Cechy dialektyczne "Szczytu dusznego" z 1528 r. (modlitewnik Olbrachta Gasztołda)
DOI:
https://doi.org/10.12797/LV.15.2020.29.11Keywords:
history of language, dialects, manuscript, prayer bookAbstract
Dialectal features of "Szczyt duszny" from 1528 (Olbracht Gasztołd’s prayer book)
The aim of the article is to establish the dialectal provenance of Szczyt duszny (‘Spiritual shield’), a Polish translation of a collection of Latin prayers (Clipeus spiritualis) that was included in the handwritten prayer book of Olbracht Gasztołd from 1528. The analysis shows that the language of the text contains features of the Lesser Polish dialect. It should also be noted that the language of Szczyt duszny is very orderly, and does not contain flagrantly vernacular features of Lesser Poland (mazurzenie, forms such as tkory, szwytko, na nogak). These features are probably due to the copyist of the text and the purpose of the prayer book (the owner of the prayer book was the Great Lithuanian Chancellor).
Downloads
References
Źródła:
View in Google Scholar
Krzak-Weiss K., Wójcik R., Wydra W. (wyd.), Modlitewnik Olbrachta Gasztołda kanclerza wielkiego litewskiego 1528 r. Facsimile, Poznań 2015.
View in Google Scholar
Literatura:
View in Google Scholar
Ameisenowa Z., 1967, Cztery polskie rękopisy iluminowane z lat 1524–1528 w zbiorach obcych, Kraków.
View in Google Scholar
Bargieł M., 1969, Cechy dialektyczne polskich zabytków rękopiśmiennych pierwszej połowy XVI wieku, Wrocław.
View in Google Scholar
Bobowska-Kowalska M., 1960, Przynależność dialektyczna Biblii królowej Zofii, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” nr 24, „Filologia” nr 6, „Prace Językoznawcze” z. 3, s. 105–148.
View in Google Scholar
Borkowska U., 1999, Królewskie modlitewniki. Studium z kultury religijnej epoki Jagiellonów (XV i początek XVI wieku), Lublin.
View in Google Scholar
Brajerski T., 1954, Jeszcze w sprawie zmiany -ch ≥ -k, „Język Polski” XXXIV, s. 364–365.
View in Google Scholar
Dejna K., 1964, Wyrównania oboczności ’o : ’e oraz ’a : ’e w gwarach polskich, „Język Polski” XLII, s. 188–191.
View in Google Scholar
Dejna K., 1993, Dialekty polskie, wyd. 2 przejrz. i popr., Wrocław.
View in Google Scholar
Gaertner H., 1928, Najdawniejsze staropolskie formy miejscownika l. mn. rzeczowników męskich i nijakich, [w:] Symbolae grammaticae in honorem Ioannis Rozwadowski, t. 2, Cracoviae, s. 315–329.
View in Google Scholar
Jędrzejewska M., Stieber Z., 1951, Przedrostki stopnia najwyższego na- i naj- w dawnej polszczyźnie i w dzisiejszych gwarach, „Język Polski” XXXI, s. 155–158.
View in Google Scholar
Kamińska M., 1968, Gwary polski centralnej, Wrocław.
View in Google Scholar
Kuraszkiewicz W., 1986a, Pochodzenie polskiego języka literackiego w świetle wyników dialektologii historycznej, [w:] idem, Polski język literacki. Studia nad historią i strukturą, Poznań, s. 51–128.
View in Google Scholar
Kuraszkiewicz W., 1986b, Z historii polskich samogłosek nosowych, [w:] idem, Polski język literacki. Studia nad historią i strukturą, Poznań, s. 180–186.
View in Google Scholar
Kuraszkiewicz W., 1986c, Oboczność -’ev-||-’ov- w dawnej polszczyźnie i w dzisiejszych gwarach, [w:] idem, Polski język literacki. Studia nad historią i strukturą, Poznań, s. 245–279.
View in Google Scholar
Leszczyński Z., 1954, Najstarsze przykłady przejścia -ch ≥ -k, „Język Polski” XXXIV, s. 363–364.
View in Google Scholar
Lisowski T., 1999, Polszczyzna początku XVI wieku. Problemy wariantywności i normalizacji fonetyki i fleksji, Poznań.
View in Google Scholar
Miodońska B., 1983, Miniatury Stanisława Samostrzelnika, Warszawa.
View in Google Scholar
Nieminen E., 1928, Polska koncówka -och w loc. pl. rzeczowników, [w:] Symbolae grammaticae in honorem Ioannis Rozwadowski, t. 2, Cracoviae, s. 381–388.
View in Google Scholar
Nitsch K., 1949, Najdawniejsza małopolska cecha dialektyczna, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności” L, s. 410–413.
View in Google Scholar
Osiewicz M., 2006, Samogłoski nosowe w listach polskich z lat 1525–1550, „Slavia Occidentalis” 63, s. 85–99.
View in Google Scholar
Osiewicz M., 2015, Dwie edycje Opecowego opisu męki Jezusa z I połowy XVI wieku – relacje graficzne, językowe i tekstowe, [w:] M. Osiewicz, R. Wójcik, W. Wydra (wyd.), Męka Pana Jezusowa. Z szesnastowiecznego rękopisu Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, Poznań, s. XXI–CII.
View in Google Scholar
Rospond S., 1956, Problem genezy polskiego języka literackiego, [w:] K. Budzyk (red.), Pochodzenie polskiego języka literackiego, Wrocław, s. 117–177.
View in Google Scholar
Rzepka W.R., 1985, Demorfologizacja rodzaju w liczbie mnogiej rzeczowników w polszczyźnie XVI–XVII wieku, Poznań.
View in Google Scholar
Sawicka S., 1930, Polski modlitewnik iluminowany z XVI w. w zbiorach Bawarskiego Muzeum Narodowego w Monachium, „Prace Komisji Historii Sztuki Polskiej Akademii Umiejętności” IV, s. LXIV–LXVII.
View in Google Scholar
SEBor: W. Boryś, Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2005.
View in Google Scholar
Skulina T., 1964, Rozwój grup spółgłosek zwarto-szczelinowych w języku polskim, Poznań.
View in Google Scholar
Stieber Z., 1962, Rozwój fonologiczny języka polskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
Śmiech W., 1953, Rozwój historyczny polskich grup spółgłoskowych *sŕ, *zŕ, *žŕ, Łódź.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1946, Staropolskie formy czasu przeszłego robiłech, robilichmy, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności” XLVII, s. 7–10.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1947a, Przejście chw ≥ f w staropolszczyźnie, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności” XLVIII, s. 40–45.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1947b, Dwa rozdziały z historycznej dialektologii polskiej, 1. Przejście połączenia tart ≥ tert, 2. Przyrostki -k, -c i formy podobne, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności” XLVIII, s. 311–316.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1949, O małopolskich formach grok ‘groch’, na nogak ‘na nogach’, robiłek ‘robiłech = robiłem’, „Język Polski” XXIX, s. 195–202.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1950, Południowo-zachodnia granica mazurzenia i przejścia -ch ≥ -k, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności” LI, s. 318–323.
View in Google Scholar
Taszycki W., 1956, Geneza polskiego języka literackiego w świetle faktów historycznojęzykowych, [w:] K. Budzyk (red.), Pochodzenie polskiego języka literackiego, Wrocław, s. 30–59.
View in Google Scholar
Winklerówna I., 1951, Ściągnięte i nie ściągnięte formy słów „stać” i „bać się”, „Język Polski” XXXI, s. 29–32.
View in Google Scholar
Wydra W., 2015, Wstęp, [w:] K. Krzak-Weiss, R. Wójcik, W. Wydra (wyd.), Modlitewnik Olbrachta Gasztołda kanclerza wielkiego litewskiego 1528 r. Facsimile, Poznań, s. 5–41.
View in Google Scholar
