar
Bogoczová I., 2015, Szkice z dialektologii języka czeskiego. 1. Stratyfikacja czeskiego języka narodowego, „Bohemistyka” XV, nr 4, s. 311–331.
View in Google Scholar
Bogoczová I., 2016, Szkice z dialektologii języka czeskiego. 2. Tradycje czeskiej dialektologii od jej zarania do II wojny światowej, „Bohemistyka” XVI, nr 2, s. 133–147.
View in Google Scholar
Borawski S., 2000, Wprowadzenie do historii języka polskiego. Zagadnienia historiozoficzne, Warszawa.
View in Google Scholar
Davídek V., 1940, Osídlení Těšínska Valachy, Praha.
View in Google Scholar
Dejna K., 1949, Z najnowszej dialektologii śląskiej, „Język Polski” XXIX, s. 206–215.
View in Google Scholar
Dejna K., 1950/2009, Pogranicze językowe śląsko-morawskie, [w:] idem, Wybór pism polonistycznych i slawistycznych, red. S. Gala, Łódź, s. 337–344.
View in Google Scholar
Dejna K., 1951–1953, Polsko-laskie pogranicze językowe na terenie Polski, t. I, 1951, t. II, 1953, Łódź.
View in Google Scholar
Dejna K., 1953, Gwary zachodnio-cieszyńskie w pracy czeskiego uczonego, „Zwrot” V, nr 8–9 (45–46), s. 12–15.
View in Google Scholar
Dejna K., 1973, Dialekty polskie, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk.
View in Google Scholar
Dejna K., 1977/2009, Przynależność językowa gwar zachodniocieszyńskich, [w:] idem, Wybór pism polonistycznych i slawistycznych, red. S. Gala, Łódź, s. 471–498.
View in Google Scholar
Havránek B., 1934, Nářečí česká, [w:] Československá vlastivěda III. Jazyk, Praha, s. 84–219.
View in Google Scholar
Kadłubiec K.D., 2005, Derlich Leon, [w:] L. Dokoupil, M. Myška, J. Svoboda (red.), Kulturněhistorická encyklopedie Slezska a severovýchodní Moravy II, Ostrava, s. 187.
View in Google Scholar
Karaś H., 2014, Gwary przejściowe i mieszane, [w:] Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe, red. eadem, [on-line:] http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=mapa-serwisu&l2=gwary-przejsciowe-i-mieszane-mwr (dostęp: 22 VII 2014).
View in Google Scholar
Kellner A., 1946a, Slezsko po stránce jazykové, [w:] J. Macůrek (red.), Slezsko, český stát a česká kultura (cyklus přednášek pořádaný Masarykovou universitou v Brně), Opava, s. 92–113.
View in Google Scholar
Kellner A., 1946b, Jazykové poměry v levém horním Poodří, [w:] B. Sobotík (red.), Naše země, náš lid. Hlubčicko, Ratibořsko, Kozelsko, Opava, s. 75–94.
View in Google Scholar
Kellner A., 1946–1949, Východolašská nářečí, t. I, 1946, t. II, 1949, Brno.
View in Google Scholar
Kellner A., 1951a, Na okraj nových polských prací o jazykovém pohraničí polsko-českém na Hlubčicku a Ratibořsku, „Slezský sborník” 49, s. 243–252.
View in Google Scholar
Kellner A., 1951b, Aby bylo jasno, „Slezský sborník” 49, s. 548–565.
View in Google Scholar
Kopečný F., 1953, Ještě východolašská nářečí, „Slezský sborník” 51, s. 564–565.
View in Google Scholar
Labocha J., 1997, Polsko-czeskie pogranicze na Śląsku Cieszyńskim. Zagadnienia językowe, Kraków.
View in Google Scholar
Lamprecht A., 1953, Za profesorem Kellnerem, „Slovo a slovesnost” XIV, s. 97–102.
View in Google Scholar
Lamprecht A., 1967, Jazyková situace na širším Ostravsku, [w:] A. Knop, A. Lamprecht, L. Pallas (red.), Dějiny českého jazyka ve Slezsku a na Ostravsku, Ostrava, s. 42–70.
View in Google Scholar
Małecki M., 1938, Język polski na południe od Karpat (Spisz, Orawa, Czadeckie, wyspy językowe), Kraków.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1909, Dialekty polskie Śląska (z mapą), „Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie” IV, s. 85–356.
View in Google Scholar
Sowa A., 1950a, Dyskurs o przebrzmiałej legendzie i żywym dokumencie mowy (Rzecz o monografii dr A. Kellnera „Východolašská nářečí”), „Zwrot” II, nr 7 (8), s. 3–4.
View in Google Scholar
Sowa A., 1950b, Dyskurs o przebrzmiałej legendzie i żywym dokumencie mowy (Od Gołężyców do Błędowic), „Zwrot” II, nr 8 (9), s. 8–10.
View in Google Scholar
Sowa A., 1950c, Dyskurs o przebrzmiałej legendzie i żywym dokumencie mowy (Kolonizacja), „Zwrot” II, nr 10 (11), s. 4–6.
View in Google Scholar
Stalin J.V., 1949, Marxismus a národnostní a koloniální otázka, Praha.
View in Google Scholar
Stalin J.V., 1950, O marxismu v jazykovědě, Praha.
View in Google Scholar
Stavař F., 1930, K charakteristice moravskoslezských nářečí, „Věstník Matice Opavské” XXXV, nr 3, s. 14–27.
View in Google Scholar
Steuer F., 1934, Dialekt sulkowski, Kraków.
View in Google Scholar
Steuer F., 1937, Narzecze baborowskie, Kraków.
View in Google Scholar
Stieber Z., 1934, Geneza gwar laskich, Kraków.
View in Google Scholar
Szymeczek J., 2013, Matice slezská i mniejszościowe szkolnictwo czeskie na Zaolziu w okresie międzywojennym, [w:] S. Folwarczny, L. Kosiec, B. Kubiczek (red.), Tu jesteśmy… Szkolnictwo polskie na Zaolziu w pierwszej dekadzie XXI wieku, Czeski Cieszyn, s. 33–40.
View in Google Scholar
Upominał się o Zaolzie, „Zwrot” 18 VII 2015, [on-line:] http://zwrot.cz/2015/07/upominalsie-o-zaolzie (dostęp: 2 VII 2017).
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2017 Irena Bogocz

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
