Dziedzictwo Lucjana Malinowskiego – krakowska szkoła dialektologiczna
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.17.2022.34.18Keywords:
Lucjan Malinowski, dialectology, Kraków dialectological schoolAbstract
HERITAGE OF LUCJAN MALINOWSKI – KRAKÓW DIALECTOLOGICAL SCHOOL
Systematic studies in dialectology have been carried out by Kraków linguists since 150 years. They were initiated by Lucjan Malinowski in the book: Beiträge zur slavischen dialectologie. I. Ueber die Oppelnsche Mundart in Oberschlesien. (1. Heft: Laut- und Formenlehre) (1873). L. Malinowski’s best student was K. Nitsch who is called the father of Polish dialectology. Neogrammarian primacy of voice rights, which Malinowski came across in Jena, resulted in the fact that at first (until 1920s) Kraków dialectologists focused on phonetics and inflection of dialects of particular villages. Such an atomizing approach was overcome by K. Nitsch who prepared some works covering the whole Polish dialectal area. By removing the social and cultural factor from the research range, neogrammarians (including L. Malinowski) influenced the fact that the Kraków dialectological school adopted the retrospective point of view and opened to sociolinguistics and ethnolinguistics as late as in 1980s. Therefore, we can conclude that L. Malinowski’s scientific influence and his work was very lasting and very important.
Downloads
References
AJPP: M. Małecki, K. Nitsch, Atlas językowy polskiego Podkarpacia, cz. I: Mapy, cz. II: Wstęp, objaśnienia, wykazy wyrazów, Kraków 1934.
View in Google Scholar
Bajerowa I., 2002, Dwie szkoły językoznawstwa polonistycznego XX wieku – konflikty i współpraca, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” XI, z. 1–2 (21–22), s. 9–20.
View in Google Scholar
Bartmiński J., 2004, Etnolingwistyka słowiańska – próba bilansu, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 16, s. 9–27.
View in Google Scholar
Bartmiński J., Niebrzegowska-Bartmińska S., 2021, Krystyny Pisarkowej odkrywanie Malinowskiego, „LingVaria” nr 2 (32), s. 215–228, https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.32.17. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.32.17
View in Google Scholar
Baudouin de Courtenay J., 1876–1877/2016, Sprawozdania delegowanego przez Ministerstwo Oświecenia Publicznego za granicę w celu naukowym I.A. Baudouina de Courtenay o zajęciach językoznawczych w 1872 i 1873 r., „Izvestiâ i učenye zapiski Imperatorskogo kazanskogo universiteta”, „Izvestiâ” 1876, nr 1, s. 45–80; 1877, nr 2, s. 122–206, nr 3, s. 270–299; tłumaczenie w: M. Skarżyński (wybór, przekład i oprac.), Materiały do dziejów polskiego językoznawstwa II. Jan Baudouin de Courtenay. Teksty mniej znane, „Biblioteka LingVariów”, t. 21, Kraków 2016, s. 59–102.
View in Google Scholar
Biela J., 1882, Gwara zebrzydowska. Studium dialektologiczne. Na podstawie materiałów dostarczonych przez p. Zygmunta Wierzchowskiego, „Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności” t. IX, s. 149–217.
View in Google Scholar
Blatt G., 1894, Gwara ludowa we wsi Pysznica w powiecie niskim, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Filologiczny” t. XX, s. 365–436.
View in Google Scholar
Boduèn de Kurtenè I.A., 1875, Opyt fonetiki râzanskih govorov, Varšava – Sankt-Peterburg – Lejpcig.
View in Google Scholar
Bystroń J., 1885, O mowie polskiej w dorzeczu Stonawki i Łucyny w Księstwie Cieszyńskim, „Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności” t. XII, s. 1−11.
View in Google Scholar
Dejna K., 1973, Dialekty polskie, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk.
View in Google Scholar
Dobrzycki S., 1898, O mowie ludowej we wsi Krzęcinie (powiat Podgórski), „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Filologiczny” t. XXVI, s. 332–405.
View in Google Scholar
Dobrzycki S., 1901, O tak zwanym mazurowaniu w języku polskim (z mapą), „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Filologiczny” t. XXXII, s. 208–235.
View in Google Scholar
Doroszewski W., 1934, Mowa mieszkańców wsi Staroźreby. Opis i tezy teoretyczne, „Prace Filologiczne” XVI, s. 249–278.
View in Google Scholar
Dunaj B., 1986, Dialektologia a socjolingwistyka, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” 12, s. 15–23.
View in Google Scholar
EJO: K. Polański (red.), Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław – Warszawa – Kraków 1993.
View in Google Scholar
EWJP: S. Urbańczyk (red.), Encyklopedia wiedzy o języku polskim, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1978.
View in Google Scholar
Gil’ferding A.F., 1862, Ostatki slavân na ûžnom beregu Baltijskogo morâ, „IRGO Ètnografičeskij sbornik” V, s. 1–191.
View in Google Scholar
Grzegorzewicz W., 1894a, O języku ludowym w powiecie przasnyskim, „Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności” t. V, s. 72–126.
View in Google Scholar
Grzegorzewicz W., 1894b, O mowie ludowej we wsi Łukowcu w powiecie garwolińskim, „Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności” t. V, s. 148–168.
View in Google Scholar
Heinz A., 1978, Dzieje językoznawstwa w zarysie, Warszawa.
View in Google Scholar
Karaś H., 2011, Polska leksykografia gwarowa, Warszawa.
View in Google Scholar
Karaś M., 1961, Z historii badań nad słownictwem gwarowym, „Język Polski” XLI, s. 161–180, 355–369.
View in Google Scholar
Karaś M., 1965a, Orawskie teksty gwarowe z obszaru Czechosłowacji, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Językoznawcze”, nr 8, „Studia Orawskie”, nr 2, Kraków.
View in Google Scholar
Karaś M., 1965b, Polskie dialekty Orawy, cz. 1: Fonologia i fonetyka, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Językoznawcze”, nr 16 „Studia Orawskie”, nr 4, Kraków.
View in Google Scholar
Karaś M., Zaręba A., 1964, Orawskie teksty gwarowe z obszaru Polski, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Językoznawcze”, nr 6, „Studia Orawskie”, nr 1, Kraków.
View in Google Scholar
Kąś J., 1994, Interferencja leksykalna słownictwa gwarowego i ogólnopolskiego (na przykładzie gwar orawskich), Kraków.
View in Google Scholar
KąśILG: J. Kąś, Ilustrowany leksykon gwary i kultury podhalańskiej, t. I: A–B, Bukowina Tatrzańska – Nowy Sącz – Nowy Targ 2015, t. II: C–Do, Bukowina Tatrzańska – Nowy Sącz – Nowy Targ 2015, t. III: Dó–Gr, Bukowina Tatrzańska – Nowy Targ 2016, t. IV: Gu–Kol, Kraków 2017, t. V: Koł–Mad, Nowy Sącz 2017, t. VI: Maf–Nie, Nowy Sącz 2018, t. VII: Nif–Pap, Nowy Sącz 2018, t. VIII: Par–Pou, Nowy Sącz 2018, t. IX: Pow–Sce, Nowy Sącz 2019, t. X: Sch–Śró, Nowy Sącz 2019, t. XI: Śry–Wych, Nowy Sącz 2019, t. XII: Wyci–Ż, Nowy Sącz 2019.
View in Google Scholar
KąśSGO: J. Kąś, Słownik gwary orawskiej, Kraków 2003; wyd. 2 popr. i poszerz., t. 1–2, Kraków 2011.
View in Google Scholar
Kosiński W., 1884, Przyczynek do gwary zakopiańskiej, „Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności” t. X, s. 225–309.
View in Google Scholar
Kurek H., 1990, Metodologia socjolingwistycznego badania fonetyki języka mówionego środowisk wiejskich (na przykładzie kilku wsi Beskidu Niskiego), Kraków.
View in Google Scholar
MAGP: Mały atlas gwar polskich, oprac. Pracownia Dialektologiczna (od t. IV Pracownia Atlasu i Słownika Gwar Polskich) Zakładu Językoznawstwa PAN w Krakowie, t. I–II pod kierunkiem K. Nitscha, t. III–XIII pod kierunkiem M. Karasia, Wrocław – Kraków 1957–1970.
View in Google Scholar
Malinowski L., 1873, Beiträge zur slavischen dialectologie. I. Ueber die Oppelnsche Mundart in Oberschlesien. (1. Heft: Laut- und Formenlehre), Leipzig.
View in Google Scholar
Matusiak S., 1880, Gwara lasowska w okolicy Tarnobrzega. Studium dialektologiczne, „Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności” t. VIII, s. 70–179.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1904, Studia kaszubskie. Gwara luzińska, „Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności” t. I, s. 221–273.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1907a, Dialekty polskie Prus wschodnich (Warmia, Mazury, Ostródzkie, Nidzickie), „Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności” t. III, s. 397–486.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1907b, Dialekty polskie Prus zachodnich, „Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności” t. III, s. 385–394.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1909, Dialekty polskie Śląska (z mapą), „Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie” t. IV, s. 85–356.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1910a, Próba podziału gwar polskich, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Akademii Umiejętności w Krakowie” t. XIV, z. 8, s. 3–6.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1910b, Próba ugrupowania gwar polskich. (Z mapą), „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Filologiczny” t. XLVI, s. 336–365.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1911, Mowa ludu polskiego, Kraków.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1911/1958 (rec.), Słownik gwar polskich. Ułożył Jan Karłowicz, „Rocznik Slawistyczny”
View in Google Scholar
IV, s. 199–243; przedruk w: idem, Wybór pism polonistycznych, t. 4: Pisma dialektologiczne, Wrocław – Kraków, s. 195–225.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1919a, Limites linguistiques polonaise-tchèque et polonaise-slovaque, Kraków
View in Google Scholar
Nitsch K., 1919b, Territoires polonais en Hongrie septentrionale, Paris.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1928, Z historii narzecza małopolskiego, [w:] D.W. Bubrich et al., Symbolae grammaticae in honorem Ioannis Rozwadowski, t. II, Kraków, s. 451–465.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1929, Wybór polskich tekstów gwarowych, Lwów.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1957, Dialekty języka polskiego z 3 mapami, Wrocław – Kraków.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1960, Ze wspomnień językoznawcy, Kraków.
View in Google Scholar
Okoniowa J., 2012, Profesor Kazimierz Nitsch i jego uczniowie, czyli „szkoły” dialektologiczne widziane dziś, „Poradnik Językowy” nr 8, s. 29–40.
View in Google Scholar
Okoniowa J., 2019, Słownik gwarowy Kazimierza Nitscha, „LingVaria” nr 1 (27), s. 307–315, https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.20. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.20
View in Google Scholar
Pol W., 1869, Historyczny obszar Polski. Rzecz o dialektach mowy polskiej, Kraków.
View in Google Scholar
Pośpiech J., Sochacka S., 1976, Lucjan Malinowski a Śląsk, Opole.
View in Google Scholar
Puzynina J., 2002, Uwagi do artykułu prof. Ireny Bajerowej, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” XI, z. 1–2 (21–22), s. 21–26.
View in Google Scholar
Rak M., 2015, Kulturemy podhalańskie, „Biblioteka LingVariów”, t. 19, Kraków. DOI: https://doi.org/10.12797/9788376386027
View in Google Scholar
Rak M., 2018, Materiały do dziejów polskiej dialektologii i etnologii. Listy Cezarii Baudouin de Courtenay-Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowej, Adama Fischera, Antoniego Kaliny, Izydora Kopernickiego, Kazimierza Nitscha, Seweryna Udzieli, Juliusza Zborowskiego, „Biblioteka LingVariów”, t. 25, Kraków. DOI: https://doi.org/10.12797/9788376389356
View in Google Scholar
Rak M., 2019, Kazimierz Nitsch i etnologia, „LingVaria” nr 1 (27), s. 339–349, https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.23. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.23
View in Google Scholar
Rak M., 2021, Jan Karłowicz w świetle materiałów archiwalnych. Dialektologia, etnolingwistyka i lituanistyka, „Biblioteka LingVariów”, t. 30, Kraków. DOI: https://doi.org/10.12797/9788381384209
View in Google Scholar
Reichan J., 2019, Kazimierz Nitsch i Mały atlas gwar polskich, „LingVaria” nr 1 (27), s. 317–329, https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.21. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.27.21
View in Google Scholar
SGOWM: Słownik gwar Ostródzkiego, Warmii i Mazur, t. I–III, red. Z. Stamirowska, t. IV–V, red. H. Perzowa, D. Kołodziejczykowa, t. VI, red. D. Kołodziejczykowa, K. Sobolewska, t. VII, red. K. Sobolewska, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1987 (t. I), Wrocław – Warszawa – Kraków 1991 (t. II), Warszawa – Kraków 1993–2021 (t. III–VIII).
View in Google Scholar
SGP PAN: Słownik gwar polskich, red. M. Karaś (Źródła, t. 1), J. Reichan (t. 2–9, z. 2), S. Urbańczyk (t. 2–5), J. Okoniowa (t. 6–9, z. 2), B. Grabka (t. 7–9, z. 2), R. Kucharzyk (t. 9, z. 2 – t. 10, z. 2), t. 1–3: Wrocław – Warszawa – Kraków 1977–1991, t. 4–10: Kraków 1992–2021.
View in Google Scholar
SKarł: J. Karłowicz, Słownik gwar polskich, t. I–VI (t. IV–VI do druku przygot. J. Łoś), Kraków 1900–1911.
View in Google Scholar
SSiSL: J. Bartmiński (koncepcja całości i red.), S. Niebrzegowska-Bartmińska (zast. red.), Słownik stereotypów i symboli ludowych, t. I: Kosmos, z. 1: Niebo, światła niebieskie, ogień, kamienie, Lublin 1996, z. 2: Ziemia, woda, podziemie, Lublin 1999, z. 3: Meteorologia, Lublin 2012, z. 4: Świat, światło, metale, Lublin 2012, t. II: Rośliny, z. 1: Zboża, Lublin 2017, z. 2: Warzywa, przyprawy, rośliny przemysłowe, Lublin 2018, z. 3: Kwiaty, Lublin 2019, z. 4: Zioła, Lublin 2019, z. 5: Drzewa owocowe i iglaste, Lublin 2020, z. 6: Drzewa liściaste, Lublin 2021.
View in Google Scholar
SStp: S. Urbańczyk (red.), Słownik staropolski, t. I–XI, Wrocław – Warszawa – Kraków 1953–2002.
View in Google Scholar
Strutyński J. (red.), 1981, Bibliografia dialektologii polskiej (do roku 1975 włącznie), Kraków.
View in Google Scholar
SW: J. Karłowicz, A.A. Kryński, W. Niedźwiedzki (red.), Słownik języka polskiego, t. I–VIII, Warszawa 1900–1927.
View in Google Scholar
Urbańczyk S., 1962, Zarys dialektologii polskiej, wyd. 2 zm. i rozsz., Warszawa.
View in Google Scholar
Urbańczyk S., 1964, Kazimierz Nitsch – badacz gwar śląskich, „Zaranie Śląskie” XXVII, z. 3, s. 437–443.
View in Google Scholar
Urbańczyk S., 1993, Dwieście lat polskiego językoznawstwa (1751–1950), Kraków.
View in Google Scholar
Zaręba A., 1967, Orawskie teksty gwarowe z obszaru Czechosłowacji, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Językoznawcze”, nr 19, „Studia Orawskie”, nr 5, Kraków.
View in Google Scholar
Zawiliński R., 1880, Gwara brzezińska w powiecie ropczyckim. Studium dialektologiczne, „Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności” t. VIII, s. 180–234.
View in Google Scholar
Zawiliński R., 1926, Dobór wyrazów. Słownik wyrazów bliskoznacznych i jednoznacznych do praktycznego użytku, Kraków.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
