Polityka językowa w niepodległej Ukrainie
Między zwiększeniem statusu języka rosyjskiego a zapewnieniem wsparcia językowi ukraińskiemu
DOI:
https://doi.org/10.12797/Politeja.23.2026.101.10Słowa kluczowe:
polityka językowa, Ukraina, ustawa językowa, język ukraiński, język rosyjskiAbstrakt
LANGUAGE POLICY IN INDEPENDENT UKRAINE: BETWEEN INCREASING THE STATUS OF THE RUSSIAN LANGUAGE AND PROVIDING SUPPORT FOR THE UKRAINIAN LANGUAGE
The article provides an overview of the legal norms regulating language issues at the time of the birth of Ukrainian statehood, as well as the changes which occurred in this area at different stages of independence, in particular during the presidency of V. Yanukovych as a result of the adoption of the act on principles of language policy, and in the period following the Revolution of Dignity, when the act on ensuring the functioning of Ukrainian as the official language was adopted. In addition, the article shows which political forces gave their support to the language laws adopted during the period of independence and what position civil society representatives took towards the proposed legal solutions.
Pobrania
Bibliografia
69 instytutsiy hromads’koho suspil’stva zaklykaly Lytvyna ne pidpysuvaty provokatsiynyy zakon(oproekt), Sayt Maydan, 6 VII 2012, [online] https://maidan.org.ua/es/2012/07/69-instytutsij-hromadyanskoho-suspilstva-zaklykaly-lytvyna-ne-pidpysuvaty-provokatsijnyj-zakonoproekt/.
View in Google Scholar
Aktsiyi proty „movnoho zakonu” vidbuvayut’sya v bahat’okh mistakh Ukrayiny, UNIAN, 5 VII 2012, [online] https://www.unian.ua/politics/669714-aktsiji-proti-movnogo-zakonu-vidbuvayutsya-v-bagatoh-mistah-ukrajini.html.
View in Google Scholar
Andrushko S., Holosuvannya za movnyy zakonoproekt – ne diysne?, Ukrayins’ka , 6 VI 2012, [online] https://blogs.pravda.com.ua/authors/andrushko/4fcf5283e29da/.
View in Google Scholar
Baluk W., Koncepcje polityki narodowościowej Ukrainy. Tradycje i współczesność, Wrocław 2002.
View in Google Scholar
Besters-Dil’ger Yu., Movna polityka u zasobakh masovoyi informatsiyi, [w:] Movna polityka ta movna sytuatsiya v Ukrayini: analiz i rekomendatsiyi, red. Yu. Besters-Dil’ger, Kyyiv 2010.
View in Google Scholar
Besters-Dilger J., The Ukrainian Language in Education and Mass Media, „Harvard Ukrainian Studies” 2007, vol. 29, no. 1/4.
View in Google Scholar
Bowring B., Language Policy in Ukraine: International Standards and Obligation, and Ukrainian Law and Legislation, [w:] Language Policy and Language Situation in Ukraine: Analysis and Recommendations, ed. J. Besters-Dilger, Frankfurt am Main 2009.
View in Google Scholar
Boyko I., Nazvano ukrayins’kykh zirok, yaki pereyshly na derzhavnu movu, UNIAN, 10 IV 2022, [online] https://www.unian.ua/lite/stars/nazvano-ukrajinskih-zirok-yaki-pereyshli-na-derzhavnu-movu-11780328.html.
View in Google Scholar
Bukatyuk U., Shtraf za vidmovu obsluhovuvaty ukrayins’koyu. Shcho mozhe zminyty zakon promovu, Espreso, 4 X 2018, [online] https://espreso.tv/article/2018/10/02/shtraf_za_vidmovu_obslugovuvaty_ukrayinskoyu_scho_mozhe_zminyty_zakon_pro_movu.
View in Google Scholar
Gajda S., Językowa przyszłość a polityka językowa, [w:] Polska polityka językowa w Unii Europejskiej, red. J. Warchala, D. Krzyżyk, Katowice 2008.
View in Google Scholar
Gergało-Dąbek N., Instytucja ombudsmana języka państwowego na Ukrainie. Uwarunkowania, podstawy prawne, działalność, „Wschód Europy. Studia humanistyczno-społeczne” 2021, t. 7, nr 1. DOI: https://doi.org/10.17951/we.2021.7.1.119-140
View in Google Scholar
Hoshovs’ka V.A., Movna polityka v Ukrayini: navchal’no-metodychni materialy, Kyyiv 2013.
View in Google Scholar
Hrushets’kyy A., Dynamika stavlennya do statusu rosiys’koyi movy v Ukrayini, Kyyivs’kyy mizhnarodnyy instytut sotsiolohiyi, 12 ІІІ 2024, [online] https://www.kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=1385&page=1&fbclid=IwAR0L3PToOv4OrZQIazh3gDmA9oaj4f3_C0AA0PIlcFoV-xVP_NUOKGF5Zp8.
View in Google Scholar
Identychnist’ hromadyan Ukrayiny: tendentsiyi zmin (cherven’ 2024r.), Razumkov centre, 24 VII 2024, [online] https://razumkov.org.ua/napriamky/sotsiologichni-doslidzhennia/identychnist-gromadian-ukrainy-tendentsii-zmin-cherven-2024r.
View in Google Scholar
Kahuy P., „Movnyy maydan” 2012 roku, yakyy pereduvav Revolyutsiyi hidnosti (40 fotohrafiy), Radio Svoboda, 3 VII 2020, [online] https://www.radiosvoboda.org/a/30704043.html.
View in Google Scholar
Kalynovs’ka O., Movna sytuatsiya v sferi osvity, [w:] Movna polityka ta movna sytuatsiya v Ukrayini: analiz i rekomendatsiyi, red. Yu. Besters-Dil’ger, Kyyiv 2010.
View in Google Scholar
Khmel’ko V.Ye., Linhvo-etnichna struktura Ukrayiny: rehional’ni osoblyvosti y tendentsiyi zminza roky ne nezalezhnosti, 2004, [online] https://ekmair.ukma.edu.ua/server/api/core/bitstreams/707e079a-fa2e-4efd-a30c-b05539a42f05/content.
View in Google Scholar
Khmel’nyts’ka V., Badoyev, Dantes, Byednyakov: khto z ukrayins’kykh zirok pereyshov na derzhavnu movu vid pochatku viyny, TSN, 5 VI 2022, [online] https://tsn.ua/glamur/badoyevdantes-byednyakov-hto-z-ukrayinskih-zirok-pereyshov-na-derzhavnu-movu-vid-pochatkuviyni-2079382.html.
View in Google Scholar
Khmel’nyts’ka V., „Osobyste rishennya kozhnoho”: Yaremchuk rozpoviv, chomu hravtsi zbirnoyi povnistyu pereyshly na ukrayins’ku movu, TSN, 3 VI 2022, https://tsn.ua/prosport/osobisterishennya-kozhnogo-yaremchuk-rozpoviv-chomu-gravci-zbirnoyi-povnistyu-pereyshli-naukrayinsku-movu-2077963.html.
View in Google Scholar
Khotyn R., Viyna i mova. Yak ahresiya Rosiyi pryskoryla „lahidnu ukrayinizatsiyu”, Radio Svoboda, 18 II 2024, [online] https://www.radiosvoboda.org/a/viyna-i-ukrayinska-mova/32820956.html.
View in Google Scholar
Kocherhan M., Movna sytuatsiya i movna polityka v Ukrayini, „Svitohlyad” 2008, nr 2.
View in Google Scholar
Komitet doopratsyuvav zakon pro movu: rozhlyanuly 2059 popravok, Ukrayins’ka pravda,19 XII 2018, [online], https://www.pravda.com.ua/news/2018/12/19/7201751/.
View in Google Scholar
Konstytutsiya (Osnovnyy Zakon) Ukrayins’koyi Radyans’koyi Sotsialistychnoyi Respubliky pryynyata pozacherhovoyu s’omoyu sesiyeyu Verkhovnoyi Rady Ukrayins’koyi RSR dev’yatoho sklykannya 20 kvitnya 1978 roku, [online] https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/888-09/ed19891027#Text.
View in Google Scholar
Konstytutsiya Ukrayiny vid 28 chervnya 1996 r., VVR 1996, № 30, st. 141. DOI: https://doi.org/10.1080/03071849608446068
View in Google Scholar
Konstytutsiynyy sud vidkryv provadzhennya shchodo „movnoho zakonu”, UNIAN, 13 II 2015, [online] https://www.unian.ua/politics/1044012-konstitutsiyniy-sud-vidkriv-provadjennya-schodo-movnogo-zakonu.html.
View in Google Scholar
Kovach L., Movna sytuatsiya ta movna polityka v Ukrayini, „Naukovi zapysky Instytutu politychnykh i etnonatsional’nykh doslidzhen’ im. I.F. Kurasa Nan Ukrayiny” 2010, nr 2(46).
View in Google Scholar
Kremin’ T. i in., Richnyy zvit pro stan dotrymannya Zakonu Ukrayiny „Pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyi movy yak derzhavnoyi” u 2020 rotsi, Kyyiv 2021.
View in Google Scholar
Kulyk V., Language Policy in the Ukrainian Media: Authorities, Producers and Consumers, „Europe–Asia Studies” 2013, vol. 65, no. 7. DOI: https://doi.org/10.1080/09668136.2013.824138
View in Google Scholar
Kulyk V., Movna polityka ta suspil’ni nastanovy shchodo neyi pislya Pomaranchevoyi revolyutsiyi, [w:] Movna polityka ta movna sytuatsiya v Ukrayini: analiz i rekomendatsiyi, red. Yu. Besters-Dil’ger, Kyyiv 2010.
View in Google Scholar
Kulyk V., Movna polityka, [w:] Politychna entsyklopediya, hol. redkol. Yu. Levenets’, Kyyiv 2011.
View in Google Scholar
Lubaś W., Polityka językowa, Opole 2009.
View in Google Scholar
Lubaś W., Społeczne uwarunkowania współczesnej polszczyzny. Szkice socjolingwistyczne, Kraków 1979.
View in Google Scholar
Łuczak J., Polityka językowa Unii Europejskiej, Warszawa 2010.
View in Google Scholar
Masenko L., Movna Sytuatsiya Ukrayiny: sotsiolinhvistychnyy analiz, [w:] Movna polityka ta movna sytuatsiya v Ukrayini: analiz i rekomendatsiyi, red. Yu. Besters-Dil’ger, Kyyiv 2010.
View in Google Scholar
Masenko L., Yevropeys’ka khartiya yakinstrument rozkolu krayiny, „Den’” 2012, nr 128, [online] https://day.kyiv.ua/article/podrobytsi/yevropeyska-khartiya-yak-instrument-rozkolu-krayiny.
View in Google Scholar
Milanova Ya., Rada ukhvalyla zakon pro movu, yakyy rozhlyadala dva misyatsi, Ukrayins’ka pravda, 25 IV 2019, [online] https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/25/7213533/.
View in Google Scholar
Movna ombudsmen Monakhova zvil’nyayet’sya, Ukrayina Moloda, 24 IV 2020, [online] https://umoloda.kyiv.ua/number/0/188/145670/.
View in Google Scholar
Movnyy sklad naselennya Ukrayiny za danymy vseukrayins’koho perepysu naselennya, Derzhavnyy komitet statystyky Ukrayiny, [online] http://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/language/.
View in Google Scholar
Opinion on the Draft Law on languages in Ukraine Adopted by the Venice Commission at its 86th Plenary Session (Venice, 25-26 March 2011), CDL-AD(2011)008-e, European Commission for Democracy through Law, [online] https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2011)008-e.
View in Google Scholar
Opozytsiya hotova do radykal’nykh diy proty movnoho zakonu, BBC News Ukrayina, 4 VII 2012, [online] https://www.bbc.com/ukrainian/politics/2012/07/120704_language_opposition_hk.
View in Google Scholar
Pietnoczka P., Partie polityczne w niepodległej Ukrainie 1991-2007, Olsztyn 2014.
View in Google Scholar
Pietnoczka P., Polityka językowa w świetle dokumentów programowych ukraińskich partii politycznych, „Nowa Polityka Wschodnia” 2024, nr 2(41). DOI: https://doi.org/10.15804/npw20244109
View in Google Scholar
Pietnoczka P., Sytuacja językowa na Ukrainie w świetle powszechnego spisu ludności oraz badań socjologicznych, „Sprawy Narodowościowe. Seria nowa” 2018, nr 50. DOI: https://doi.org/10.11649/sn.1671
View in Google Scholar
Pisarek W., Polityka językowa w wybranych krajach europejskich, [w:] Polska polityka językowa w Unii Europejskiej, red. J. Warchala, D. Krzyżyk, Katowice 2008.
View in Google Scholar
Pislya skasuvannya zakonu Kivalova-Kolesnichenka neobkhidno pryynyaty novyy zakon pro movu – hromads’kist’ (infohrafika), Portal movnoyi polityky, 6 III 2018, [online] http://language-policy.info/2018/03/pislya-skasuvannya-zakonu-kivalova-kolesnichenka-neobhidno-pryjnyaty-novyj-zakon-pro-movu-hromadskist/.
View in Google Scholar
Poimenne holosuvannya pro proekt Zakonu pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyi movy yak derzhavnoyi (№5670-d) – za osnovu, [online] http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_arh_golos?g_id=2026508&n_skl=8.
View in Google Scholar
Poimenne holosuvannya pro proekt Zakonu pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyi movy yak derzhavnoyi (№5670-d) – u druhomu chytanni ta v tsilomu, [online] http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_arh_golos?g_id=2338808&n_skl=8.
View in Google Scholar
Poimenne holosuvannya pro proekt Zakonu pro zasady derzhavnoyi movnoyi polityky (№ 9073) – v tsilomu, [online] http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/radan_gs09/ns_arh_golos?g_id=2937906&n_skl=6.
View in Google Scholar
Proekt zakonu pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyimovy yak derzhavnoyi, [online] http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_2?pf3516=5670-%D0%B4&skl=9.
View in Google Scholar
Rada skasuvala movnyy zakon Kolesnichenka, Ukrayins’ka pravda, 23 II 2014, [online] https://www.pravda.com.ua/news/2014/02/23/7015948/.
View in Google Scholar
Richnyy zvit pro stan dotrymannya Zakonu Ukrayiny „Pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyi movy yak derzhavnoyi” u 2021 rotsi, Upovnovazhenyy iz zakhystu derzhavnoyi movy 2022.
View in Google Scholar
Rishennya Konstytutsiynoho Sudu Ukrayiny vid 28 lyutoho 2018 r. u spravi za konstytutsiynym podannyam 57 narodnykh deputativ Ukrayiny shchodo vidpovidnosti Konstytutsiyi Ukrayiny (konstytutsiynosti) Zakonu Ukrayiny „Pro zasady derzhavnoyi movnoyi polityky”, Sprava № 2-r/2018.
View in Google Scholar
Rishennya Konstytutsiynoho Sudu Ukrayiny vid 14 hrudnya 1999 r. u spravi za konstytutsiynymy podannyamy 51 narodnoho deputata Ukrayiny pro ofitsiyne tlumachennya polozhen’ statti 10 Konstytutsiyi Ukrayiny shchodo zastosuvannya derzhavnoyi movy orhanamy derzhavnoyi vlady, orhanamy mistsevoho samovryaduvannya ta vykorystannya yiyi u navchal’nomu protsesi v navchal’nykh zakladakh Ukrayiny (sprava pro zastosuvannya ukrayins’koyi movy), Sprava № 1-6/99.
View in Google Scholar
Rozporyadzhennya Kabinetu Ministriv Ukrayiny vid 27 lystopada 2019 r. Pro pryznachennya Monakhovoyi T. V. Upovnovazhenym iz zakhystu derzhavnoyi movy, [online] https://www.kmu.gov.ua/npas/pro-priznachennya-monahovoyi-t-v-u-a1136r.
View in Google Scholar
Shamayda T., „My shchos’ zadumaly”. Yak pochynalas’ robota nad movnym zakonom, Portal movnoyi polityky, 26 IV 2019, [online] https://language-policy.info/2019/04/my-schoszadumaly-yak-pochynalas-robota-nad-movnym-zakonom/.
View in Google Scholar
Shoste zahal’nonatsional’ne opytuvannya Movne pytannya v Ukrayini, Sotsiolohichna hrupa Reytynh, 19 III 2022.
View in Google Scholar
Slidenko I., Ukhvaleno Rishennya Konstytutsiynoho sudu Ukrayiny № 2-r/2018, Konstytutsiynyy Sud Ukrayiny, 28 II 2018, [online] https://ccu.gov.ua/novyna/uhvalenorishennya-konstytuciynogo-sudu-ukrayiny-no-2-r2018-1.
View in Google Scholar
Teres N., Movna polityka v Ukrayiniv umovakh parlaments’kykh vyboriv 2012 roku, „Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska. Sectio K – Politologia” 2014, vol. 21, nr 1.
View in Google Scholar
Uhoda pro koalitsiyu deputats’kykh fraktsiy „Yevropeys’ka Ukrayina”, Verkhovna Rada Ukrayiny vos’moho sklykannya 2014.
View in Google Scholar
Upovnovazhenyy iz zakhystu derzhavnoyi movy shlyakhom reytynhovoho holosuvannya obranyy Taras Kremin’, Uryadovyy portal, 8 VII 2020, [online] https://www.kmu.gov.ua/news/upovnovazhenim-iz-zahistu-derzhavnoyi-movi-shlyahom-rejtingovogo-golosuvannya-obranij-taras-kremin.
View in Google Scholar
Usenko I., Pravovi aspekty movnykh problem v nezalezhniy Ukrayini, [w:] Ukraina. 25 lat na drodze niepodległości, red. P. Pietnoczka, H. Stroński, Olsztyn 2017.
View in Google Scholar
Z’obro O., V Ukrayini de-yure – ukrayins’ka mova, de-fakto – surzhyk, Vysokyy zamok, 5 X 2012, [online] https://wz.lviv.ua/statti/120450-v-ukraini-de-iure-ukrainska-mova-de-faktosurzhyk.
View in Google Scholar
Zakon Ukrayins’koyi Radyans’koyi Sotsialistychnoyi Respubliky vid 27 zhovtnya 1989 r. Pro zminy i dopovnennya Konstytutsiyi (Osnovnoho zakonu) Ukrayins’koyi RSR, VVR 1989, № 45, st. 624.
View in Google Scholar
Zakon Ukrayins’koyi Radyans’koyi Sotsialistychnoyi Respubliky vid 28 zhovtnya 1989 r. Pro movy v Ukrayins’kiy RSR, VVR 1989, Dodatok do № 45, st. 631.
View in Google Scholar
Zakon Ukrayiny vid 25 kvitnya 2019 r. Pro zabezpechennya funktsionuvannya ukrayins’koyi movy yak derzhavnoyi, VVR 2019, № 21, st. 81.
View in Google Scholar
Zakon Ukrayiny vid 3 lypnya 2012 r. Pro zasady derzhavnoyi movnoyi polityky, VVR 2013, № 23, st. 218.
View in Google Scholar
Zieliński E., System konstytucyjny Ukrainy, Warszawa 2007.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Paweł Pietnoczka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
