Uznawanie orzeczeń sądów w czasach kryzysu konstytucyjnego w Polsce – czyli „Problem donosiciela” bez problemu donosicieli
DOI:
https://doi.org/10.12797/Politeja.23.2026.104.06Słowa kluczowe:
kryzys konstytucyjny, donosiciele, filozofia prawa, polski wymiar sprawiedliwościAbstrakt
ON THE RECOGNITION OF COURT’S JUDGMENTS DURING THE CONSTITUTIONAL CRISIS IN POLAND – „THE PROBLEM OF THE GRUDGE INFORMER” WITHOUT THE PROBLEM OF THE GRUDGE INFORMERS
Many actions of the political officials of the VIII and IX cadences of the Polish Parliament (between 2015 and 2023) resemble the literary fiction of Lon L. Fuller, “The Problem of the Grudge Informers”. The current state of affairs in Poland – a constitutional crisis – represents a pattern with inevitable consequences and dilemmas that could have been anticipated. In the paper, some aspects of literary fiction in question will be compared to the Polish political and legal reality. It will be argued that there are a lot of similarities, even if Fuller’s fiction is way crueler. Even though it’s a matter of degree, this does not change the fact that currently, after the change of government, pro-democratic politicians and other officials face the difficult task of dealing with the consequences of reforms that raise legal doubts. In the area of the justice system, a significant problem is whether judgments issued by judges, whose legitimacy to adjudicate is being questioned, should be deemed or not. The text will utilize proposals from four of the five Fullerian deputies of the Minister of Justice to illustrate how officials of the Polish legal system are approaching the problem in question.
Pobrania
Bibliografia
Bernaczyk M., Idea konstytucjonalizmu w państwach demokratycznych i autorytarnych, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2020, t. 42, nr 3. DOI: https://doi.org/10.19195/2300-7249.42.3.1
View in Google Scholar
Bober M. i in., Wymiar sprawiedliwości pod presją. Represje jako metoda walki o przejęcie kontroli nad władzą sądowniczą i prokuraturą w Polsce w latach 2015-2023, Warszawa 2019.
View in Google Scholar
Brown v. Allen, 344 U.S. 443 (1953), [online] https://supreme.justia.com/cases/federal/us/344/443/.
View in Google Scholar
Chauvin T., Przypadki króla Rexa – koncepcja wewnętrznej moralności prawa Lona Luvois Fullera, „Edukacja Prawnicza” 2013, nr 4.
View in Google Scholar
Dębska H., Władza, symbol, prawo. Społeczne tworzenie Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2015.
View in Google Scholar
Druk nr 2002 z 26 września 2017 r., s. 9, [online] https://orka.sejm.gov.pl/Druki8ka.nsf/0/984366E2B5A47089C12581D800339FDA/%24File/2002.pdf.
View in Google Scholar
Dzwończyk J., Wybory 2015 – dwie kampanie i dwa populizmy, [w:] Oblicza kampanii wyborczych 2015, red. M. Kułakowska, P. Borowiec, P. Ścigaj, Kraków 2016.
View in Google Scholar
Florczak-Wątor M., O skutkach prawnych nieopublikowanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Rozważania na tle oczekującego na publikację wyroku z 9.03.2016 r. (K 47/15), „Przegląd Sądowy” 2016, nr 10.
View in Google Scholar
Fuller L.L., Moralność prawa, przeł. S. Amsterdamski, Warszawa 2023.
View in Google Scholar
Gallie W.B., Essentially Contested Concepts, „Proceedings of the Aristotelian Society” 1955, vol. 56. DOI: https://doi.org/10.1093/aristotelian/56.1.167
View in Google Scholar
Gizbert-Studnicki T., Ujęcie instytucjonalne w teorii prawa, [w:] Studia z filozofii prawa, red. J. Stelmach, Kraków 2001.
View in Google Scholar
Gizbert-Studnicki T., Wieloznaczność leksykalna w interpretacji prawniczej, Kraków 1978.
View in Google Scholar
Janicki M., Granie w zastraszanie, „Polityka” 2025, nr 3.
View in Google Scholar
Kelsen H., Istota i rozwój sądownictwa konstytucyjnego, przeł. B. Banaszkiewicz, Warszawa 2009.
View in Google Scholar
Kolaszyński M., Polityczny spór o sądownictwo w kampanii wyborczej z 2019 roku, [w:] Kampania parlamentarna 2019 roku, red. P. Borowiec, A. Tyszkiewicz, Kraków 2021.
View in Google Scholar
Krotoszyński M., Wokół kazusu donosiciela. Sprawiedliwość tranzycyjna z perspektywy filozofii prawa, [w:] Prawo jest dla obywateli i im ma służyć. Wokół myśli Adama Czarnoty, red. W. Zomerski i in., Warszawa 2024.
View in Google Scholar
Levitsky S., Ziblatt D., Tak umierają demokracje, przeł. O. Łabendowicz, Łódź 2018.
View in Google Scholar
Mill J.S., O wolności, [w:] J.S. Mill, Utylitaryzm. O wolności, przeł. A. Kurlandzka, Warszawa 2005.
View in Google Scholar
Nowak T., Demagogia i populistyczna propaganda w przekazie publicznym polskich partii opcji narodowo-prawicowej, [w:] Autorytarny populizm w XXI wieku. Krytyczna rekonstrukcja, red. F. Pierzchalski, B. Rydliński, Warszawa 2017.
View in Google Scholar
Opinia Komisji Weneckiej nr 1203/2024 z dnia 7 grudnia 2024 r. w sprawie projektu zmian konstytucji dotyczących Trybunału Konstytucyjnego oraz dwóch projektów ustaw o Trybunale Konstytucyjnym, CDL-AD(2024)035, [online] https://www.venice.coe.int/webforms/documents/?pdf=CDL-AD(2024)035-e.
View in Google Scholar
Piekarczyk S., Edukacja jako istotny środek ochrony jednostki przed kłamstwem i postprawdą. Refleksje na tle filozoficznym i konstytucyjnym, [w:] Powszechny system ochrony praw człowieka w dobie kryzysu demokracji liberalnej, red. J. Jaskiernia, K. Spryszak, Toruń 2020.
View in Google Scholar
Piekarczyk S., Nieposłuszeństwo obywatelskie i sędziowskie w obliczu kryzysu konstytucyjnego, „Forum Prawnicze” 2017, nr 4.
View in Google Scholar
Piekarczyk S., Wentkowska A., Extraordinary Appeals of the European Commissioner of Human Rights in the Light of Judgement of the ECtHR Wałęsa v. Poland, „Prawo i Więź” 2024, nr 5, https://doi.org/10.36128/PRIW.VI52.953. DOI: https://doi.org/10.36128/PRIW.VI52.953
View in Google Scholar
Pietrzykowski T., Polski kryzys konstytucyjny oczami pozytywisty prawniczego, „Państwo i Prawo” 2022, nr 3.
View in Google Scholar
Piotrowski R., Demokracja nieliberalna, czyli oksymoron konstytucyjny, [w:] Potentia non est nisi da bonum. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Zbigniewowi Witkowskiemu, red. M. Serowaniec, A. Bień-Kacała, A. Kustra-Rogatka, Toruń 2018.
View in Google Scholar
Postanowienie SN z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt I NSNc 102/20, LEX nr 3087051.
View in Google Scholar
RPO pyta Piotra Schaba o stan postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów, 14 V 2020, [online] https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-pyta-o-stan-postepowan-dyscyplinarnych-wobecsedziow.
View in Google Scholar
Sadurski W., Polski kryzys konstytucyjny, przeł. A.W. Wójcik, Łódź 2020.
View in Google Scholar
Sprawa nieopublikowania korzystnego dla emerytów wyroku TK. Nowe prawo wejdzie w życie 1 czerwca 2026 r. – przewiduje MRPiPS, [online] https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-tk-wyrok-emeryci-niepublikowanie-kprm-kolejne-odpowiedz.
View in Google Scholar
Stanowisko RPO dla Trybunału Sprawiedliwości UE ws. represji wobec sędziów w Polsce, 2 III 2020, [online] https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/informacja-rpo-dla-tsue-ws-represji-wobecsedziow-w-polsce.
View in Google Scholar
Suska M., Bielska-Brodziak A., Pewność prawa a zasada interpretatio retro non agit, „Archiwum Filozofii Prawa i Filozofii Społecznej” 2023, nr 3(36), DOI: https://doi.org/10.36280/AFPiFS.2023.3.51. DOI: https://doi.org/10.36280/afpifs.2023.3.51
View in Google Scholar
Szmyt A., Zagadnienie dopuszczalności ustawy konstytucyjnej w praktyce ustrojowej pod rządami Konstytucji z 1997 r., [w:] Konstytucyjny system źródeł prawa w praktyce, red. A. Szmyt, Warszawa 2005.
View in Google Scholar
Szyszkowska M., Relatywizm filozoficzno-prawny Radbrucha, „Studia Philosophiae Christianae ATK” 1971, t. 7 nr 1.
View in Google Scholar
Tkacz S., O zintegrowanej koncepcji zasad prawa w polskim prawoznawstwie (Od dogmatyki do teorii), Toruń 2014.
View in Google Scholar
Tobor Z., Zeifert M., „Terror praworządności” w pięciu odsłonach, „radca.pl. Kwartalnik Okręgowej Izby Radców Prawnych w Katowicach” 2024, nr 1(41).
View in Google Scholar
Uchwała nr 162 Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie przeciwdziałania negatywnym skutkom kryzysu konstytucyjnego w obszarze sądownictwa, M.P. 2024, poz. 1068.
View in Google Scholar
Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 marca 2024 r. w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015-2023 w kontekście działalności Trybunału Konstytucyjnego, M.P. 2024, poz. 198.
View in Google Scholar
Uchwała SN(7z) z dnia 20 grudnia 2007 r., sygn. akt I KZP 37/07, OSNKW 2007, nr 12, poz. 86.
View in Google Scholar
Uchwała SN(PS) z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20, OSNKW 2020, nr 2, poz. 7.
View in Google Scholar
Ustawa z dnia 20 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2020, poz. 190.
View in Google Scholar
Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, tj. Dz.U. 2024, poz. 442.
View in Google Scholar
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. 2024, poz. 935 ze zm.
View in Google Scholar
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2018 r., poz. 3.
View in Google Scholar
Widłak T., Fuller, Sopot 2016.
View in Google Scholar
Wyrok ETPCz w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19.
View in Google Scholar
Wyrok ETPCz w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga nr 43447/19.
View in Google Scholar
Wyrok ETPCz w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21.
View in Google Scholar
Wyrok NSA z dnia 4 listopada 2021 r., III FSK 4104/21, LEX nr 3309434.
View in Google Scholar
Wyrok SN z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III PO 7/18, OSNP 2020, nr 4, poz. 38.
View in Google Scholar
Wyrok TK z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt K 5/17, OTK-A 2017, nr 48.
View in Google Scholar
Wyrok TK z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, nr 61.
View in Google Scholar
Wyrok TK z dnia 22 września 2006 r., sygn. akt U 4/06, OTK-A 2006, nr 8, poz. 109.
View in Google Scholar
Wyrok TK z dnia 24 października 2007 r., SK 7/06, OTK-A 2007, nr 9, poz. 108.
View in Google Scholar
Wyrok TK z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt K 34/15, OTK-A 2015, nr 11, poz. 185.
View in Google Scholar
Wyrok TK z dnia 7 października 2021 r., sygn. akt K 3/21, OTK-A 2022, nr 65.
View in Google Scholar
Zajadło J., Co po kryzysie konstytucyjnym? Sięgnijcie do Fullera, [online] https://archiwumosiatynskiego.pl/wpis-w-debacie/jerzy-zajadlo-co-po-kryzysie-konstytucyjnym-siegnijcie-dofullera/.
View in Google Scholar
Zajadło J., Pięć minut antyfilozofii antyprawa, „Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa” 2008, nr 1.
View in Google Scholar
Zajadło J., Radbruch, Sopot 2016.
View in Google Scholar
Ziembiński Z., Szkice z metodologii szczegółowych nauk prawnych, Warszawa–Poznań 1983.
View in Google Scholar
Zubik M., Konstytucja – dobro wspólne między systemem prawnym a teorią chaosu, „Przegląd Sejmowy” 2024, nr 3-4, https://doi.org/10.31268/PS.2024.239. DOI: https://doi.org/10.31268/PS.2024.239
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
