Signum temporis? Rosyjsko-ukraiński spór językowy w kontekście europejskich transformacji tożsamościowych

Autor

  • Bartosz Hordecki Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu image/svg+xml

DOI:

https://doi.org/10.12797/Politeja.22.2025.98.07

Słowa kluczowe:

konflikt językowy, konflikt religijny, tożsamość nowoczesna, tożsamość ponowoczesna, struktury komunikacyjno-aksjologiczne, struktury ideologiczno-instytucjonalne

Abstrakt

SIGNUM TEMPORIS? THE RUSSIAN-UKRAINIAN LANGUAGE DISPUTE IN THE CONTEXT OF EUROPEAN IDENTITY TRANSFORMATIONS

The article explores the idea that late modernity is partly characterised by linguistic conflicts, arising from clashes between complex communication and value-based structures. They reflect differing attitudes toward the modern era, resulting in various strategies for transcending it. Moreover, linguistic collisions are compared to religious ones, greatly impacting Europe’s modern self-recognition during the Reformation and Counter-Reformation periods. In this context: 1. Heinz Schilling’s overview of 16th- and 17th-century religious and confessional conflicts is employed as a model for in-depth understanding of multidimensional identity confrontations; 2. the Russian-Ukrainian war is portrayed as a result of complex linguistic dissent, representing vital identity polarization of our time; 3. it is argued that today’s evolution of communication and value-based structures amplifies the discord among postmodern identities (e.g., European identity founded on the principle of unification in diversity vs. Russian identity founded on the principle of unification through domination).

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

  • Bartosz Hordecki - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

    Doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce, doktor nauk prawnych, mgr filozofii, prof. UAM w Zakładzie Filozofii Polityki na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa w Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Członek Rady Wykonawczej IPSA Research Committee 50: Politics of Language (International Political Science Association); przewodniczący Sekcji Badań and Obszarem Eurazjatyckim. Specjalizuje się w badaniach z zakresu retoryki politycznej i prawnej, filozofii polityki, polityk językowych, historii pojęć społeczno- politycznych oraz kultur polityczno-prawnych, a także terminologii oraz podejść badawczych w zakresie nauk o polityce i administracji.

Bibliografia

Andrusiewicz A., Cywilizacja rosyjska, t. 1-2, Warszawa 2004-2005.
View in Google Scholar

Bäcker R., Międzywojenny eurazjatyzm. Od intelektualnej kontrakulturacji do totalitaryzmu?,Łódź 2000.
View in Google Scholar

Bauman Z., Liquid Modernity Revisited, „Nomos” 2016, nr 10, s. 11-22. DOI: https://doi.org/10.5771/9783845251813-11
View in Google Scholar

Bauman Z., Liquid Modernity Revisited, [online] https://www.youtube.com/watch?v=4QVSisK440w.
View in Google Scholar

Buksiński T., Moderność, Poznań 2001.
View in Google Scholar

Diec J., Rozwój idei eurazjatyckiej, [w:] Quo vadis, Eurazjo? W poszukiwaniu nowych dróg partnerstwa, red. B. Hordecki, A. Jach, Poznań 2020, s. 17-40. DOI: https://doi.org/10.14746/wnpid.2020.9788366740143.2
View in Google Scholar

Hordecki B., Cultural Heterogeneity and Language Regime Transformation: The Ukrainian Case, [w:] States of Language Policy: Theorizing Continuity and Change, red. E. Albaugh, L. Cardinal, R. Léger, Cambridge 2004, s. 84-105, https://doi.org/10.1017/9781009264747.007. DOI: https://doi.org/10.1017/9781009264747.007
View in Google Scholar

Hordecki B., Marząc wielki, śniąc potężny… Aspekty narracyjne współczesnej rosyjskiej polityki językowej, Poznań 2021.
View in Google Scholar

Hordecki B., Szaniec czy gościniec? Tożsamość ukraińska jako przedmiot transformacji konceptualno-narracyjnej, [w:] W kręgu historii i politologii. Księga jubileuszowa profesora Witolda Mazurczaka, red. A. Stelmach, E. Lesiewicz, P. Stachowiak, B. Secler, Poznań 2024, s. 155-164.
View in Google Scholar

Hordecki B., Władze Federacji Rosyjskiej wobec relacji język – tożsamość narodowa (interpretacja narratologiczna), „Investigationes Linguisticae” 2024, nr 48, s. 104-120, https://doi.org/10.14746/il.2024.48.7. DOI: https://doi.org/10.14746/il.2024.48.7
View in Google Scholar

Hordecki B., Znaczenie Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej w kontekście współczesnej rosyjskiej narracji politycznojęzykowej, [w:] Quo vadis, Eurazjo? W poszukiwaniu nowych dróg partnerstwa, red. B. Hordecki, A. Jach, Poznań 2020. DOI: https://doi.org/10.14746/wnpid.2020.9788366740143
View in Google Scholar

Inoziemcew W., Nienowoczesny kraj. Rosja w świecie XXI wieku, przeł. K. Chimiak, Warszawa 2020.
View in Google Scholar

Kaczmarski J., Pytania retoryczne, kaczmarski.art.pl, [online] https://www.kaczmarski.art.pl/ tworczosc/wiersze/pytania-retoryczne/.
View in Google Scholar

Massaka I., Eurazjatyzm. Z dziejów rosyjskiego misjonizmu, Wrocław 2001.
View in Google Scholar

Paradowski R., Eurazjatyckie imperium Rosji. Studium idei, Warszawa 2003.
View in Google Scholar

Plokhy S., Kwestia rosyjska. Jak budowano naród i imperium, przeł. Ł. Witczak, Kraków 2019.
View in Google Scholar

Plokhy S., Ukraine and Russia: Representations of the Past, Toronto 2008. DOI: https://doi.org/10.3138/9781442689534
View in Google Scholar

Plokhy S., Wrota Europy. Zrozumieć Ukrainę, przeł. W. Gadowski, Kraków 2022.
View in Google Scholar

Polityka językowa, Noty tematyczne o Unii Europejskiej, Parlament Europejski, [online] https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/142/polityka-jezykowa.
View in Google Scholar

Schilling H., Confessional Europe: Bureaucrats, La Bonne Police, Civilizations, [w:] Handbook of European History 1400-1600: Late Middle Ages, Renaissance and Reformation, red. von Th.A. Brady, H.A. Oberman, J.D. Tracy, Leiden 1995, s. 641-681. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004391680_022
View in Google Scholar

Schilling H., Die neue Zeit: Vom Christenheitseuropa zum Europa der Staaten. 1250 bis 1750, Berlin 1999.
View in Google Scholar

Schilling H., Europa w wirze konfesji. Konfesjonalizacja krajów europejskich po połowie XVI wieku i jej skutki dla kościoła, państwa, społeczeństwa i kultury, [w:] H. Schilling, Konfesjonalizacja. Kościół i państwo w Europie doby przednowoczesnej, przeł. J. Kałążny, Poznań 2010, s. 163-170.
View in Google Scholar

Schilling H., Konfesjonalizacja. Kościół i państwo w Europie doby przednowoczesnej, przeł. J. Kałążny, Poznań 2010.
View in Google Scholar

Schilling H., Konfesjonalizacja a powstanie międzynarodowego systemu w Europie, [w:] H. Schilling, Konfesjonalizacja. Kościół i państwo w Europie doby przednowoczesnej, przeł. J. Kałążny, Poznań 2010, s. 572-589.
View in Google Scholar

Schilling H., Konfessionskonflikt und Staatsbildung: Eine Fallstudie über das Verhältnis von religiösem und sozialem Wandel in der Frühneuzeit am Beispiel der Grafschaft Lippe, Gütersloh 1981.
View in Google Scholar

Schilling H., Konfesyjne wojny za wiarę a formowanie się wczesnonowożytnej Europy, [w:] H. Schilling, Konfesjonalizacja. Kościół i państwo w Europie doby przednowoczesnej, przeł. J. Kałążny, Poznań 2010, s. 557-571.
View in Google Scholar

Schilling H., Moje spojrzenie na dawną Europę – bilans czterdziestu lat zajmowania się wczesnonowożytną historią Europy, [w:] H. Schilling, Konfesjonalizacja. Kościół i państwo w Europie
View in Google Scholar

doby przednowoczesnej, przeł. J. Kałążny, Poznań 2010, s. 7-8. Schilling H., Niederländische Exulanten im 16. Jahrhundert: Ihre Stellung im Sozialgefüge und im religiösen Leben deutscher und englischer Städte, Gütersloh 1972.
View in Google Scholar

Schilling H., Religia i społeczeństwo we wczesnej nowożytności. Specyficzne epokowe pojęcie polityczności i jej wpływ na polityczne i społeczne działanie, [w:] H. Schilling, Konfesjonalizacja.
View in Google Scholar

Kościół i państwo w Europie doby przednowoczesnej, przeł. J. Kałążny, Poznań 2010, s. 76-102.
View in Google Scholar

Schilling H., Religijno-psychologiczny model Europy, reformacja i wczesnonowożytna konfesjonalizacja państwa i społeczeństwa, [w:] H. Schilling, Konfesjonalizacja. Kościół i państwo w Europie doby przednowoczesnej, przeł. J. Kałążny, Poznań 2010, s. 33-74.
View in Google Scholar

Schilling H., Religion, Political Culture, and the Emergence of Early Modern Society: Essays in German and Dutch History, Leiden 1992. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004474253
View in Google Scholar

Skarga B., Tożsamość i różnica. Eseje metafizyczne, Kraków 1997.
View in Google Scholar

Snyder T., The Making of Modern Ukraine. Class 1: Ukrainian Questions Posed by Russian Invasion, [online] www.youtube.com/watch?v=bJczLlwp-d8.
View in Google Scholar

Zajączkowski W., Rosja i narody. Ósmy kontynent. Szkic do dziejów Eurazji, Warszawa 2009.
View in Google Scholar

Айрапетян A., Интеграция в Евразии: Языковой аспект, „Современные евразийские иссле-дования” 2015 [Ajrapietian A., Intiegracyja w Jewrazii: Jazykowoj aspiekt, „Sowriemiennyje jewrazijskije is-sledowanija”], № 1, s. 65-71.
View in Google Scholar

Заседание Совета по русскому языку, Президент России [Zasiedanije Sowieta po russkomu jazyku, Priezidient Rossii], 5 XI 2019, [online] http://kremlin.ru/events/president/news/61986.
View in Google Scholar

Путин В., Об историческом единстве русских и украинцев, Президент России [Putin W., Ob istoriczeskom jedinstwie russkich i ukraincew, Priezidient Rossii], 12 VI 2021, [online] http://kremlin.ru/events/president/news/66181.
View in Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

21-10-2025

Jak cytować

„Signum temporis? Rosyjsko-ukraiński spór językowy w kontekście europejskich transformacji tożsamościowych”. 2025. Politeja 22 (4(98): 131-46. https://doi.org/10.12797/Politeja.22.2025.98.07.