Słowo jako medium tradycji: szkic z teorii oralności

Autor

  • Włodzimierz Mich Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie image/svg+xml

DOI:

https://doi.org/10.12797/Politeja.17.2020.67.08

Słowa kluczowe:

pierwotna oralność, poezja narracyjna, styl formularny, język konserwujący/mowa wzniosła

Abstrakt

Word as Medium of Tradition. Essay on Theory of Orality
The goal of the paper is to outline the concept of word as medium of intergenerational transfer of tradition in cultures of primary orality as formulated in the theory of orality since the 1960s. According to the classic anthropological approach, it emphasizes the orientation on tradition and stability of oral cultures. It also focuses on mechanisms of preserving fidelity and persistence of cultural patterns in the utterances/messages despite the lack of the written form. The basic mechanism here is to grasp messages in the form of epic poetry. Information (technical instruction and moral norms) is depicted in the narrative context, that is, descriptions of heroes’ activities as only by that the listeners’ emotions and – consequently – actions were stimulated. Combining poetry with music, singing, gestures and dancing were also used as mnemotechnical tools – messages affected listeners by rhyme, rhythm, and melody. On the verbal level, shaping messages according to mnemotechnical mechanisms have led to the origins of preservative language (elevated speech) that differed from flexible language used for everyday communication. Its main constitutive trait was dominance of formulas (formulative style) aimed at preserving those messages from critical analysis and being reshaped by the recipients. On the structural level of stories, formulas’ equivalent were typescenes and story-patterns. They were used to secure high fidelity of several performances (repetitions) of particular pieces. Other inherent traits of oral messages are: paratactic composition, redundancy, and Homeric epithets for descriptions of heroes.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

  • Włodzimierz Mich - Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

    Zatrudniony w Zakładzie Dziennikarstwa Wydziału Politologii i Dziennikarstwa UMCS. W przeszłości zajmował się historią myśli politycznej polskiego ruchu konserwatywnego, a także dziejami polskiego ziemiaństwa. Od kilku lat jego badania koncentrują się na historii komunikacji. Opublikował Prologomena do historii komunikacji społecznej (t. 1-4, Lublin 2014-2017).

Bibliografia

Anusiewicz J., Kulturowa teoria języka. Zarys problematyki, [w:] Język a Kultura, red. J. Anusiewicz, J. Bartmiński, t. 1: Podstawowe pojęcia i problemy, Wrocław 1991.
View in Google Scholar

Assmann J., Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, przeł. A. Kryczyńska-Pham, Warszawa 2015, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar

Bakker E.J., Activation and Preservation: The Interdependence of Text and Performance in an Oral Tradition, „Oral Tradition” 1993, vol. 8, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/8i/2_bakker.pdf.
View in Google Scholar

Bartmiński J., O języku folkloru, Wrocław 1973.
View in Google Scholar

Bartmiński J., Literatura chłopska wobec językowych tradycji folkloru, [w:] Literatura ludowa i literatura chłopska. Materiały z ogólnopolskiej naukowej sesji folklorystycznej 16-18 II 1973, red. A. Aleksandrowicz, C. Hernas, J. Bartmiński, Lublin 1977.
View in Google Scholar

Bell C., Ritual. Perspectives and Dimensions, Oxford–New York 1997.
View in Google Scholar

Chruszczewski P.P., Językoznawstwo antropologiczne. Zadania i metody, Wrocław 2011.
View in Google Scholar

Connerton P., Jak społeczeństwa pamiętają, przeł. M. Napiórkowski, Warszawa 2012, Communicare – historia i kultura, https://doi.org/10.31338/uw.9788323520023.
View in Google Scholar

Czeremski M., Struktura mitów, Kraków 2009.
View in Google Scholar

Dennett D.C, Odczarowanie. Religia jako zjawisko naturalne, przeł. B. Stanosz, Warszawa 2008, Biblioteka Myśli Współczesnej.
View in Google Scholar

Edwards M.W., Homer and Oral Tradition: The Formula, Part II, „Oral Tradition” 1988, vol. 3, nr 1-2, [online] http://admin.oral-tradition.chs.orphe.us/wp-content/uploads/files/articles/3i-ii/3_edwards.pdf.
View in Google Scholar

Edwards M.W., Homer and Oral Tradition: The Type-Scene, „Oral Tradition” 1992, vol. 7, nr 2, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/7ii/6_edwards.pdf.
View in Google Scholar

Eller J.D., Antropologia kulturowa. Globalne siły, lokalne światy, przeł. A. Gąsior-Niemiec, Kraków 2012.
View in Google Scholar

Finnegan R., Oral Literature in Africa, Cambridge 2012, https://doi.org/10.11647/OBP.0025.
View in Google Scholar

Fischer J.L., Składnia i struktura społeczna: języki truk i ponape, [w:] Język i społeczeństwo, wybór i wstęp M. Głowiński, Warszawa 1980.
View in Google Scholar

Foley J.M., Man, Muse, and Story: Psychohistorical Patterns in Oral Epic Poetry, „Oral Tradition” 1987 vol. 2, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/2i/8_foley.pdf.
View in Google Scholar

Foley J.M., Gejin Ch., Challenges in Comparative Oral Epic, „Oral Tradition” 2012, vol. 27, nr 2, [online] http://admin.oral-tradition.chs.orphe.us/wp-content/uploads/files/articles/27ii/08_27.2.pdf.
View in Google Scholar

Gärdenfors P., Jak Homo stał się sapiens. O ewolucji myślenia, przeł. T. Pańkowski, Warszawa 2010.
View in Google Scholar

Gawroński A., Dlaczego Platon wykluczył poetów z Państwa? U źródeł współczesnych badań nad językiem, Warszawa 1984, Biblioteka Więzi.
View in Google Scholar

Godlewski G., Lęk przed wielkimi literami. Dyskusje z Jackiem Goodym i Wielką Teorią Piśmienności, [w:] Oralność/Piśmienność, red. A. Mencwel i in., Warszawa 2007, Communicare. Almanach antropologiczny, t. 2.
View in Google Scholar

Godlewski G., Słowo – pismo – sztuka słowa. Perspektywy antropologiczne, Warszawa 2008, Communicare.
View in Google Scholar

Godlewski G., Antropologia praktyk językowych: wprowadzenie, [w:] Antropologia praktyk językowych, red. G. Godlewski, A. Karpowicz, M. Rakoczy, Warszawa 2016, https://doi.org/10.31338/uw.9788323521822.pp.7-80.
View in Google Scholar

Goody J., The interface between the written and the oral, Cambridge 1987.
View in Google Scholar

Goody J., Poskromienie myśli nieoswojonej, przeł. M. Szuster, Warszawa 2011, Seria Antropologiczna.
View in Google Scholar

Havelock E.A., Muza uczy się pisać. Rozważania o oralności i piśmienności w kulturze Zachodu, przeł. P. Majewski, Warszawa 2006, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar

Havelock E.A., Przedmowa do Platona, przeł. P. Majewski, Warszawa 2007, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar

Jaeger W., Paideia. Formowanie człowieka greckiego, przeł. H. Bednarek, M. Plezia, Warszawa 2001.
View in Google Scholar

Karpowicz A., Wstęp: słowo – twórczość słowna – literatura, [w:] Antropologia twórczości słownej. Zagadnienia i wybór tekstów, red. K. Hagmajer-Kwiatek, G. Godlewski, J. Kowalska-Leder, Warszawa 2012, Wiedza o kulturze.
View in Google Scholar

Kerckhove D. de, Słuch oralny a słuch pisemny, [w:] Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów, red. G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima, Warszawa 2004, Wiedza o kulturze.
View in Google Scholar

Krawczuk A., Wojna trojańska. Mit i historia, Warszawa 1989.
View in Google Scholar

Krzywicki J., Wprowadzenie do imaginarium literatury afrykańskiej, cz. 1: W kręgu tradycji, Warszawa 2002.
View in Google Scholar

Kuckenburg M., Pierwsze słowo, przeł. B. Nowacki, Warszawa 2006, Rodowody Cywilizacji.
View in Google Scholar

Lord A.B., Characteristics of Orality, „Oral Tradition” 1987, vol. 2, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/2i/6_lord.pdf.
View in Google Scholar

Lord A.B., Pieśniarz i jego opowieść, przeł. P. Majewski, Warszawa 2010, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar

Mackay E.A., Narrative Tradition In Early Greek Oral Poetry And Vase-Painting, „Oral Tradition” 1995, vol. 10, nr 2, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/10ii/7_mackay.pdf.
View in Google Scholar

Majewski P., Głos i tekst. Korzenie kultury europejskiej według Erica A. Havelocka, [w:] E.A. Havelock, Muza uczy się pisać. Rozważania o oralności i piśmienności w kulturze Zachodu, przeł. P. Majewski, Warszawa 2006, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar

Majewski P., Wstęp do wydania polskiego, [w:] E. A. Havelock, Przedmowa do Platona, przeł. P. Majewski, Warszawa 2007, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar

Mencwel A., Wyobraźnia antropologiczna. Próby i studia, Warszawa 2006, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar

Mencwel A., Antropologia słowa i historia kultury, [w:] Antropologia pisma. Od teorii do praktyki, red. P. Artières, P. Rodak, Warszawa 2010.
View in Google Scholar

Mich W., Prolegomena do historii komunikacji, t. 2: Badanie historii komunikacji, Lublin 2014.
View in Google Scholar

Müller F.M., Czego mogą nauczyć nas Indie? i inne pisma, przeł. B. Arkuszewski i in., Toruń 2015, Religia – dawniej i współcześnie.
View in Google Scholar

Napiórkowski M., „Jak społeczeństwa pamiętają” Paula Connertona na tle współczesnych badań nad pamięcią zbiorową, [w:] P. Connerton, Jak społeczeństwa pamiętają, przeł. M. Napiórkowski, Warszawa 2012, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar

Ong W.J., Osoba – świadomość – komunikacja. Antologia, przeł. J. Japola, Warszawa 2009, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar

Ong W.J., Oralność i piśmienność. Słowo poddane technologii, przeł. J. Japola, Warszawa 2011, Communicare – historia i kultura.
View in Google Scholar

Postman N., W stronę XVIII stulecia. Jak przeszłość może doskonalić naszą przyszłość, przeł. R. Frąc, Warszawa 2001, Biblioteka Myśli Współczesnej.
View in Google Scholar

Powell T.G.E., Celtowie, przeł. P. Taracha, Warszawa 1999.
View in Google Scholar

Radcliffe-Brown A.R., Wyspiarze z Andamanów. Studia z antropologii społecznej, przeł. A. Kościańska, M. Petryk, Kęty 2006, Biblioteka Klasyków Antropologii.
View in Google Scholar

Rappaport R.A., Rytuał i religia w rozwoju ludzkości, przeł. A. Musiał, T. Sikora, A. Szyjewski, Kraków 2007, Antropologia Religii.
View in Google Scholar

Reece S., The Three Circuits of the Suitors: A Ring Composition in „Odyssey” 17-22, „Oral Tradition” 1995, vol. 10, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/10i/13_reece.pdf.
View in Google Scholar

Riesman D., Tradycja oralna a słowo pisane, [w:] Antropologia słowa. Zagadnienia i wybór tekstów, red. G. Godlewski, A. Mencwel, R. Sulima, Warszawa 2004, Wiedza o kulturze.
View in Google Scholar

Rosenberg B., The Complexity of Oral Tradition, „Oral Tradition” 1987, vol. 2, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/2i/7_rosenberg.pdf.
View in Google Scholar

Scott W.C., Oral Verse-Making in Homer’s „Odyssey”, „Oral Tradition” 1989, vol. 4, nr 3, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/4iii/6_scott.pdf.
View in Google Scholar

Sienaert E.R., Marcel Jousse: The Oral Style and the Anthropology of Gesture, „Oral Tradition” 1990, vol. 5, nr 1, [online] http://admin.oraltradition.org/wp-content/uploads/files/articles/5i/6_sienaert.pdf.
View in Google Scholar

Sinko T., Wstęp, [w:] Homer, Iliada, przeł. F.K. Dmochowski, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966.
View in Google Scholar

Soukup P.A., Orality and Literacy 25 Years Later, „Communication Research Trends” 2007, vol. 26, nr 4, [online] http://cscc.scu.edu/trends/v26/v26_n4.pdf.
View in Google Scholar

Stoeltje B., The Global and the Local with a Focus on Africa, „Oral Tradition” 2003, vol. 18, nr 1, https://doi.org/10.1353/ort.2004.0038.
View in Google Scholar

Tambiah S.J., The Magical Power of Words, „Man. New Series” 1968, vol. 3, nr 2, https://doi.org/10.2307/2798500.
View in Google Scholar

Tokarska-Bakir J., Procedury pisma, [w:] J. Goody, Poskromienie myśli nieoswojonej, przeł. M. Szuster, Warszawa 2011, Seria Antropologiczna.
View in Google Scholar

Trybulec M., Media i poznanie. Pojęciowe dylematy teorii komunikacji społecznej z Toronto, Kraków 2015.
View in Google Scholar

Zieliński K., „Iliada” i jej tradycja literacka. Studium z zakresu greckiej tradycji oralnej, Wrocław 2014.
View in Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

15-10-2020

Numer

Dział

Komunikowanie

Jak cytować

„Słowo jako medium tradycji: szkic z teorii oralności”. 2020. Politeja 17 (4(67): 148-66. https://doi.org/10.12797/Politeja.17.2020.67.08.