Trauma transformacyjna i sposoby radzenia sobie z nią we współczesnej literaturze rosyjskiej
DOI:
https://doi.org/10.12797/Politeja.22.2025.99.17Słowa kluczowe:
homo sovieticus, współczesna literatura rosyjska, trauma kulturowa, transformacja ustrojowa, rozpad ZSRRAbstrakt
TRANSFORMATIONAL TRAUMA AND COPING MECHANISMS IN CONTEMPORARY RUSSIAN LITERATURE
The dissolution of the USSR is widely remembered across many nations as a moment of regaining independence and the initiation of normalization in relations between the East and the West. Conversely, in Russian society, this event is viewed ambivalently and is associated negatively by many citizens. This article undertakes an analysis of the methods employed in coping with the cultural trauma induced by the dissolution of the USSR and the subsequent political transformation. Innovative strategies (such as the accumulation of economic and social capital) and escapist strategies (such as passivity, apathy, and denial) proposed in sociology are delineated. However, irrespective of the degree to which individuals succeed in surmounting the trauma, the political transformation does not exert a strong influence on everyone. The primary challenge, nonetheless, lies not merely in adapting to new circumstances but in overcoming internal constraints and dismantling the mentality of homo sovieticus. The analytical framework draws on the works of Viktor Pelevin, Vyacheslav Petsukh, Roman Senchin, and Elena Chizhova as illustrative material.
Pobrania
Bibliografia
Aleksijewicz S., Urzeczeni śmiercią, przeł. L. Wołosiuk, Warszawa 2001.
View in Google Scholar
Belâkov S. [Беляков С.], Roman Senčin: neokončennyj portret v sumerkah [Роман Сенчин: неоконченный портрет в сумерках], [online] https://magazines.gorky.media/ural/2011/10/roman-senchin-neokonchennyj-portret-v-sumerkah.html.
View in Google Scholar
Čižova E. [Чижова Е.], Nûtočkin dom [Нюточкин дом], [online] https://magazines.gorky.media/zvezda/2008/1/nyutochkin-dom.html.
View in Google Scholar
Długosz P., Trauma transformacji w Europie Środkowo-Wschodniej, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne” 2019, nr 1, s. 95-121. DOI: https://doi.org/10.14746/ssp.2019.1.6
View in Google Scholar
Duda K., Szkice o prozie rosyjskiej XXI wieku. Ulicka, Szyszkin, Pielewin, Minajew, Sienczyn, Kuricyn, Starobiniec…, Kraków 2017.
View in Google Scholar
Duda K., (A)heroizm życia codziennego (na przykładzie wybranych utworów współczesnej literatury rosyjskiej), „Kultura Słowian: Rocznik Komisji Kultury Słowian PAU” 2018, t. XIV, s. 285-304. DOI: https://doi.org/10.4467/25439561KSR.18.014.9372
View in Google Scholar
GKČP. 30 let [ГКЧП. 30 лет], [online] https://www.levada.ru/2021/08/17/gkchp-30-let/.
View in Google Scholar
Gołębiowska-Suchorska A., „Fatalne lata 90.” – od doświadczenia, przez mit, do e-folkloru, „Czas Kultury” 2020, nr 3, s. 95-106.
View in Google Scholar
Grekova V. [Грекова В.], «Mittellspiel» duha i materii (analiz odnogo rasskaza Viktora Pelevina) [«Миттельшпиль» духа и материи (анализ одного рассказа Виктора Пелевина)], „Vestnik aziatsko-tihookeanskoj associacii prepodavatelej russkogo âzykai literatury” [„Вестник азиатско-тихоокеанской ассоциации преподавателей русского языка и литературы”] 2011, nr 2-3, s. 194-198.
View in Google Scholar
Heller M., Maszyna i śrubki. Jak hartował się człowiek sowiecki, Kraków 2015.
View in Google Scholar
Jastrzębska K., Postsovetskost’ kak travma? Proza Romana Senčina [Постсоветскость как травма? Проз Романа Сенчина], „Przegląd Rusycystyczny” 2018, nr 3(163), s. 106-116.
View in Google Scholar
Jastrzębska K., Rodzina Jołtyszewów, czyli przekład „rozchwierutany”, „Przegląd Rusycystyczny” 2016, nr 2(154), 95-112.
View in Google Scholar
Jastrzębska K., Rosyjska i polska recepcja prozy Romana Sienczina w latach 2001-2021, „Acta Neophilologica” 2022, t. 1, nr XXIV, s. 163-180. DOI: https://doi.org/10.31648/an.7436
View in Google Scholar
Kania E., Homo sovieticus – „jednowymiarowy klient komunizmu”, czy „fenomen o wielu twarzach”?, „Przegląd Politologiczny” 2012, nr 3, s. 157-170. DOI: https://doi.org/10.14746/pp.2012.17.3.12
View in Google Scholar
Kowalska M., Aleksander Sołżenicyn. Homo sovieticus i człowiek sprawiedliwy, Toruń 2011.
View in Google Scholar
Laskowska K., Rosyjskojęzyczna przestępczość zorganizowana. Studium kryminologiczne, Białystok 2006.
View in Google Scholar
Pańkowska E., Mir umiraûŝej rossijskoj derevni v tsorčestve «novyh realistov» (na materiale romanov San’ka Viktora Prilepina i Eltyševy Romana Senčina) [Мир умирающей российской деревни в тсорчестве «новых реалистов» (на материале романов Санька Виктора Прилепина и Елтышевы Романа Сенчина)], „Studia Wschodnioslowiańskie” 2015, t. 15, s. 109-131. DOI: https://doi.org/10.15290/sw.2015.15.08
View in Google Scholar
Pańkowska E., Powieści Wiktora Pielewina. Kontekst postmodernistyczny. Interpretacje, Białystok 2016.
View in Google Scholar
P’ecuhV. [Пьецух В.], Plagiat. Povesti i rasskazy [Плагиат. Повести и рассказы], Moskva [Москва] 2006.
View in Google Scholar
P’ecuh V., Russkaâ tema. O našej žizni i literature, [online] https://tiny.pl/dg538.
View in Google Scholar
Pelevin V. [Пелевин В.], Mittelspiel [Миттельшпиль], [online] http://pelevin.nov.ru/rass/pe-mitt/1.html.
View in Google Scholar
Pudova T. [Пудова Т.], «Malen’kij čelovek» v sovremennom prostranstve [«Маленький чело-век» в современном пространстве], „Studia Rossica Posnaniensia” 2012, vol. XXXVII, s. 283-292.
View in Google Scholar
Senčin R. [Сенчин Р.], Eltyševy, Moskva [Москва] 2002.
View in Google Scholar
Skotniczka A., Szczelina. Bohater współczesnej prozy rosyjskiej i jego światy, Kraków 2020.
View in Google Scholar
Skotnicka A., Rok 1991 w prozie rosyjskiej, „Przegląd Rusycystyczny” 2022, nr 4(180), s. 9-24. DOI: https://doi.org/10.31261/pr.13846
View in Google Scholar
Smoleń M., Pucz sierpniowy 1991 r.: rozpad ZSRR, [w:] Rozpad ZSRR i jego konsekwencje dla Europy i świata, red. A. Jach, Kraków 2011, s. 223-234.
View in Google Scholar
Sondaż: 62 proc. Rosjan żałuje, że ZSRR już nie istnieje, [online] https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art19220321-sondaz-62-proc-rosjan-zaluje-ze-zsrr-juz-nie-istnieje.
View in Google Scholar
Suchanek L., Homo sovieticus. Świetlana przyszłość. Gnijący zachód. Pisarstwo Aleksandra Zinowiewa, Kraków 1999.
View in Google Scholar
Sztompka P., Trauma wielkiej zmiany. Społeczne koszty transformacji, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
Tischner J., Etyka solidarności oraz homo sovieticus, Kraków 1991.
View in Google Scholar
Tischner J., Homo sovieticus – pomiędzy Wawelem a Jasną Górą, [w:] J. Śpiewak, Spór o Polskę 1989-1999. Wybór tekstów prasowych, Warszawa 2000.
View in Google Scholar
Tiŝenko O. [Тищенко О.], Intertekstual’nye svâzi v knige «Plagiât» V.A. P’ecuha [Интертек-стуальные связи в книге «Плагият» В. А. Пьецуха], „Vestnik MGOU. Seriâ: Russkaâ filologiâ”
View in Google Scholar
[„Вестник МГОУ. Серия: Русская филология”] 2016, nr 1, s. 49-57.
View in Google Scholar
trauma, [w:] Wielki słownik języka polskiego, [online] https://wsjp.pl/haslo/podglad/11166/trauma/5219345/stan-psychiczny.
View in Google Scholar
Wawrzyńczak A., Naród i państwo w twórczości pisarzy rosyjskich nurtu „wiejskiego”. Wasilij Biełow, Władimir Liczutin, Walentin Rasputin, Kraków 2005.
View in Google Scholar
Wnuk-Lipiński E., Długie pożegnanie, „Tygodnik Powszechny” 2008, nr 2, [online] https://www.tygodnikpowszechny.pl/dlugie-pozegnanie-133302.
View in Google Scholar
Zinowiew A., Homo sovieticus, przeł. S. Deja, Warszawa 1987.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
