Od prezydencjalizmu do demokracji wodzowskiej. Ewolucja ustroju i wzorców przywództwa politycznego w II Rzeczypospolitej

Autor

DOI:

https://doi.org/10.12797/Politeja.19.2022.80.10

Słowa kluczowe:

przywództwo polityczne, system prezydencki, myśl polityczna, II Rzeczypospolita, Józef Piłsudski

Abstrakt

FROM PRESIDENTIALISM TO COMMAND DEMOCRACY: THE EVOLUTION OF POLITICAL SYSTEM AND LEADERSHIP MODELS IN THE SECOND POLISH REPUBLIC

The text presents the main directions of the evolution of political leadership patterns in Poland in the interwar period. The point of departure for discussion is the model of exercising power introduced by Józef Piłsudski when he was exercising his duties as the Head of State and Commander-in-Chief. After the May coup, the marshal’s political leadership was based on his personal authority, giving a specific form to the state system, which Joseph Barthélemy called “Pilsudskism”. The next part of the text is devoted to the shaping of the political system after 1935 towards a command democracy, i.e. a system in which the most important functions are performed by the military, who control the institutions of state administration both at the central and local level. In this model, the dominant role was to be played by ‘the Chief of Nation.’ This title, according to the unwritten testament of Józef Piłsudski, was given to Edward Śmigły-Rydz. The analysis indicates that the system formed after the death of Józef Piłsudski was in conflict with the political principles on which the April Constitution adopted in 1935 was based, creating de facto duumvirate between the President and the Commander-in-Chief.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

  • Maciej Wojtacki - Akademia Sztuki Wojennej

    Dr nauk humanistycznych w zakresie historii, absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (2006 – doktorat), adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji Akademii Sztuki Wojennej w Katedrze Nauk o Państwie i Prawie. Autor dwóch książek i kilkudziesięciu artykułów naukowych i popularnonaukowych. Publikował m.in. na łamach „Atheneum”, „Historii i Polityki”, „Myśl Politycznej”, „Przeglądu Politologicznego”, „Przeglądu Sejmowego”, „Rocznika Historii Prasy Polskiej”, „Studiów Wyborczych”, „Wojskowego Przeglądu Prawniczego”, „Zapisek Historycznych”. Stypendysta Fundacji Lanckorońskich i Polonia Aid Foundation Trust. Członek International Commission for the History of Representative and Parliamentary Institutions. W swych badaniach koncentruje się na zagadnieniach z zakresu ustroju państwa, polskiej myśli polityczno-prawnej na przełomie XIX i XX wieku oraz historii prasy polskiej w pierwszej połowie XX wieku.

Bibliografia

Opracowania
View in Google Scholar

Ajnenkiel A., Parlamentaryzm II Rzeczypospolitej, Warszawa 1978.
View in Google Scholar

Barthélemy J., La crise de la democratie contemporaine, Paris 1931.
View in Google Scholar

Barthélemy J., La crise de la democratie representative, Paris 1928.
View in Google Scholar

Bouffał B., O wzmocnieniu władzy prezydenta Rzeczypospolitej, Warszawa 1926.
View in Google Scholar

Chłopecki T., Myśl polityczna i prawna obozu rządzącego w Polsce w latach 1935-1939, Poznań 2018.
View in Google Scholar

Chrząszczewski A., Od sejmowładztwa do dyktatury. Studium polityczno-porównawcze, Warszawa 1930.
View in Google Scholar

Chrząszczewski (Trzaska) A., Przypływy i odpływy demokracji, Warszawa 1939.
View in Google Scholar

Ciświcki T., O Naczelniku Państwa i Prezydencie Rzeczypospolitej Polskiej. Studjum prawno-polityczne, Poznań 1922.
View in Google Scholar

Cybichowski Z., Na szlakach nacjonalizmu. Rozważania prawnopolityczne, Warszawa 1939.
View in Google Scholar

Danek A., Demokracja nacjonalistyczna. O myśli politycznej Zygmunta Cybichowskiego, Kraków 2018.
View in Google Scholar

Drozdowski M.M., Polski model prezydentury od Piłsudskiego do Raczkiewicza, „Palestra” 1996, nr 1/2.
View in Google Scholar

Duber P., Działalność polityczna Kazimierza Świtalskiego w latach 1926-1939, Poznań 2013.
View in Google Scholar

Encyklopedia nauk politycznych (Zagadnienia społeczne, polityczne i gospodarcze), t. 1: A-D, Warszawa 1936.
View in Google Scholar

Faryś J., Dekompozycja ideowa piłsudczyków 1935-1939, „Przegląd Zachodniopomorski” 1988, vol. 32, z. 3.
View in Google Scholar

Faryś J., Funkcjonowanie demokracji parlamentarnej w Drugiej Rzeczypospolitej. Konflikty wokół przesilenia rządowego w 1922 roku, Szczecin 2019.
View in Google Scholar

Feldman W., Dzieje polskiej myśli politycznej 1864-1914, Warszawa 1933.
View in Google Scholar

Garlicki A., Józef Piłsudski 1867-1935, Warszawa 1990.
View in Google Scholar

Jędrzejewicz J., W służbie idei. Fragmenty pamiętnika i pism, Londyn 1972.
View in Google Scholar

Komarnicki W., Ustrój państwowy Polski współczesnej. Geneza i system, Wilno 1937.
View in Google Scholar

Krukowski S., Geneza konstytucji z 17 marca 1921 r., Warszawa 1977.
View in Google Scholar

Krukowski S., Mała Konstytucja, [w:] Konstytucje Polski. Studia monograficzne z dziejów polskiego konstytucjonalizmu, t. 2, Warszawa 1990, s. 7-19.
View in Google Scholar

Kulesza W.T., Koncepcje ideowo-polityczne obozu rządzącego w Polsce, Wrocław 1985.
View in Google Scholar

Kutrzeba S., Metoda historyczna w prawie politycznym, Poznań 1938.
View in Google Scholar

Mackiewicz S. (Cat), Historia Polski od 11 listopada 1918 r. do 17 września 1939 r., Warszawa 1989.
View in Google Scholar

Majchrowski J., Silni, zwarci, gotowi. Myśl polityczna Obozu Zjednoczenia Narodowego, Warszawa 1985.
View in Google Scholar

Marszałek P.K., Najwyższe władze wojskowe w systemie ustrojowym II Rzeczypospolitej, Wrocław 2011.
View in Google Scholar

Mierzwa J., Pułkownik Adam Koc. Biografia polityczna, Kraków 2006.
View in Google Scholar

Nałęcz T., Geneza i ewolucja urzędu prezydenta w Polsce, [w:] Instytucja prezydenta w Polsce i we Włoszech, red. J. Kielin-Maziarz, J. Wawrzyniak, Warszawa 2014, s. 33-53.
View in Google Scholar

Od Moraczewskiego do Składkowskiego. Gabinety Polski odrodzonej 1918-1939, red. J. Faryś, A. Wątor, H. Walczak, Szczecin 2010.
View in Google Scholar

Paruch W., Myśl polityczna formacji piłsudczykowskiej w Polsce (1926-1939) – cechy podstawowe, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska” 2014, Sectio K, vol. 21, nr 2. DOI: https://doi.org/10.1515/curie-2015-0007
View in Google Scholar

Paruch W., Myśl polityczna obozu piłsudczykowskiego 1926-1939, Lublin 2005.
View in Google Scholar

Piasecki A., Tezy konstytucyjne Marszałka Piłsudskiego. Referat wygłoszony w dniu 28 lutego 1931 r. u Marszałka Senatu Władysława Raczkiewicza, Warszawa 1931.
View in Google Scholar

Pobóg-Malinowski W., Najnowsza historia polityczna Polski. Okres 1914-1939, t. 1-2, Gdańsk 1990.
View in Google Scholar

Sioma M., Spór o konsolidację narodową w okresie zagrożenia wojennego (1938-1939), „Res Historica” 2011, vol. 31, s. 177-195.
View in Google Scholar

Suleja W., Józef Piłsudski, Wrocław 2004.
View in Google Scholar

Szawlewski M., Polonizm. Ustrój narodu polskiego, Warszawa 1938.
View in Google Scholar

Szawlewski M., Quo vadere, Warszawa 1933.
View in Google Scholar

Szawlewski M., Sugestie programowe w związku z hasłem Naczelnego Wodza o obronie narodowej, Warszawa 1936.
View in Google Scholar

Świtalski K., Diariusz 1919-1935, Warszawa 1992.
View in Google Scholar

Witkowski Z., Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej 1921-1935, Warszawa 1987.
View in Google Scholar

Wojtacki M., Prace parlamentarne nad reformą prawa wyborczego w Sejmie III kadencji (1930-1935), „Studia Wyborcze” 2000, nr 29, s. 55-83.
View in Google Scholar

Wołpiuk W.J., Naczelnik państwa 1918-1922. Przedprezydencka forma władzy państwowej, „Przegląd Sejmowy” 2005, nr 6, s. 17-44.
View in Google Scholar

Zakrzewski M., Rewolucja konserwatywna – przypadek polski. Myśl polityczna środowiska „Buntu Młodych” i „Polityki” 1931-1939, Kraków 2021.
View in Google Scholar

Opublikowane

23-12-2022

Numer

Dział

Przywództwo w polskim systemie politycznym - historia i współczesność

Jak cytować

„Od prezydencjalizmu do demokracji wodzowskiej. Ewolucja ustroju i wzorców przywództwa politycznego w II Rzeczypospolitej”. 2022. Politeja 19 (5(80): 197-219. https://doi.org/10.12797/Politeja.19.2022.80.10.