Gwarowe dopowiedzenie juści / a juści jako przykład leksykalizacji dawnych struktur składniowych
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.19.2024.38.14Keywords:
history of the Polish language, dialectology, function words, dialectAbstract
THE DIALECTAL APPOSITION (COMPLEMENT) “JUŚCI/A JUŚCI” AS AN EXAMPLE OF LEXICALIZATION OF OLD SYNTACTIC STRUCTURES
A significant part of the Old Polish heritage in terms of lexis typical of spoken language, confirming the primary nature of Old Polish, has irretrievably disappeared in modern Polish, which has been shaped under the overwhelming influence of writing and patterns of indirect communication. This generally known fact is confirmed by Krystyna Kleszczowa’s research (Kleszczowa 2015; Kleszczowa, Szczepanek 2014) on the genesis of particles and the contents of the “Dictionary of Forgotten Functional Expressions” (Pawelec 2015). In this situation, the researcher can turn to dialects which often better preserve lexical mementos of past ages. This is also the case with the dialectal affirmative complement (and particle) juści/a juści. The author of the presentation attempts to establish the genesis, semantic structure and categorical value of this unit, which shows functional similarity to the standard Polish expressions: a jakże, oczywiście, właśnie, no pewnie, etc.
Downloads
References
Awdiejew A., 1989, Semantyka a pragmatyka – spór metodologiczny a praktyka badawcza, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego” XLII, s. 121–127.
View in Google Scholar
Bühler K., 2004, Teoria języka. O językowej funkcji przedstawiania, przeł. J. Koźbiał, Kraków [oryg. Sprachtheorie. Die Darstellungsfunktion der Sprache, 1934].
View in Google Scholar
Cybulski M., 2010, Geneza i rozwój gatunków użytkowych, [w:] E. Pleszkun-Olejniczakowa, J. Bachura, M. Worsowicz (red.), O mediach i komunikacji, Łódź, s. 115–128.
View in Google Scholar
Deskur A., 2021, Oralność czy mówioność? O śladach mowy w tekstach staropolskich, „LingVaria” XVI, nr 1 (31), s. 73–83, https://doi.org/10.12797/lv.16.2021.31.06. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.31.06
View in Google Scholar
Dobaczewski A., 1997, O dopowiedzeniach właśnie i otóż to, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Filologia Polska” XLVIII, s. 43–59.
View in Google Scholar
Dobaczewski A., 1998, Cechy składniowe i semantyczne polskich dopowiedzeń potwierdzających, Warszawa.
View in Google Scholar
Dobaczewski A., 2014, Jeszcze o dopowiedzeniach, [w:] K. Kleszczowa, A. Szczepanek (red.), Wyrażenia funkcyjne w perspektywie diachronicznej, synchronicznej i porównawczej, Katowice, s. 125–133.
View in Google Scholar
Ducrot O., 1980, Strukturalizm, wypowiadanie i semantyka, przeł. K. Falicka, „Pamiętnik Literacki” 71, z. 2, s. 321–342 [oryg. Structuralisme, énonciation et sémantique, „Poétique” 33, 1978, s. 107–125].
View in Google Scholar
Ducrot O., 1993, Dire et ne pas dire. Principes de sémantique linguistique, wyd. 3, Paris.
View in Google Scholar
Grochowski M., 1986, Polskie partykuły. Składnia, semantyka, leksykografia, Wrocław.
View in Google Scholar
Grochowski M., 1993, Interiekcje wolitywne, [w:] M. Grochowski, Konwencje semantyczne a definiowanie wyrażeń językowych, Warszawa, s. 86–93.
View in Google Scholar
Grochowski M., 1997, Wyrażenia funkcyjne. Studium leksykograficzne, Kraków.
View in Google Scholar
Jakobson R., 1989, Szyftery, kategorie czasownikowe i czasownik rosyjski, [w:] R. Jakobson, W poszukiwaniu istoty języka. Wybór pism, t. 1, red. M.R. Mayenowa, Warszawa, s. 257–281.
View in Google Scholar
Kasabova A., 2008, The Modes of Deixis, [on-line:] https://www.academia.edu/3755263/The_modes_of_deixis (dostęp: 28 IV 2024).
View in Google Scholar
Kiklewicz A., 2011, Reguły konwersacji H. P. Grice’a. Pragmatyka czy semantyka?, „Linguistica Copernicana” nr 2 (6), s. 25–38. DOI: https://doi.org/10.12775/LinCop.2011.020
View in Google Scholar
Kleszczowa K., 2015, U źródeł polskich partykuł. Derywacja funkcjonalna, przemiany, zaniki, Katowice.
View in Google Scholar
Kleszczowa K., Szczepanek A. (red.), 2014, Wyrażenia funkcyjne w perspektywie diachronicznej, synchronicznej i porównawczej, Katowice.
View in Google Scholar
Morris Ch.W., 1946, Signs, Language, and Behavior, New York. DOI: https://doi.org/10.1037/14607-000
View in Google Scholar
Ong W.J., 1992, Oralność i piśmienność. Słowo poddane technologii, przeł. J. Japola, Lublin.
View in Google Scholar
Padučeva E.V., 1992, Wypowiedź i jej odniesienie do rzeczywistości (referencyjne aspekty znaczenia zaimków), przeł. Z. Kozłowska, Warszawa.
View in Google Scholar
Pastuch M., 2020, Polskie wyrażenia o funkcji dopowiedzeniowej – historia i współczesność, Katowice.
View in Google Scholar
Pastuch M., 2005, Leksykalizacja jako zjawisko wieloprzyczynowe, „Issledovaniâ po Slavânskim âzykam” 10, s. 63–70.
View in Google Scholar
Pastuchowa M., 2011, Leksykalizacja wobec tradycji językowej, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” VI, s. 244–253.
View in Google Scholar
Pastuchowa M., 2015, „Słowa-kameleony” – jak badać dopowiedzenia w tekście staropolskim?, [w:] T. Mika, D. Rojszczak-Robińska, O. Stramczewska (red.), Jak badać teksty staropolskie, „Staropolskie Spotkania Językoznawcze”, nr 1, Poznań, s. 119–135.
View in Google Scholar
Pawelec R. (red.), 2015, Słownik zapomnianych wyrażeń funkcyjnych, Warszawa.
View in Google Scholar
Przybylska R., 2002, Polisemia przyimków polskich w świetle semantyki kognitywnej, Kraków.
View in Google Scholar
Przybylska R., 2006, Schematy wyobrażeniowe a semantyka polskich prefiksów czasownikowych do-, od-, prze-, roz-, u-, „Językoznawstwo Kognitywne. Studia i Analizy”, t. 7 Kraków.
View in Google Scholar
Rejter A., 2006, Leksyka ekspresywna w historii języka polskiego. Kulturowo-komunikacyjne konteksty potoczności, Katowice.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
Sikora K., 2010, Z ginącego gwarowego słownictwa. Toli jako szyfter i aktualizator kontekstu, [w:] J.S. Gruchała, H. Kurek (red.), Silva rerum philologicarum. Studia ofiarowane Profesor Marii Strycharskiej-Brzezinie z okazji Jej jubileuszu, „Biblioteka LingVariów”, t. 10, Kraków, s. 345–362.
View in Google Scholar
Sikora K., 2019, Gwarowe wej wśród wyrażeń egocentrycznych i metatekstowych, [w:] B. Grabka, R. Kucharzyk, A. Tyrpa (red.), Studia Dialektologiczne, t. V, „Prace Instytutu Języka Polskiego PAN”, nr 155, Kraków, s. 169–201.
View in Google Scholar
Szczepankowska I., 2012, O semantyce zaimków, „Białostockie Archiwum Językowe” nr 12, s. 275–291.
View in Google Scholar
Świętek J., 1893, Lud nadrabski (od Gdowa po Bochnię). Obraz etnograficzny, Kraków.
View in Google Scholar
Świętek J., 1989–2001, Brzozowa i okolica Zakliczyna nad Dunajcem. Obraz etnograficzny – zbiór z lat 1897–1906, red. K. Kwaśniewicz, E. Pietraszek, cz. I–V, Wrocław. Wajszczuk J., 2005, O metatekście, Warszawa.
View in Google Scholar
Ziółkowska O., 2020, O wieloznaczności i funkcjonalności terminu dopowiedzenie. Na przykładzie nowotestamentalnych apokryfów staropolskich, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, LXXVI, s. 281–292, https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.6678. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.6678
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
