Słowo jako medium tradycji: szkic z teorii oralności
DOI:
https://doi.org/10.12797/Politeja.17.2020.67.08Słowa kluczowe:
pierwotna oralność, poezja narracyjna, styl formularny, język konserwujący/mowa wzniosłaAbstrakt
Word as Medium of Tradition. Essay on Theory of Orality
The goal of the paper is to outline the concept of word as medium of intergenerational transfer of tradition in cultures of primary orality as formulated in the theory of orality since the 1960s. According to the classic anthropological approach, it emphasizes the orientation on tradition and stability of oral cultures. It also focuses on mechanisms of preserving fidelity and persistence of cultural patterns in the utterances/messages despite the lack of the written form. The basic mechanism here is to grasp messages in the form of epic poetry. Information (technical instruction and moral norms) is depicted in the narrative context, that is, descriptions of heroes’ activities as only by that the listeners’ emotions and – consequently – actions were stimulated. Combining poetry with music, singing, gestures and dancing were also used as mnemotechnical tools – messages affected listeners by rhyme, rhythm, and melody. On the verbal level, shaping messages according to mnemotechnical mechanisms have led to the origins of preservative language (elevated speech) that differed from flexible language used for everyday communication. Its main constitutive trait was dominance of formulas (formulative style) aimed at preserving those messages from critical analysis and being reshaped by the recipients. On the structural level of stories, formulas’ equivalent were typescenes and story-patterns. They were used to secure high fidelity of several performances (repetitions) of particular pieces. Other inherent traits of oral messages are: paratactic composition, redundancy, and Homeric epithets for descriptions of heroes.
Pobrania
Bibliografia
Anusiewicz J., Kulturowa teoria języka. Zarys problematyki, [w:] Język a Kultura, red. J. Anusiewicz, J. Bartmiński, t. 1: Podstawowe pojęcia i problemy, Wrocław 1991.
View in Google Scholar
Assmann J., Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, przeł. A. Kryczyńska-Pham, Warszawa 2015, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar
Bakker E.J., Activation and Preservation: The Interdependence of Text and Performance in an Oral Tradition, „Oral Tradition” 1993, vol. 8, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/8i/2_bakker.pdf.
View in Google Scholar
Bartmiński J., O języku folkloru, Wrocław 1973.
View in Google Scholar
Bartmiński J., Literatura chłopska wobec językowych tradycji folkloru, [w:] Literatura ludowa i literatura chłopska. Materiały z ogólnopolskiej naukowej sesji folklorystycznej 16-18 II 1973, red. A. Aleksandrowicz, C. Hernas, J. Bartmiński, Lublin 1977.
View in Google Scholar
Bell C., Ritual. Perspectives and Dimensions, Oxford–New York 1997.
View in Google Scholar
Chruszczewski P.P., Językoznawstwo antropologiczne. Zadania i metody, Wrocław 2011.
View in Google Scholar
Connerton P., Jak społeczeństwa pamiętają, przeł. M. Napiórkowski, Warszawa 2012, Communicare – historia i kultura, https://doi.org/10.31338/uw.9788323520023.
View in Google Scholar
Czeremski M., Struktura mitów, Kraków 2009.
View in Google Scholar
Dennett D.C, Odczarowanie. Religia jako zjawisko naturalne, przeł. B. Stanosz, Warszawa 2008, Biblioteka Myśli Współczesnej.
View in Google Scholar
Edwards M.W., Homer and Oral Tradition: The Formula, Part II, „Oral Tradition” 1988, vol. 3, nr 1-2, [online] http://admin.oral-tradition.chs.orphe.us/wp-content/uploads/files/articles/3i-ii/3_edwards.pdf.
View in Google Scholar
Edwards M.W., Homer and Oral Tradition: The Type-Scene, „Oral Tradition” 1992, vol. 7, nr 2, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/7ii/6_edwards.pdf.
View in Google Scholar
Eller J.D., Antropologia kulturowa. Globalne siły, lokalne światy, przeł. A. Gąsior-Niemiec, Kraków 2012.
View in Google Scholar
Finnegan R., Oral Literature in Africa, Cambridge 2012, https://doi.org/10.11647/OBP.0025.
View in Google Scholar
Fischer J.L., Składnia i struktura społeczna: języki truk i ponape, [w:] Język i społeczeństwo, wybór i wstęp M. Głowiński, Warszawa 1980.
View in Google Scholar
Foley J.M., Man, Muse, and Story: Psychohistorical Patterns in Oral Epic Poetry, „Oral Tradition” 1987 vol. 2, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/2i/8_foley.pdf.
View in Google Scholar
Foley J.M., Gejin Ch., Challenges in Comparative Oral Epic, „Oral Tradition” 2012, vol. 27, nr 2, [online] http://admin.oral-tradition.chs.orphe.us/wp-content/uploads/files/articles/27ii/08_27.2.pdf.
View in Google Scholar
Gärdenfors P., Jak Homo stał się sapiens. O ewolucji myślenia, przeł. T. Pańkowski, Warszawa 2010.
View in Google Scholar
Gawroński A., Dlaczego Platon wykluczył poetów z Państwa? U źródeł współczesnych badań nad językiem, Warszawa 1984, Biblioteka Więzi.
View in Google Scholar
Godlewski G., Lęk przed wielkimi literami. Dyskusje z Jackiem Goodym i Wielką Teorią Piśmienności, [w:] Oralność/Piśmienność, red. A. Mencwel i in., Warszawa 2007, Communicare. Almanach antropologiczny, t. 2.
View in Google Scholar
Godlewski G., Słowo – pismo – sztuka słowa. Perspektywy antropologiczne, Warszawa 2008, Communicare.
View in Google Scholar
Godlewski G., Antropologia praktyk językowych: wprowadzenie, [w:] Antropologia praktyk językowych, red. G. Godlewski, A. Karpowicz, M. Rakoczy, Warszawa 2016, https://doi.org/10.31338/uw.9788323521822.pp.7-80.
View in Google Scholar
Goody J., The interface between the written and the oral, Cambridge 1987.
View in Google Scholar
Goody J., Poskromienie myśli nieoswojonej, przeł. M. Szuster, Warszawa 2011, Seria Antropologiczna.
View in Google Scholar
Havelock E.A., Muza uczy się pisać. Rozważania o oralności i piśmienności w kulturze Zachodu, przeł. P. Majewski, Warszawa 2006, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar
Havelock E.A., Przedmowa do Platona, przeł. P. Majewski, Warszawa 2007, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar
Jaeger W., Paideia. Formowanie człowieka greckiego, przeł. H. Bednarek, M. Plezia, Warszawa 2001.
View in Google Scholar
Karpowicz A., Wstęp: słowo – twórczość słowna – literatura, [w:] Antropologia twórczości słownej. Zagadnienia i wybór tekstów, red. K. Hagmajer-Kwiatek, G. Godlewski, J. Kowalska-Leder, Warszawa 2012, Wiedza o kulturze.
View in Google Scholar
Kerckhove D. de, Słuch oralny a słuch pisemny, [w:] Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów, red. G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima, Warszawa 2004, Wiedza o kulturze.
View in Google Scholar
Krawczuk A., Wojna trojańska. Mit i historia, Warszawa 1989.
View in Google Scholar
Krzywicki J., Wprowadzenie do imaginarium literatury afrykańskiej, cz. 1: W kręgu tradycji, Warszawa 2002.
View in Google Scholar
Kuckenburg M., Pierwsze słowo, przeł. B. Nowacki, Warszawa 2006, Rodowody Cywilizacji.
View in Google Scholar
Lord A.B., Characteristics of Orality, „Oral Tradition” 1987, vol. 2, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/2i/6_lord.pdf.
View in Google Scholar
Lord A.B., Pieśniarz i jego opowieść, przeł. P. Majewski, Warszawa 2010, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar
Mackay E.A., Narrative Tradition In Early Greek Oral Poetry And Vase-Painting, „Oral Tradition” 1995, vol. 10, nr 2, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/10ii/7_mackay.pdf.
View in Google Scholar
Majewski P., Głos i tekst. Korzenie kultury europejskiej według Erica A. Havelocka, [w:] E.A. Havelock, Muza uczy się pisać. Rozważania o oralności i piśmienności w kulturze Zachodu, przeł. P. Majewski, Warszawa 2006, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar
Majewski P., Wstęp do wydania polskiego, [w:] E. A. Havelock, Przedmowa do Platona, przeł. P. Majewski, Warszawa 2007, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar
Mencwel A., Wyobraźnia antropologiczna. Próby i studia, Warszawa 2006, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar
Mencwel A., Antropologia słowa i historia kultury, [w:] Antropologia pisma. Od teorii do praktyki, red. P. Artières, P. Rodak, Warszawa 2010.
View in Google Scholar
Mich W., Prolegomena do historii komunikacji, t. 2: Badanie historii komunikacji, Lublin 2014.
View in Google Scholar
Müller F.M., Czego mogą nauczyć nas Indie? i inne pisma, przeł. B. Arkuszewski i in., Toruń 2015, Religia – dawniej i współcześnie.
View in Google Scholar
Napiórkowski M., „Jak społeczeństwa pamiętają” Paula Connertona na tle współczesnych badań nad pamięcią zbiorową, [w:] P. Connerton, Jak społeczeństwa pamiętają, przeł. M. Napiórkowski, Warszawa 2012, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar
Ong W.J., Osoba – świadomość – komunikacja. Antologia, przeł. J. Japola, Warszawa 2009, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar
Ong W.J., Oralność i piśmienność. Słowo poddane technologii, przeł. J. Japola, Warszawa 2011, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar
Postman N., W stronę XVIII stulecia. Jak przeszłość może doskonalić naszą przyszłość, przeł. R. Frąc, Warszawa 2001, Biblioteka Myśli Współczesnej.
View in Google Scholar
Powell T.G.E., Celtowie, przeł. P. Taracha, Warszawa 1999.
View in Google Scholar
Radcliffe-Brown A.R., Wyspiarze z Andamanów. Studia z antropologii społecznej, przeł. A. Kościańska, M. Petryk, Kęty 2006, Biblioteka Klasyków Antropologii.
View in Google Scholar
Rappaport R.A., Rytuał i religia w rozwoju ludzkości, przeł. A. Musiał, T. Sikora, A. Szyjewski, Kraków 2007, Antropologia Religii.
View in Google Scholar
Reece S., The Three Circuits of the Suitors: A Ring Composition in „Odyssey” 17-22, „Oral Tradition” 1995, vol. 10, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/10i/13_reece.pdf.
View in Google Scholar
Riesman D., Tradycja oralna a słowo pisane, [w:] Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów, red. G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima, Warszawa 2004, Wiedza o kulturze.
View in Google Scholar
Rosenberg B., The Complexity of Oral Tradition, „Oral Tradition” 1987, vol. 2, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/2i/7_rosenberg.pdf.
View in Google Scholar
Scott W.C., Oral Verse-Making in Homer’s „Odyssey”, „Oral Tradition” 1989, vol. 4, nr 3, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/4iii/6_scott.pdf.
View in Google Scholar
Sienaert E.R., Marcel Jousse: The Oral Style and the Anthropology of Gesture, „Oral Tradition” 1990, vol. 5, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/5i/6_sienaert.pdf.
View in Google Scholar
Sinko T., Wstęp, [w:] Homer, Iliada, przeł. F.K. Dmochowski, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966.
View in Google Scholar
Soukup P.A., Orality and Literacy 25 Years Later, „Communication Research Trends” 2007, vol. 26, nr 4, [online] http://cscc.scu.edu/trends/v26/v26_n4.pdf.
View in Google Scholar
Stoeltje B., The Global and the Local with a Focus on Africa, „Oral Tradition” 2003, vol. 18, nr 1, https://doi.org/10.1353/ort.2004.0038.
View in Google Scholar
Tambiah S.J., The Magical Power of Words, „Man. New Series” 1968, vol. 3, nr 2, https://doi.org/10.2307/2798500.
View in Google Scholar
Tokarska-Bakir J., Procedury pisma, [w:] J. Goody, Poskromienie myśli nieoswojonej, przeł. M. Szuster, Warszawa 2011, Seria Antropologiczna.
View in Google Scholar
Trybulec M., Media i poznanie. Pojęciowe dylematy teorii komunikacji społecznej z Toronto, Kraków 2015.
View in Google Scholar
Zieliński K., „Iliada” i jej tradycja literacka. Studium z zakresu greckiej tradycji oralnej, Wrocław 2014.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
