Polityka pojęć

Ideologowie Narodowej Demokracji i pojęcie polityki u progu XX w.

Autor

  • Wiktor Marzec Uniwersytet Środkowoeuropejski w Budapeszcie

DOI:

https://doi.org/10.12797/Politeja.13.2016.43.11

Słowa kluczowe:

Narodowa Demokracja, endecja, polityka, to, co polityczne, historia pojęć, analiza retoryczna, topika

Abstrakt

The politics of concepts. Polish National Democrats and the concept of politics in early 20th century

The article undertakes a conceptual analysis of the concept of politics in political writings of Polish National Democracy in the turn of 19th and 20th century. I argue, that due democratization and modernization, it was a time of conceptual change and emergence of modern social and political concepts in Polish. Drawing from conceptual history and rhetorical analysis of topoi, used to express the concept of politics, I investigate National Democratic invention in conceptual rendition of politics. The two major kinds of topoi are: temporal (politics as action); and spatial (politics as sphere). An investigation into their mutual relationshi passists understanding of a major change in National Democratic political thought and practice in that heated period. The gradual prevalence of spatial conceptualization and accompanying depoliticization of political enemies was an important factor in the process of sliding into authoritarian, antidemocratic and elitist understanding of politics among National Democrats in the forthcoming years.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

  • Wiktor Marzec - Uniwersytet Środkowoeuropejski w Budapeszcie

    Ukończył studia socjologiczne i filozoficzne na Uniwersytecie Łódzkim. Interesuje się socjologią historyczną, teorią dyskursu, historią robotniczą, historią pojęć i filozofią polityczną. Obecnie przygotowuje rozprawę doktorską na Wydziale Socjologii i Antropologii Społecznej Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego w Budapeszcie (CEU) poświęconą relacji robotników do polityki w Królestwie Polskim na przełomie XIX i XX w. Stypendia naukowe odbywał m.in. na Uniwersytecie Michigan i na Uniwersytecie Humboldta w Berlinie. Redaktor działu krytyczne nauki społeczne w czasopiśmie „Praktyka Teoretyczna”. Publikował m.in. w „Thesis Eleven”, „ Journal of Historical Sociology” oraz „Eastern European Politics and Societies”.

Bibliografia

Andersen N.Å., Discursive Analytical Strategies. Understanding Foucault, Koselleck, Laclau, Luhmann, Bristol 2003. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1t898nd
View in Google Scholar

Antisemitism and Its Opponents in Modern Poland, red. R. Blobaum, Ithaca 2005.
View in Google Scholar

Arndt A., Intellektuelle in der Opposition. Diskurse zur Zivilgesellschaft in der Volksrepublik Polen, Frankfurt am Main 2007.
View in Google Scholar

Arystoteles, Polityka, Warszawa 2004.
View in Google Scholar

Balicki Z., Parlamentaryzm. Wybór pism, Kraków 2008.
View in Google Scholar

Balicki Z., Z doby przełomu myśli narodowej, Moskwa 1916.
View in Google Scholar

Blobaum R., Rewolucja. Russian Poland, 1904‑1907, Ithaca 1995.
View in Google Scholar

Blobaum R., The Politics of Antisemitism in Fin‑de‑Siècle Warsaw, „The Journal of Modern History” 2001, Vol. 73, nr 2. DOI: https://doi.org/10.1086/321025
View in Google Scholar

Bończa‑Tomaszewski N., Demokratyczna geneza nacjonalizmu. Intelektualne korzenie ruchu narodowo‑demokratycznego, Warszawa 2001.
View in Google Scholar

Critchley S., Czy teoria hegemonii obarczona jest deficytem moralnym?, „Hybris” 2012, nr 16.
View in Google Scholar

Cywiński B., Rodowody niepokornych, Warszawa 2010.
View in Google Scholar

Dawidowicz A., Zygmunt Balicki (1858‑1916). Działacz i teoretyk polskiego nacjonalizmu, Kraków 2006.
View in Google Scholar

Dmowski R., Myśli nowoczesnego Polaka, Wrocław 2002.
View in Google Scholar

Dmowski R., Pisma, t. 3: Dziesięć lat walki, Częstochowa 1938.
View in Google Scholar

Freeden M., Ideologies and Political Theory. A Conceptual Approach, Oxford–New York 1998. DOI: https://doi.org/10.1093/019829414X.001.0001
View in Google Scholar

Freeden M., Ideology and Conceptual History, [w:] Political Concepts and Time. New Approaches to Conceptual History, red. J. F. Sebastián, Santander 2011.
View in Google Scholar

Freeden M., The Political Theory of Political Thinking. The Anatomy of a Practice, Oxford 2013. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199568031.001.0001
View in Google Scholar

Gawin D., Wielki zwrot. Ewolucja lewicy i odrodzenie idei społeczeństwa obywatelskiego 1956‑1976, Kraków 2013.
View in Google Scholar

Geulen C., Plädoyer für eine Geschichte der Grundbegriffe des 20. Jahrhunderts, „Zeithistorische Forschungen/Studies in Contemporary History” 2010, nr 7.
View in Google Scholar

Grott B., Zygmunt Balicki. Ideolog Narodowej Demokracji, Kraków 1995.
View in Google Scholar

Handbuch politisch‑sozialer Grundbegriffe in Frankreich 1680‑1820, red. R. Reinchardt, München 1985.
View in Google Scholar

Hölscher L., Die Entdeckung der Zukunft, Frankfurt am Main 1999.
View in Google Scholar

Ifversen J., About Key Concepts and How to Study Them, „Contributions to the History of Concepts” 2011, Vol. 6, nr 1. DOI: https://doi.org/10.3167/choc.2011.060104
View in Google Scholar

Janowski M., Polska myśl liberalna do 1918 roku, Kraków–Warszawa 1998.
View in Google Scholar

Jaskólski M., Konserwatyzm–nacjonalizm. Studia nad konfrontacjami ideowymi konserwatyzmu krakowskiego i demokracji narodowej przed 1914 r., Kraków 1989.
View in Google Scholar

Jaszczuk A., Spór pozytywistów z konserwatystami o przyszłość Polski 1870‑1903, Warszawa 1986.
View in Google Scholar

Jordheim H., Against Periodization: Koselleck’s Theory of Multiple Temporalities, „History and Theory” 2012, nr 51. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1468-2303.2012.00619.x
View in Google Scholar

Kalembka S., Wielka emigracja 1831‑1863, Toruń 2003.
View in Google Scholar

Kanfer Y.S., Łódź. Industry, Religion, and Nationalism in Russian Poland, 1880‑1914, Ph.D. dissertation, Yale University, 2011.
View in Google Scholar

Kawalec K., Roman Dmowski. 1864‑1939, Wrocław 2002.
View in Google Scholar

Kimla P., Historycy‑politycy jako źródło realizmu politycznego. Tukidydes – Polibiusz – Machiavelli, Kraków 2009.
View in Google Scholar

Kizwalter T., „Nowatorstwo i rutyny”: społeczeństwo Królestwa Polskiego wobec procesów modernizacji, 1840‑1863, Warszawa 1991.
View in Google Scholar

Kizwalter T., Nowoczesny Polak, Darwin i Nietzsche, „Przegląd Polityczny” 2002, nr 56.
View in Google Scholar

Kizwalter T., O nowoczesności narodu: przypadek Polski, Warszawa 1999.
View in Google Scholar

Koselleck R., Einleitung, [w:] Geschichtliche Grundbegriffe, t. 1, Stuttgart 1972.
View in Google Scholar

Koselleck R., Krytyka i kryzys, przeł. J. Duraj, M. Moskalewicz, Warszawa 2015.
View in Google Scholar

Koselleck R., Semantyka historyczna, przeł. W. Kunicki, Poznań 2012.
View in Google Scholar

Koselleck R., Warstwy czasu. Studia z metahistorii, przeł. K. Krzemieniowa, J. Merecki, Warszawa 2012.
View in Google Scholar

Koselleck R., Zur historisch‑politischen Semantik asymmetrischer Gegenbegriffe, [w:] Vergangene Zukunft, Frankfurt am Main 1979.
View in Google Scholar

Kozicki S., Historia Ligi Narodowej. (Okres 1887‑1907), Londyn 1964.
View in Google Scholar

Kryński A., Niedźwiedzki W., Słownik języka polskiego, Warszawa 1901.
View in Google Scholar

Krzywiec G., Szowinizm po polsku. Przypadek Romana Dmowskiego (1886‑1905), Warszawa 2009.
View in Google Scholar

Kulak T., Jan Ludwik Popławski. Biografia polityczna, Wrocław 1994.
View in Google Scholar

Kułakowski M., Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień, Londyn 1968.
View in Google Scholar

Kurczewska J., Naród w socjologii i ideologii polskiej. Analiza porównawcza wybranych koncepcji z przełomu XIX i XX wieku, Warszawa 1979.
View in Google Scholar

Ilustrowana encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego, t. 7, red. S. Lam, Warszawa 1930.
View in Google Scholar

Linde S.B., Słownik języka polskiego, Lwów 1858.
View in Google Scholar

Machiavelli N., Książę. Rozważania nad pierwszym dziesięcioksięgiem historii Rzymu Liwiusza, Warszawa 2008. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323513056
View in Google Scholar

Marchart O., Post‑Foundational Political Thought. Political Difference in Nancy, Lefort, Badiou and Laclau, Edinburgh 2007. DOI: https://doi.org/10.3366/edinburgh/9780748624973.001.0001
View in Google Scholar

Markiewicz G., Między państwem obcym a ideą państwa własnego. Świadomość państwowa polskich elit intelektualnych w latach 1864‑1914, Łódź 2010.
View in Google Scholar

Marzec W., Ponowne obsadzenie pustego miejsca – endecki naród i polityczna nowoczesność, „Hybris” 2014, nr 24.
View in Google Scholar

Marzec W., Rebelia i reakcja. Rewolucja 1905 roku i plebejskie doświadczenie polityczne, Kraków–Łódź 2016.
View in Google Scholar

Marzec W., What Bears Witness of the Failed Revolution? The Rise of Political Antisemitism during the 1905‑1907 Revolution in the Kingdom of Poland, „Eastern European Politics and Societies” 2016, Vol. 30, nr 1. DOI: https://doi.org/10.1177/0888325415581896
View in Google Scholar

Mencwel A., Etos lewicy. Esej o narodzinach kulturalizmu polskiego, Warszawa 2009.
View in Google Scholar

Micewski A., Roman Dmowski, Warszawa 1971.
View in Google Scholar

Olsen N., History in the Plural. An Introduction to the Work of Reinhart Koselleck, New York 2012.
View in Google Scholar

Opaliński E., Kultura polityczna szlachty polskiej w latach 1587‑1652.
View in Google Scholar

System parlamentarny a społeczeństwo obywatelskie, Warszawa 1995.
View in Google Scholar

Palonen K., Die Thematisierung der Politik als Phänomen: Interpretation der Geschichte des Begriffs Politik im Frankreich des 20. Jahrhunderts, Helsinki 1989.
View in Google Scholar

Palonen K., Max Weber als Begriffspolitiker, „Etica & Politica/Ethics & Politics” 2005, nr 2.
View in Google Scholar

Palonen K., Politik als Handlungsbegriff. Horizontwandel d. Politikbegriffs in Deutschland 1890‑1933, Helsinki 1985.
View in Google Scholar

Palonen K., The Struggle with Time. A Conceptual History of „Politics” as an Activity, Hamburg 2006.
View in Google Scholar

Pepłowski F., Słownictwo i frazeologia polskiej publicystyki okresu oświecenia i romantyzmu, Warszawa 1961.
View in Google Scholar

Pitkin H.F., Fortune Is a Woman. Gender and Politics in the Thought of Niccolò Machiavelli. With a New Afterword, Chicago 1999.
View in Google Scholar

Pocock J.G.A., The Machiavellian Moment Florentine Political Thought and the Atlantic Republican Tradition, Princeton 2003.
View in Google Scholar

Podręczny słownik języka polskiego, Warszawa 1939.
View in Google Scholar

Political Languages in the Age of Extremes, red. E. Steinmetz, London 2011.
View in Google Scholar

Popławski J.L., Pisma polityczne, Warszawa 1910.
View in Google Scholar

Porter B., Democracy and Discipline in Late Nineteenth Century Poland, „The Journal of Modern History” 1999, Vol. 71, nr 2. DOI: https://doi.org/10.1086/235250
View in Google Scholar

Porter B., Gdy nacjonalizm zaczął nienawidzić: wyobrażenia nowoczesnej polityki w dziewiętnastowiecznej Polsce, przeł. A. Nowakowska, Sejny 2011.
View in Google Scholar

Porter B., Who Is a Pole and Where Is Poland? Territory and Nation in the Rhetoric of Polish National Democracy before 1905, „Slavic Review” 1992, Vol. 51, nr 4. DOI: https://doi.org/10.2307/2500129
View in Google Scholar

Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, red. H. Zgółkowa, Poznań 1994.
View in Google Scholar

Puszkow‑Bańka A., Polska i Polacy w myśli narodowej demokracji na przełomie XIX i XX wieku (Jan Ludwik Popławski, Zygmunt Balicki, Roman Dmowski), Kraków 2013.
View in Google Scholar

Rzegocki A., Racja stanu a polska tradycja myślenia o polityce, Kraków 2008.
View in Google Scholar

Rewolucja 1905. Przewodnik, red. W. Marzec, K. Piskała, Warszawa 2013.
View in Google Scholar

Sellin V., Politik, [w:] Geschichtliche Grundbegriffe, t. 4, Stuttgart 1974.
View in Google Scholar

Semantiken des Politischen. Vom Mittelalter bis ins 20. Jahrhundert, red. U. Meier, W. Steinmetz, M. Pappenheim, Göttingen 2012.
View in Google Scholar

Skinner Q., Machiavelli, Oxford–New York 1981.
View in Google Scholar

Sperling W., Vom Randbegriff zum Kampfbegriff. Semantiken des Politischen im ausgehenden Zarenreich (1850‑1917), [w:] Politik. Situationen eines Wortgebrauchs im Europa der Neuzeit, red. W. Steinmetz, Frankfurt 2007.
View in Google Scholar

Społeczeństwo i polityka. Dorastanie do demokracji: kultura polityczna w Królestwie Polskim na początku XX wieku, red. A. Żarnowska, S. Wolsza, Warszawa 1993.
View in Google Scholar

Tazbir J., Kultura szlachecka w Polsce. Rozkwit, upadek, relikty, Warszawa 1978.
View in Google Scholar

Toruńczyk B., Narodowa Demokracja. Antologia myśli politycznej „Przeglądu Wszechpolskiego” 1895‑1905, Londyn 1983.
View in Google Scholar

Trenscnyi B., Conceptual History and Political Languages. On the Central‑European Adaptation of the Contextualist‑Conceptualist Methodologies of Intellectual History, [w:] Prague Perspectives. Studies in Central and Eastern Europe, red. P. Roubal, V. Veber, Prague 2004.
View in Google Scholar

Ury S., Barricades and Banners. The Revolution of 1905 and the Transformation of Warsaw Jewry, Stanford 2012. Walicki A., Idea narodu w polskiej myśli oświeceniowej, Warszawa 2000. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvqsdmzr
View in Google Scholar

Walicki A., The Troubling Legacy of Roman Dmowski, „Dialogue and Universalism” 2011, nr 4. DOI: https://doi.org/10.5840/du201121445
View in Google Scholar

Wapiński R., Narodowa Demokracja 1893‑1939. Ze studiów nad dziejami myśli nacjonalistycznej, Wrocław 1980.
View in Google Scholar

Wapiński R., Problem państwa w koncepcjach politycznych obozu narodowego, [w:] Państwo w polskiej myśli politycznej, Wrocław 1988, Polska Myśl Polityczna XIX i XX Wieku, nr 7.
View in Google Scholar

Wapiński R., Roman Dmowski, Lublin 1989.
View in Google Scholar

Weber M., Polityka jako zawód i powołanie, Warszawa 1989.
View in Google Scholar

Weeks T.R., Fanning the Flames. Jews in the Warsaw Press, 1905‑1912, „East European Jewish Affairs” 1998, Vol. 28, nr 2. DOI: https://doi.org/10.1080/13501679808577881
View in Google Scholar

Weeks T.R., From Assimilation to Antisemitism. The „Jewish Question” in Poland, 1850‑1914, DeKalb 2006.
View in Google Scholar

Widzicka M., Semantyka historyczna w ujęciu Reinharta Kosellecka. Zarys problematyki, „Historyka” 2010, t. 40, nr 10.
View in Google Scholar

Wolin S. S., Politics and Vision: Continuity and Innovation in Western Political Thought, Princeton 2004. DOI: https://doi.org/10.1515/9781400883530
View in Google Scholar

Wolsza T., Narodowa Demokracja wobec chłopów w latach 1887‑1914. Programy, polityka, działalność, Warszawa 1992.
View in Google Scholar

Zimand R., Uwagi o teorii narodu na marginesie analizy nacjonalistycznej teorii narodu, „Studia filozoficzne” 1967, nr 4 (51).
View in Google Scholar

Żurawicka J., Lud w ideologii „Głosu” 1886‑1894, „Kwartalnik Historyczny” 1956, t. 63, nr 4‑5.
View in Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

20-07-2016

Numer

Tom 13 Nr 4 (43) (2016)

Dział

Artykuły

Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

„Polityka pojęć: Ideologowie Narodowej Demokracji i pojęcie polityki u progu XX w”. 2016. Politeja 13 (4 (43): 259-88. https://doi.org/10.12797/Politeja.13.2016.43.11.