Trauma transformacyjna i sposoby radzenia sobie z nią we współczesnej literaturze rosyjskiej

Autor

DOI:

https://doi.org/10.12797/Politeja.22.2025.99.17

Słowa kluczowe:

homo sovieticus, współczesna literatura rosyjska, trauma kulturowa, transformacja ustrojowa, rozpad ZSRR

Abstrakt

TRANSFORMATIONAL TRAUMA AND COPING MECHANISMS IN CONTEMPORARY RUSSIAN LITERATURE

The dissolution of the USSR is widely remembered across many nations as a moment of regaining independence and the initiation of normalization in relations between the East and the West. Conversely, in Russian society, this event is viewed ambivalently and is associated negatively by many citizens. This article undertakes an analysis of the methods employed in coping with the cultural trauma induced by the dissolution of the USSR and the subsequent political transformation. Innovative strategies (such as the accumulation of economic and social capital) and escapist strategies (such as passivity, apathy, and denial) proposed in sociology are delineated. However, irrespective of the degree to which individuals succeed in surmounting the trauma, the political transformation does not exert a strong influence on everyone. The primary challenge, nonetheless, lies not merely in adapting to new circumstances but in overcoming internal constraints and dismantling the mentality of homo sovieticus. The analytical framework draws on the works of Viktor Pelevin, Vyacheslav Petsukh, Roman Senchin, and Elena Chizhova as illustrative material.

 

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

  • Patryk Witczak - Uniwersytet Kazimierza Wielkiego

    Dr nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa, absolwent historii i filologii rosyjskiej, adiunkt w Katedrze Literatury Polskiej i Rosyjskiej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół rosyjskiej literatury emigracyjnej i gatunku utopii. Autor monografii Śmierć w prozie emigrantów pierwszej fali uchodźstwa rosyjskiego – Michaiła Arcybaszewa i Marka Ałdanowa – w kontekście literacko-filozoficznym (2018).

Bibliografia

Aleksijewicz S., Urzeczeni śmiercią, przeł. L. Wołosiuk, Warszawa 2001.
View in Google Scholar

Belâkov S. [Беляков С.], Roman Senčin: neokončennyj portret v sumerkah [Роман Сенчин: неоконченный портрет в сумерках], [online] https://magazines.gorky.media/ural/2011/10/roman-senchin-neokonchennyj-portret-v-sumerkah.html.
View in Google Scholar

Čižova E. [Чижова Е.], Nûtočkin dom [Нюточкин дом], [online] https://magazines.gorky.media/zvezda/2008/1/nyutochkin-dom.html.
View in Google Scholar

Długosz P., Trauma transformacji w Europie Środkowo-Wschodniej, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne” 2019, nr 1, s. 95-121. DOI: https://doi.org/10.14746/ssp.2019.1.6
View in Google Scholar

Duda K., Szkice o prozie rosyjskiej XXI wieku. Ulicka, Szyszkin, Pielewin, Minajew, Sienczyn, Kuricyn, Starobiniec…, Kraków 2017.
View in Google Scholar

Duda K., (A)heroizm życia codziennego (na przykładzie wybranych utworów współczesnej literatury rosyjskiej), „Kultura Słowian: Rocznik Komisji Kultury Słowian PAU” 2018, t. XIV, s. 285-304. DOI: https://doi.org/10.4467/25439561KSR.18.014.9372
View in Google Scholar

GKČP. 30 let [ГКЧП. 30 лет], [online] https://www.levada.ru/2021/08/17/gkchp-30-let/.
View in Google Scholar

Gołębiowska-Suchorska A., „Fatalne lata 90.” – od doświadczenia, przez mit, do e-folkloru, „Czas Kultury” 2020, nr 3, s. 95-106.
View in Google Scholar

Grekova V. [Грекова В.], «Mittellspiel» duha i materii (analiz odnogo rasskaza Viktora Pelevina) [«Миттельшпиль» духа и материи (анализ одного рассказа Виктора Пелевина)], „Vestnik aziatsko-tihookeanskoj associacii prepodavatelej russkogo âzykai literatury” [„Вестник азиатско-тихоокеанской ассоциации преподавателей русского языка и литературы”] 2011, nr 2-3, s. 194-198.
View in Google Scholar

Heller M., Maszyna i śrubki. Jak hartował się człowiek sowiecki, Kraków 2015.
View in Google Scholar

Jastrzębska K., Postsovetskost’ kak travma? Proza Romana Senčina [Постсоветскость как травма? Проз Романа Сенчина], „Przegląd Rusycystyczny” 2018, nr 3(163), s. 106-116.
View in Google Scholar

Jastrzębska K., Rodzina Jołtyszewów, czyli przekład „rozchwierutany”, „Przegląd Rusycystyczny” 2016, nr 2(154), 95-112.
View in Google Scholar

Jastrzębska K., Rosyjska i polska recepcja prozy Romana Sienczina w latach 2001-2021, „Acta Neophilologica” 2022, t. 1, nr XXIV, s. 163-180. DOI: https://doi.org/10.31648/an.7436
View in Google Scholar

Kania E., Homo sovieticus – „jednowymiarowy klient komunizmu”, czy „fenomen o wielu twarzach”?, „Przegląd Politologiczny” 2012, nr 3, s. 157-170. DOI: https://doi.org/10.14746/pp.2012.17.3.12
View in Google Scholar

Kowalska M., Aleksander Sołżenicyn. Homo sovieticus i człowiek sprawiedliwy, Toruń 2011.
View in Google Scholar

Laskowska K., Rosyjskojęzyczna przestępczość zorganizowana. Studium kryminologiczne, Białystok 2006.
View in Google Scholar

Pańkowska E., Mir umiraûŝej rossijskoj derevni v tsorčestve «novyh realistov» (na materiale romanov San’ka Viktora Prilepina i Eltyševy Romana Senčina) [Мир умирающей российской деревни в тсорчестве «новых реалистов» (на материале романов Санька Виктора Прилепина и Елтышевы Романа Сенчина)], „Studia Wschodnioslowiańskie” 2015, t. 15, s. 109-131. DOI: https://doi.org/10.15290/sw.2015.15.08
View in Google Scholar

Pańkowska E., Powieści Wiktora Pielewina. Kontekst postmodernistyczny. Interpretacje, Białystok 2016.
View in Google Scholar

P’ecuhV. [Пьецух В.], Plagiat. Povesti i rasskazy [Плагиат. Повести и рассказы], Moskva [Москва] 2006.
View in Google Scholar

P’ecuh V., Russkaâ tema. O našej žizni i literature, [online] https://tiny.pl/dg538.
View in Google Scholar

Pelevin V. [Пелевин В.], Mittelspiel [Миттельшпиль], [online] http://pelevin.nov.ru/rass/pe-mitt/1.html.
View in Google Scholar

Pudova T. [Пудова Т.], «Malen’kij čelovek» v sovremennom prostranstve [«Маленький чело-век» в современном пространстве], „Studia Rossica Posnaniensia” 2012, vol. XXXVII, s. 283-292.
View in Google Scholar

Senčin R. [Сенчин Р.], Eltyševy, Moskva [Москва] 2002.
View in Google Scholar

Skotniczka A., Szczelina. Bohater współczesnej prozy rosyjskiej i jego światy, Kraków 2020.
View in Google Scholar

Skotnicka A., Rok 1991 w prozie rosyjskiej, „Przegląd Rusycystyczny” 2022, nr 4(180), s. 9-24. DOI: https://doi.org/10.31261/pr.13846
View in Google Scholar

Smoleń M., Pucz sierpniowy 1991 r.: rozpad ZSRR, [w:] Rozpad ZSRR i jego konsekwencje dla Europy i świata, red. A. Jach, Kraków 2011, s. 223-234.
View in Google Scholar

Sondaż: 62 proc. Rosjan żałuje, że ZSRR już nie istnieje, [online] https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art19220321-sondaz-62-proc-rosjan-zaluje-ze-zsrr-juz-nie-istnieje.
View in Google Scholar

Suchanek L., Homo sovieticus. Świetlana przyszłość. Gnijący zachód. Pisarstwo Aleksandra Zinowiewa, Kraków 1999.
View in Google Scholar

Sztompka P., Trauma wielkiej zmiany. Społeczne koszty transformacji, Warszawa 2000.
View in Google Scholar

Tischner J., Etyka solidarności oraz homo sovieticus, Kraków 1991.
View in Google Scholar

Tischner J., Homo sovieticus – pomiędzy Wawelem a Jasną Górą, [w:] J. Śpiewak, Spór o Polskę 1989-1999. Wybór tekstów prasowych, Warszawa 2000.
View in Google Scholar

Tiŝenko O. [Тищенко О.], Intertekstual’nye svâzi v knige «Plagiât» V.A. P’ecuha [Интертек-стуальные связи в книге «Плагият» В. А. Пьецуха], „Vestnik MGOU. Seriâ: Russkaâ filologiâ”
View in Google Scholar

[„Вестник МГОУ. Серия: Русская филология”] 2016, nr 1, s. 49-57.
View in Google Scholar

trauma, [w:] Wielki słownik języka polskiego, [online] https://wsjp.pl/haslo/podglad/11166/trauma/5219345/stan-psychiczny.
View in Google Scholar

Wawrzyńczak A., Naród i państwo w twórczości pisarzy rosyjskich nurtu „wiejskiego”. Wasilij Biełow, Władimir Liczutin, Walentin Rasputin, Kraków 2005.
View in Google Scholar

Wnuk-Lipiński E., Długie pożegnanie, „Tygodnik Powszechny” 2008, nr 2, [online] https://www.tygodnikpowszechny.pl/dlugie-pozegnanie-133302.
View in Google Scholar

Zinowiew A., Homo sovieticus, przeł. S. Deja, Warszawa 1987.
View in Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

27-11-2025

Numer

Dział

Artykuły

Jak cytować

„Trauma transformacyjna i sposoby radzenia sobie z nią we współczesnej literaturze rosyjskiej”. 2025. Politeja 22 (5(99): 373-89. https://doi.org/10.12797/Politeja.22.2025.99.17.