Call for Papers – Relacje Międzykulturowe

Call for Papers – Relacje Międzykulturowe

Rodzina, bliskość, intymność w kontekście przemian kulturowych.

Rodzina i relacje intymne należą do obszarów życia społecznego, które współcześnie podlegają intensynym przemianom. Zmieniają się modele małżeństwa i partnerstwa, praktyki rodzicielskie, role płciowe, relacje międzypokoleniowe i sposoby sprawowania opieki, a także samo rozumienie pokrewieństwa i bliskości. Procesy te są powiązane z globalizacją, migracjami, przemianami demograficznymi, rozwojem nowych technologii, zmianami ekonomicznymi oraz rosnącym znaczeniem indywidualnych aspiracji.

Klasyczne koncepcje dotyczące przemian intymności i indywidualizacji akcentowały wzrost autonomii jednostki oraz osłabienie znaczenia tradycyjnie definiowanych ról w kształtowaniu bliskich relacji (Giddens, 1992; Beck i Beck-Gernsheim, 2002). Późniejsze badania zwróciły jednak uwagę na trwałość relacyjności, zależności i zobowiązań oraz na społeczne i kulturowe zakorzenienie życia osobistego (Jamieson, 1998; Smart, 2007). Perspektywy family practices i displaying families pozwoliły spojrzeć na rodzinę nie tylko jako instytucję, lecz także jako zbiór codziennych praktyk, poprzez które więzi są tworzone, negocjowane i komunikowane (Finch, 2007; Morgan, 2011). Z kolei antropologiczne badania nad relatedness wskazują na kulturową różnorodność sposobów definiowania i wytwarzania pokrewieństwa (Carsten, 2000).

Badania prowadzone w różnych częściach świata pokazują równocześnie, że przemiany rodzinne nie przebiegają według jednego uniwersalnego wzorca, a procesom modernizacji towarzyszy trwałe zróżnicowanie form życia rodzinnego (Pesando i in., 2019). Jest to szczególnie widoczne w warunkach migracji i transnarodowości, gdy bliskość, opieka i zobowiązania rodzinne są praktykowane ponad granicami państw (Bryceson i Vuorela, 2002; Baldassar i Merla, 2014) oraz zapośredniczane przez technologie komunikacyjne (Madianou i Miller, 2012). Wojna, uchodźstwo i przymusowe przesiedlenie mogą z kolei prowadzić do rozłąki rodzin, rekonfiguracji ról i strategii opiekuńczych, a także ujawniać instytucjonalne i kulturowe definicje tego, kto jest uznawany za rodzinę (Dubow i Kuschminder, 2021; Welfens i Bonjour, 2021).

Współczesne przemiany demograficzne kierują uwagę na relacje między indywidualnymi aspiracjami a społecznymi i ekonomicznymi warunkami tworzenia rodziny. Znaczenie mają nie tylko wartości i normy, ale także bezpieczeństwo ekonomiczne, warunki mieszkaniowe, możliwość łączenia pracy z opieką czy równość płci (OECD, 2024). UNFPA (2025) proponuje w tym kontekście kategorię reproductive agency, podkreślając znaczenie możliwości realizowania własnych aspiracji dotyczących posiadania – lub nieposiadania – dzieci.

Redakcja czasopisma „Relacje Międzykulturowe” zaprasza do nadsyłania artykułów poświęconych przemianom rodziny, intymności i bliskich relacji w różnych kontekstach kulturowych. Interesują nas szczególnie napięcia między ciągłością a zmianą, autonomią a zobowiązaniem, indywidualnymi aspiracjami a oczekiwaniami rodzinnymi i społecznymi oraz mobilnością a zakorzenieniem.

 

Proponowana problematyka obejmuje między innymi:

• przemiany kulturowych modeli rodziny, małżeństwa, partnerstwa, pokrewieństwa, miłości i intymności;
• relacje między autonomią jednostki, indywidualnymi aspiracjami a zobowiązaniami rodzinnymi i międzypokoleniowymi;
• migrację, związki międzykulturowe, rodziny transnarodowe oraz praktyki bliskości i opieki na odległość;
• rodziny uchodźcze oraz życie rodzinne i intymne w warunkach wojny, przymusowego przesiedlenia, rozłąki i kryzysu;
• przemiany rodzicielstwa i ról płciowych, aspiracje reprodukcyjne, bezdzietność i kulturowe znaczenia życia bez dzieci;
• starzenie się, relacje międzypokoleniowe oraz kulturowo zróżnicowane modele opieki i wzajemności;
• nowe formy pokrewieństwa i bliskości, rodziny z wyboru, życie w pojedynkę oraz zmieniające się granice tego, co uznawane jest za rodzinę;
• wpływ technologii cyfrowych oraz przemian ekonomicznych, społecznych, prawnych i instytucjonalnych na życie rodzinne i intymne.

Zapraszamy zarówno do studiów przypadków osadzonych w konkretnych kontekstach kulturowych, jak i do analiz porównawczych i transnarodowych. Szczególnie interesują nas prace pokazujące, jak szersze procesy społeczne są lokalnie doświadczane, interpretowane i negocjowane. Punktem wyjścia numeru jest pytanie, czy współczesne przemiany prowadzą do upodabniania się wzorów życia rodzinnego i intymnego, czy też ujawniają wielość kulturowo zakorzenionych sposobów tworzenia bliskości, pokrewieństwa, opieki i zobowiązania.

Pozostałe informacje:

Termin nadsyłania propozycji artykułów/ abstraktów (max 300 słów): 5 listopada 2026.

• Informacja o akceptacji abstraktu: do 15 listopada 2026
• Termin nadsyłania artykułów: 31 grudnia 2026
• Termin publikacji: maj/czerwiec 2027
• Adresy do nadsyłania tekstów: natalia.ozegalska@uj.edu.pl
• Wymogi dla autorów zamieszczono w osobnym pliku

 

Bibliografia:

Baldassar, L., & Merla, L. (Eds.). (2014). Transnational families, migration and the circulation of care: Understanding mobility and absence in family life. Routledge.

Beck, U., & Beck-Gernsheim, E. (2002). Individualization: Institutionalized individualism and its social and political consequences. Sage.

Bryceson, D. F., & Vuorela, U. (Eds.). (2002). The transnational family: New European frontiers and global networks. Berg.

Carsten, J. (Ed.). (2000). Cultures of relatedness: New approaches to the study of kinship. Cambridge University Press.

Dubow, T., & Kuschminder, K. (2021). Family strategies in refugee journeys to Europe. Journal of Refugee Studies, 34(4), 4262–4278. https://doi.org/10.1093/jrs/feab018

Finch, J. (2007). Displaying families. Sociology, 41(1), 65–81. https://doi.org/10.1177/0038038507072284

Giddens, A. (1992). The transformation of intimacy: Sexuality, love and eroticism in modern societies. Polity Press.

Jamieson, L. (1998). Intimacy: Personal relationships in modern societies. Polity Press.

Madianou, M., & Miller, D. (2012). Migration and new media: Transnational families and polymedia. Routledge.

Morgan, D. H. J. (2011). Rethinking family practices. Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9780230304680

OECD. (2024). Society at a glance 2024: OECD social indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/918d8db3-en

Pesando, L. M., Castro, A. F., Andriano, L., Behrman, J. A., Billari, F. C., Monden, C., Furstenberg, F. F., & Kohler, H.-P. (2019). Global family change: Persistent diversity with development. Population and Development Review, 45(1), 133–168. https://doi.org/10.1111/padr.12209

Smart, C. (2007). Personal life: New directions in sociological thinking. Polity Press.

United Nations Population Fund. (2025). The real fertility crisis: The pursuit of reproductive agency in a changing world. State of World Population 2025. UNFPA.

Welfens, N., & Bonjour, S. (2021). Families first? The mobilization of family norms in refugee resettlement. International Political Sociology, 15(2), 212–231. https://doi.org/10.1093/ips/olaa022ach i środowiskach kulturowych.