Kult św. Jozafata Kuncewicza w Kościele rzymskokatolickim w Polsce – między religią a ideologią
DOI:
https://doi.org/10.12797/Politeja.23.2026.101.08Słowa kluczowe:
kult św. Jozafata Kuncewicza, Kościół rzymskokatolicki w Polsce, polscy ultramontanie, Kościół greckokatolicki w Polsce, parafie rzymskokatolickie pw. św. Jozafata Kuncewicza w PolsceAbstrakt
The Cult of St. Jozaphat Kuntsevych in the Roman Catholic Church in Poland – Between Religion and Ideology
The figure of Josaphat Kuntsevych – a martyr of the Greek Catholic Church, proclaimed a saint of the Catholic Church – is of interest primarily to church historians due to the involvement of the Archbishop of Polotsk in the process of the unification of the clergy and faithful of the Orthodox Church in the Polish-Lithuanian Commonwealth with the Roman Catholic Church. This article addresses an equally interesting issue – the formation of the cult of St. Josaphat in the Roman Catholic Church in the religious dimension; starting with his martyrdom, through the history of the saint’s relics, the religious life of Roman Catholic communities, and in the ideological dimension; related to Polish aspirations for independence starting from the period of partitions. An analysis of the ideological foundations for the spread of the cult of St. Jozaphat in the 19th century is based mainly on the activities of the Polish ultramontane movement, involved in efforts to canonize Kuntsevych in 1867. The conducted analysis allowed the author to formulate the conclusion that the cult of St. Josaphat in the Roman Catholic Church in Poland, initially focused on the religious dimension on the idea of religious unity of Christians, from the moment of the fall of the Polish-Lithuanian Commonwealth took on ideological and political forms, directed against the tsarist power and the anti-Polish and anti-Uniate imperial policy pursued by Russia. After Poland regained independence, the anti-Russian and patriotic nature of the cult was supplemented by the thread of Poland’s civilizing mission directed to the East.
Pobrania
Bibliografia
[Almes I.] Альмес І., Замість передмови [Zamist’ peredmowy], [w:] Святий Йосафат Кунцевич: документи і дослідження (до 400-ліття мученицької смерті) [Swiatyj Josafat Kuncewycz: dokumenty i doslidżennia (do 400-littia muczenyćkoji smerti)], red. І. Альмес, О. Дух, Львів 2024 [red. I. Almes, O. Duch, Lwiw 2024].
View in Google Scholar
Birkowski F., Głos krwie B. Jozaphata Kunczewica, archiepiskopa połockiego także b. Iana Sarkandra, męczennika morawskiego, Kraków 1629.
View in Google Scholar
Błogosławiony Józafat Koncewicz męczennik, Grodzisk 1862.
View in Google Scholar
Burno F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczypospolitej, Warszawa 2012. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323504498
View in Google Scholar
[Bocian J.] Боцян Й., Йосафатіяна. Причинки до історії почитання [ Josafatijana. Pryczynky do istoriji poczytania], [w:] Analecta Ordinis s. Basilii Magni. Miscellanea in honorem S. Josaphat, Romae 1967.
View in Google Scholar
Czerniewski L., Św. Jozafat Kuncewicz 1580-1623, Poznań 1935.
View in Google Scholar
Dokumenty do dziejów błogosławionego Józefata Kuncewicza, „Przegląd Poznański” 1862, t. 34.
View in Google Scholar
Dydycz A., Opisanie odnalezienia relikwii św. Jozafata Kuncewicza na tle jego życia oraz dziejów jego doczesnych szczątków, „Studia Teologiczne” 1997, t. 15.
View in Google Scholar
Findeisenówna Z., Św. Józafat Kuncewicz i Andrzej Bobola apostołowie ziem kresowych, Warszawa 1920.
View in Google Scholar
[Franko I.] Франко І., Воскресеніє чи погребеніє? [Woskresenije czy pohrebenije?], [w:] І. Франко, Збірання творів у п’ятдесяти томах. Наукові праці томи 44-47 [I. Franko, Zbirannia tworiw u pjatdesiaty tomach. Naukowi praci tomy 44-47], t. 45, Філософські праці, Київ 1986 [Fiłosofśki praci, Kyjiw 1986].
View in Google Scholar
Gil A., Skoczylas I., Kościoły wschodnie w państwie polsko-litewskim w procesie przemian i adaptacji: metropolia kijowska w latach 1458-1795, Lublin–Lwów 2014.
View in Google Scholar
Guépin A., Saint Josaphat archevêque de Polock, martyr de l’unité catholique et l’Église grecque unie en Pologne, t. 1, Paris 1874.
View in Google Scholar
Guépin A., Żywot św. Jozafata Kuncewicza męczennika, arcybiskupa połockiego rit. gr., tłum. W. Kalinka, Lwów 1885.
View in Google Scholar
Himka J.P., Religion and Nationality in Western Ukraine: The Greek Catholic Church and the Ruthenian National Movement in Galicia, 1867-1900, Montreal–Kingston–London–Ithaka 1999. DOI: https://doi.org/10.1515/9780773567603
View in Google Scholar
Jełowicki A., Kazania o świętych polskich i o Królowej Korony Polskiej, tudzież nauki przedślubne, mowy pogrzebowe i kazania przygodne […], Berlin 1869.
View in Google Scholar
Jobst K.S., Transnational and Trans-Denominational Aspects of the Veneration of Saint Josaphat Kuntsevych, „Journal of Ukrainian Studies” 2012, vol. 37, no. 1-2.
View in Google Scholar
Jóźwiak W., Piśmiennictwo polskiej misji unickiej na terenie Bułgarii w drugiej połowie XIX w., Kraków 2008.
View in Google Scholar
Kajsiewicz H., Mowa pochwalna na cześć Ś. Jozafata Kuncewicza, Arcybiskupa Połockiego i Męczennika, Poznań 1868.
View in Google Scholar
Kalinka W., Schyzma i Unia. Dwie konferencje powiedziane w kościele P. Maryi w Krakowie, 16 i 17 marca 1883 roku, Lwów 1883.
View in Google Scholar
Krasny P., Relikwiarz św. Jozafata Kuncewicza w katedrze połockiej. Przyczynek do badań nad srebrnymi trumnami relikwiarzowymi w Rzeczypospolitej w XVII wieku, [w:] Studia nad sztuką renesansu i baroku, t. 4, red. J. Lileyko, Lublin 2000, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego / Prace Wydziału Historyczno-Filologicznego, 83.
View in Google Scholar
Krasucka B., Jozafat Kuncewicz w ikonografii, [w:] Encyklopedia Katolicka, red. A. Szostek, B. Migut, E. Gigilewicz, A. Bonk, S. Fita, S. Napiórkowski, J. Pałucki, R. Rubinkiewicz, t. 8, Lublin 2000.
View in Google Scholar
Kreuza-Rzewuski L., Kazanie o świątobliwym żywocie y chwalebney śmierci Iosaphata Kuncewicza, [b.m.w.] 1625.
View in Google Scholar
Kuźmak K., Jozafat Kuncewicz, [w:] Encyklopedia Katolicka, red. A. Szostek, B. Migut, E. Gigilewicz, A. Bonk, S. Fita, S. Napiórkowski, J. Pałucki, R. Rubinkiewicz, t. 8, Lublin 2000.
View in Google Scholar
Kwasiborski F., Przyczynki do dziejów parafii św. Kazimierza w Pruszkowie: część trzecia, „Przegląd Pruszkowski” nr 1, 1988, s. 6-54.
View in Google Scholar
L’Hervilliers E. de, Le B. Josaphat Kuncewicz, archevêque de Polotsk, martyr, dont la canonisation solennelle doit Être célébrée, à Rome, dans la basilique de Saint-Pierre, le 12 novembre 1865, Paris 1865.
View in Google Scholar
Ludwikowski R.R., Szkice na temat galicyjskich ruchów i myśli politycznej (1848-1892), Kraków 1980, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Nauk Politycznych, 15.
View in Google Scholar
Mickiewicz A., Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego, Awenjon 1833.
View in Google Scholar
Mieczkowski D., Żywot błogosławionego Jozafata Kuncewicza, Kraków 1865.
View in Google Scholar
Młodzianowski A., Icones symbolicae vitae et mortis B. Jozaphat martyris archiepiscopi Polocensis, Wilno 1675.
View in Google Scholar
Morawiec N., (De)konstrukcje świętości. Jozafat Kuncewicz w rosyjskiej historiografii synodalnej, [w:] Kultura Słowian. Rocznik komisji kultury Słowian, t. 14, Kraków 2018. DOI: https://doi.org/10.4467/25439561KSR.18.004.9362
View in Google Scholar
Nowakowski J., Opis uroczystości kanonizacyjnej błogosławionego Józafata Kuncewicza biskupa Połockiego, która odbyła się 29 czerwca 1867 w dzień obchodu ośmnastowiekowej rocznicy męczeństwa Świętych Apostołów Piotra i Pawła, Lwów 1867.
View in Google Scholar
Osadczy W., Gieniusz A., Unii i Polski ozdoba i chwała. Księża zmartwychwstańcy wobec kultu i kanonizacji św. Jozafata, Warszawa–Rzym 2020.
View in Google Scholar
Pamiątka kanonizacyi św. Jozafata Kuncewicza, Tarnów 1866.
View in Google Scholar
Paszkiewicz P., Spór o cerkwie prawosławne w II Rzeczypospolitej. „Odmoskwianie” czy „polonizacja”?, [w:] Nacjonalizm w sztuce i historii sztuki 1789-1950, red. D. Konstantynów, R. Pasieczny, P. Paszkiewicz, Warszawa 1998.
View in Google Scholar
Pidłypczak-Majerowicz M., Cunceviana w zbiorach ossolińskich, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia” 2007, nr 5.
View in Google Scholar
Pius XI, Ecclesiam Dei, Rzym 1923.
View in Google Scholar
Powstańcy styczniowi więzieni w twierdzy kijowskiej. Zarysy biogramów, oprac. S. Stępień przy współpr. M. Micela, Przemyśl 2022.
View in Google Scholar
Przeździecki H., List pasterski z okazji trzechsetletniej rocznicy męczeńskiej śmierci św. Jozefata, [w:] H. Przeździecki, Listy pasterskie i przemówienia, 1918-1928, Poznań 1928.
View in Google Scholar
S. Josaphat Hieromartyr: documenta Romana beatificationis et canonisationis, red. A.G. Welykyj, t. 3, 1637-1867, Romae 1967.
View in Google Scholar
Sawicki M.S., Novus sol in caelo Basiliano relucens, Romae 1649.
View in Google Scholar
Sawicki M.S., Primitiae honorum divo Iosaphato Kuncevicz, Vilnae 1643.
View in Google Scholar
Sęczyk P., Kult relikwii Jozafata Kuncewicza w Białej Podlaskiej w XVIII-XIX w., „Radzyński Rocznik Humanistyczny” 2016, t. 14.
View in Google Scholar
Smolikowski P., Historya Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego, t. 1-4, Kraków 1892-1896.
View in Google Scholar
Sroka A., Relikwie świętego Jozafata Kuncewicza w kościele Franciszkanów-Reformatów w Przemyślu, [w:] Polska–Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. 2: Studia z dziejów chrześcijaństwa na pograniczu kulturowym i etnicznym, red. S. Stępień, Przemyśl 1994.
View in Google Scholar
Stępień S., Nowa unia kościelna. Obrządek bizantyńsko-słowiański, [w:] Polska–Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. 2: Studia z dziejów chrześcijaństwa na pograniczu kulturowym i etnicznym, red. S. Stępień, Przemyśl 1994.
View in Google Scholar
Susza J., Cursus vitae et certamen martyrii b. Iosaphat Kyncevicii, erchiepiscopi Polocen[sis], Episcopi Vitebscen[sis] & Miscislauien[sis]. Ord. D. Basilij Magni, Romae 1665.
View in Google Scholar
Szczupak A., Kult św. Jozafata w greckokatolickiej diecezji przemyskiej w okresie rządów biskupa Jozafata Kocyłowskiego (1917-1946), „Rocznik Przemyski” 2012, t. 48, nr 4.
View in Google Scholar
Szlachta B., Ład – Kościół – naród, Kraków 1996.
View in Google Scholar
Szymański P., Dokumenta do dziejów błogosławionego Jozafata Kuncewicza, „Przegląd Poznański” 1862, t. 34.
View in Google Scholar
Świeca Piusowa w Archikatedrze Warszawskiej, Warszawa 1928.
View in Google Scholar
Św. Józafat Kuncewicz. Męczennik za unję, Warszawa 1934.
View in Google Scholar
Traczyński M., Zmartwychwstańcy w służbie Stolicy Apostolskiej, [w:] Zmartwychwstańcy w dziejach kościoła i narodu, red. Z. Zieliński, Katowice 1990.
View in Google Scholar
Urban J., Św. Józefat Kuncewicz: biskup i męczennik, Kraków 1921.
View in Google Scholar
Urban J., Z czem przychodzimy?, „Oriens” 1933, R. 1, z. 1.
View in Google Scholar
Volumina Legum, red. J. Ohryzko, t. 5, Petersburg 1860.
View in Google Scholar
Walasek S., Działalność pedagogiczna Waleriana Kalinki, Wrocław 1993.
View in Google Scholar
Wereda D., Kult Jozafata Kuncewicza w XVIII wieku, „Acta Academiae Artium Vilnensis” 2009, t. 54.
View in Google Scholar
Wyczawski H.E., Ruch neuonijny w Polsce w latach 1923-1939, „Studia Theologica Varsaviensia” 1970, t. 8, nr 1.
View in Google Scholar
Zmartwychwstańcy w dziejach Kościoła i narodu, red. Z. Zieliński, Katowice 1990.
View in Google Scholar
Żychiewicz T., Jozafat Kuncewicz, Kalwaria Zebrzydowska 1986.
View in Google Scholar
400. rocznica męczeństwa św. Jozafata Kuncewicza, Jezuici.pl, 1 XI 2023, [online] https://jezuici.pl/2023/11/400-rocznica-meczenstwa-sw-jozafata-kuncewicza/.
View in Google Scholar
Biernacka R., Simmler Jakub Józef, iPSB, [online] https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/jakub-jozef-simmler-1823-1868-malarz-wspolzalozyciel-zachety.
View in Google Scholar
Gęś kościół św. Jozafata, Lubelskie Klimaty, [online] https://www.lubelskieklimaty.pl/atrakcjeturystyczne/koscioly-klasztory-kaplice/879-ges-kosciol-sw-jozafata.html.
View in Google Scholar
Guépin, Alphonse, Biographia Benedictina, [online] http://www.benediktinerlexikon.de/wiki/Guépin,_Alphonse.
View in Google Scholar
Gurdy K., List pasterski Biskupa Siedleckiego Kazimierza Gurdy z okazji jubileuszu 400‑lecia męczeńskiej śmierci św. Jozafata Kuncewicza, [online] https://diecezja.siedlce.pl/komunikat/list-pasterski-biskupa-siedleckiego-kazimierza-gurdy-z-okazji-jubileuszu-400-leciameczenskiej-smierci-sw-jozafata-kuncewicza/.
View in Google Scholar
Historia Parafii, Centum Annorum…, [online] https://parafiarejowiec.blogspot.com/p/historia-parafii.html.
View in Google Scholar
Historia, Parafia rzymskokatolicka pw. Narodzenia NMP, [online] http://www.parafianabrzeskiej.pl/o-parafii-12599/historia-13756.
View in Google Scholar
Nowy kościół, Parafia Świetego Jozafata Kuncewicza, [online] https://jozafat.pl.Parafia pw. Świętego Jozafata – Zamch, Diecezja Zamojsko-Lubaczowska, [online] https://diecezja.zamojskolubaczowska.pl/parafie/parafia-swietego-jozafata-zamch.
View in Google Scholar
Patron, Parafia rzymskokatolicka pw. Narodzenia NMP, [online] http://www.parafianabrzeskiej.pl/o-parafii-12599/patron-13757.
View in Google Scholar
Przy wojnie na Ukrainie Rzym wspomina 400-lecie śmierci św. Jozafata, Vatican News, [online] https://www.vaticannews.va/pl/watykan/news/2023-10/rzym-wspomina-400-leciesmierci-sw-jozafata.html.
View in Google Scholar
Relikwie św. Jozafata Kuncewicza we Wrocławiu, wiara.pl, 2 V 2018, [online] https://info.wiara.pl/doc/4689976.Relikwie-sw-Jozafata-Kuncewicza-we-Wroclawiu.
View in Google Scholar
Rodacy!, Polona, [online] https://polona.pl/item-view/5712b985-d88d-4a4e-bd51-bb2ba30a0468?page=0.
View in Google Scholar
Schematyzm Katolicki, [online] https://schematyzm.katolicki.pl.
View in Google Scholar
Tarptautinė paroda „Tegul visi bus viena. Šv. Juozapato Kuncevičiaus kankinystei – 400”, Bažnytinio Paveldo Muziejus, [online] https://www.bpmuziejus.lt/virsutinis-meniu-parodos/tarptautineparoda-tegul-visi-bus-viena-sv-juozapato-kunceviciaus-kankinystei-400/.
View in Google Scholar
Warszawa. Św. Jozafata na Powązkach, Archidiecezja Warszawska, [online] https://archwwa.pl/parafie/sw-jozafata-na-powazkach/.
View in Google Scholar
В урочистостях у Римі з нагоди 50-ліття перенесення мощів св. свмч. Йосафата Кунцевича взяв участь о. ігумен Василій Тучапець та ченці Чину св. Василія Великого з усього світу, Храм та монастир св. Василія Великого у Києві [W uroczystostiach u Rymi z nahody 50-littia perenesennia moszcziw sw. swmcz. Josafata Kuncewycza wziaw uczast’ o. ihumen Wasylij Tuczapeć ta czenci Czynu sw. Wasylija Wełykoho z uśioho switu, Chram ta monastyr sw. Wasylija Wełykoho u Kyjewi], 27 XI 2013, [online] https://osbm-kyiv.com.ua/v-urochystostyah-u-rymi-z-nahody-perenesennya-moschiv-sv-svmchjosafata-kuntsevycha-vzyav-uchast-o-ihumen-vasylij-tuchapets-ta-chentsi-chynu-sv-vasyliya-velykoho-z-usoho-svitu/.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Politeja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
