Ryczowska parafia w czasie II wojny światowej i „roku pierwszego”
Zapis kronikarski ks. Leopolda Jędrzejczyka oraz ks. Władysława Kani
DOI:
https://doi.org/10.12797/RSpyt04.2025.04.03Keywords:
Second World War, Third Reich, General Government, KL Auschwitz, KL Dachau, Catholic Church, Ryczów, Spytkowice, Rev. Stefan Mrajca, Rev. Leopold Jędrzejczyk, Rev. Władysław Kania, communist authorities, communist security apparatusAbstract
THE PARISH OF RYCZÓW DURING THE SECOND WORLD WAR AND THE “FIRST YEAR”: THE CHRONICLE OF REV. LEOPOLD JĘDRZEJCZYK AND REV. WŁADYSŁAW KANIA
This text is the second article in a three-part series published in the “Rocznik Spytkowicki'” devoted to the history of the Spytkowice municipality during World War II. The series presents the reality of occupation on the border between the territories incorporated into the Third Reich and the General Government (GG), as described by priests – administrators of three parishes in the municipality. In this article, the primary source of information is an excerpt from the chronicle of the parish of Our Lady Queen of Poland in Ryczów, covering part of the municipality of Spytkowice incorporated into the GG. The article consists of two parts: an introduction to the source text and a critical edition of an excerpt from the aforementioned chronicle. The authors of the notes are Priest Leopold Jędrzejczyk and Priest Władysław Kania. The introduction provides an overview of these priests and characterises their notes. It also points out the differences and similarities between the situation of the Ryczów parish and that of the two pastoral centres of the Spytkowice commune, i.e. Spytkowice and Bachowice, which were incorporated into the Third Reich.
References
Balonek M., Gospodarcza mapa Spytkowic, w: Księga jubileuszowa 800 lat Spytkowic, red. J. Warzecha, J. Fabin, P. Mostowik, Ząbki 2000, s. 239-253.
View in Google Scholar
Bednarek M., Wojenne losy krakowian na podstawie filateliów Jana Pająka ze zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2005, nr 23, s. 149-166.
View in Google Scholar
Brunelik J., Adresarz-informator oraz przewodnik po Krakowie, Kraków 1933.
View in Google Scholar
Brykowska M., Album rysunków z historii architektury studenta Politechniki Lwowskiej Ottona Fedaka i jego późniejsza twórczość zawodowa, „Architectus” 2018, nr 3(55), s. 53-66.
View in Google Scholar
Cygan W.K., Oficerowie Legionów Polskich 1914-1917. Słownik biograficzny, t. 4, P–S, Warszawa 2006.
View in Google Scholar
Czajka M., Słownik biograficzny XX wieku, Warszawa 2004.
View in Google Scholar
Dobrzanowski S., Archidiecezja krakowska podczas okupacji niemieckiej 1939-1945, w: Księga Sapieżyńska, t. 1, Archidiecezja krakowska za pasterzowania Adama Stefana Sapiehy, red. J. Wolny, współpraca R. Zawadzki, Kraków 1982, s. 437-460.
View in Google Scholar
Encyklopedia Krakowa, red. nauk. J. Purchla, t. 1, A–M, Kraków 2023.
View in Google Scholar
Fiołek D., Polskie Stronnictwo Ludowe w regionie krakowskim w latach 1945-1946, „Historia i Świat” 2018, nr 7, s. 297-306, https://doi.org/10.34739/his.2018.07.25.
View in Google Scholar
Fryc-Piętak D., Rybarczyk S., Szczypczyk M. (red.), Ryczów. Z dziejów wsi i parafii, Wadowice 2002, s. 228-231.
View in Google Scholar
Fryc-Piętak D., Sternal B., Wawro A., Pałac w Ryczowie, Ryczów 2014.
View in Google Scholar
Gapys J., W służbie bliźniemu. Działalność dobroczynna księży w parafiach na terenie dystryktu krakowskiego 1939-1945 w świetle materiałów archiwalnych Rady Głównej Opiekuńczej, „Resovia Sacra” 2007-2008, t. 14-15, s. 241-253.
View in Google Scholar
Gawlik M., Szczepaniak J., Księża katecheci diecezji krakowskiej 1880-1939, t. 1, Słownik biograficzny, Kraków 2000.
View in Google Scholar
Głowa W., Lavabo, w: Encyklopedia katolicka, t. 10, red. E. Ziemann et al., Lublin 2004, kol. 578-579.
View in Google Scholar
Halicki K., Katolickie Stowarzyszenia Młodzieży w diecezji chełmińskiej w dwudziestoleciu międzywojennym, w: Organizacje Młodzieżowe w XX wieku. Struktury, ideologia, działalność, red. P. Tomaszewski, M. Wołos, Toruń 2008, s. 50-72.
View in Google Scholar
Hein W., Jakubiec Cz., Montelupich, Kraków–Wrocław 1985.
View in Google Scholar
Jacewicz W., Woś J., Martyrologium polskiego duchowieństwa rzymskokatolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939-1945, z. 3, Wykaz duchownych zmarłych, zamordowanych lub represjonowanych przez okupanta w archidiecezjach: gnieźnieńskiej, krakowskiej i lwowskiej oraz w diecezjach: katowickiej, kieleckiej, lubelskiej i w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, Warszawa 1978.
View in Google Scholar
Janczak B., Beliniak, ułan, dowódca, jeniec, emigrant. Generał bryg. Zygmunt Piasecki „Dublańczyk” (1893-1954), „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2023, nr 1(283), s. 130-163, https://doi.org/10.32089/WBH.PHW.2023.1(283).0006.
View in Google Scholar
Jarosz B., Mężczyźni – transport z 5 kwietnia 1941 roku, w: Księga Pamięci. Transporty Polaków do KL Auschwitz z Krakowa i innych miejscowości Polski południowej 1940-1944, t. 1, red. nauk. F. Piper, I. Strzelecka, Warszawa–Oświęcim 2002.
View in Google Scholar
Jędrzejewski P., Szlęzak K. (red.), Dzieje krakowskich Toń. Historia – ludzie – kultura, Kraków 2023.
View in Google Scholar
Kania J., Fryc-Piętak D., Kania A. (oprac.), Ks. kanonik Władysław Kania. Życie i dzieło, Kraków 2020.
View in Google Scholar
Kapuśniak A., Szczepaniak J., Katalog alumnów krakowskiego seminarium duchownego (1901-1938), seria: „Collectanea Historica Bibliotheca”, t. 5, Kraków 2006 (wyd. 2 popr.).
View in Google Scholar
Kolasa A., Marek R., Seremet A., Gmina Spytkowice na starej fotografii, Spytkowice 2018.
View in Google Scholar
Kracik J., Archidiecezja krakowska, w: Życie religijne pod okupacją hitlerowską 1939-1945, red. Z. Zieliński, Warszawa 1982.
View in Google Scholar
Kracik J., Ryś G., Dziesięć wieków diecezji krakowskiej, Kraków 1998.
View in Google Scholar
Krasowski K., Biskupi katoliccy II Rzeczypospolitej. Słownik biograficzny, Poznań 1996.
View in Google Scholar
Łuczak Cz., Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce, Poznań 1979.
View in Google Scholar
Łysak K., Szczypta-Szczęch R., Monte. Więzienie dwóch totalitaryzmów 1939-1989, Kraków 2021.
View in Google Scholar
Madajczyk Cz., Generalna Gubernia w planach hitlerowskich. Studia, Warszawa 1961.
View in Google Scholar
Madajczyk Cz., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 1-2, Warszawa 2019.
View in Google Scholar
Mardyła P., Duszpasterstwo w czasach stalinowskich. Władze komunistyczne wobec działalności duszpasterskiej Kościoła rzymskokatolickiego w archidiecezji krakowskiej w latach 1945-1956, Kraków 2009.
View in Google Scholar
Marecki J. (red.), Represje wobec osób duchownych i zakonnych na terenie woj. krakowskiego 1944-1975. Leksykon biograficzny, t. 1, Kraków 2014.
View in Google Scholar
Marecki J. (red.), Świadek dziejów narodu. Kardynał Adam Stefan Sapieha (1867-1951) w dokumentach archiwalnych, t. 2, Działalność organizacyjno-kościelna, red. A. Czocher, Ł. Marek, Kraków 2020.
View in Google Scholar
Marek Ł., Spytkowicka parafia w czasie drugiej wojny światowej. Zapis kronikarski ks. Stanisława Piątka, „Rocznik Spytkowicki” 2022, nr 1, s. 63-91.
View in Google Scholar
Musiał F. (red.), Przeciw Kościołom i religii. Sprawozdania Sekcji 5 Wydziału V Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Krakowie 1946-1952, Kraków 2008.
View in Google Scholar
Musiał F., Lasota M., Kościół zraniony. Proces księdza Lelity i sprawa kurii krakowskiej, Kraków 2003.
View in Google Scholar
Myszor J., Historia diecezji katowickiej, Katowice 1999.
View in Google Scholar
Niparko R., Akcja Katolicka, w: Encyklopedia katolicka, t. 1, red. F. Gryglewicz, R. Łukaszyk, Z. Sułowski, Lublin 1985 (dodruk), kol. 227-233.
View in Google Scholar
Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965-1995. Słownik biograficzny, Warszawa 2000 (wyd. 2 popr.).
View in Google Scholar
Przybyszewski B., Adam Stefan kardynał Sapieha. Pasterz Dobry Książę Niezłomny 1867-1951, Łańcut 2002.
View in Google Scholar
Saferna K., Obraz rolnictwa Spytkowic i Ryczowa w dokumentacji Obozu Naukowo-Badawczego z 1968 r., „Rocznik Spytkowicki” 2024, nr 3, s. 67-98.
View in Google Scholar
Simik P., Miejsce. Mieszkańcy i historia, Miejsce 2024.
View in Google Scholar
Słownik duchowieństwa (archi)diecezji katowickiej 1922-2008, red. nauk. J. Myszor, Katowice 2009.
View in Google Scholar
Smołka L., Jędrzejczyk Leopold, w: Słownik biograficzny katolickiego duchowieństwa śląskiego XIX i XX wieku, red. M. Patera, Katowice 1996, s. 153-154.
View in Google Scholar
Staniek E., Szkoła jakich mało. Słownik „wybranych” absolwentów Gimnazjum i Liceum w Wadowicach (1866-2016). Z okazji 150-lecia Gimnazjum im. Marcina Wadowity, Kraków 2016.
View in Google Scholar
Ślusarczyk F., Dobrzyński A. (oprac.), Absolwenci seminarium 1901-2001, w: Seminarium Duchowne w Krakowie. 400-lecie, red. J. Guzdek, F. Ślusarczyk, Kraków 2001, s. 312-326.
View in Google Scholar
Tarabuła M., Pałac w Ryczowie. Wczoraj i dziś, Kraków 2021.
View in Google Scholar
Terlecki R. (red.), Do prześladowania nie daliśmy powodu… Materiały z sesji poświęconej procesowi Kurii krakowskiej, Kraków 2003.
View in Google Scholar
Wichert W., System polityczny i administracyjny Generalnego Gubernatorstwa w latach 1939-1945, „Polish-Jewish Studies” 2022, t. 3, s. 49-83.
View in Google Scholar
Wierzbicki M., Młodzież w PRL, Warszawa 2009.
View in Google Scholar
Wilczyński A., Historie i legendy śląskich i zagłębiowskich pszczelarzy. Rzecz o Emanuelu Biskupku i ks. Leopoldzie Jędrzejczyku, założycielach Stowarzyszenia Pszczelarzy Śląskich, Katowice 2012.
View in Google Scholar
Wilczyński A., W 140. rocznicę urodzin Emanuela Biskupka, „Pszczelarstwo” 2012, nr 8, https://miesiecznik-pszczelarstwo.pl/artykuly/w-140-rocznice-urodzin-emanuela-biskupka-82012.
View in Google Scholar
Wilczyński L., Kształtowanie się struktur katolickich organizacji młodzieżowych w II Rzeczypospolitej, „Roczniki Teologiczne” R. 47, 2000, z. 4, s. 169-184.
View in Google Scholar
Zamiatała D., Caritas. Działalność i likwidacja organizacji 1945-1950, Lublin 2000.
View in Google Scholar
Żmuda M., Architektura VII Dnia – powojenna architektura sakralna w powiecie wadowickim, „Wadoviana” 2020, nr 23, s. 174-196.
View in Google Scholar
Żurek W.W. (oprac.), Zakład Salezjański im. Księdza Bosko w Oświęcimiu 1946-1947.
View in Google Scholar
Kronika, t. 7, Lublin 2018.
View in Google Scholar
Prasa
View in Google Scholar
Chodecki W., Z przeszłości Lubomii w pow. rybnickim, „Gość Niedzielny” 1938, nr 8, s. 100, 108.
View in Google Scholar
J[ędrzejczyk], Pieśń pszczelarzy, „Gazeta Opolska” 1920, nr 180, s. 4.
View in Google Scholar
Księża patrioci potępiają przestępczą działalność poprzednich władz „Caritasu” i witają z uznaniem decyzję Rządu RP, „Echo Krakowskie” 1950, nr 27(1388), s. 3-4.
View in Google Scholar
Na dzień Imienin czcigodnemu księdzu Leopoldowi Jędrzejczykowi, „Gazeta Opolska” 1913, nr 177, s. 3.
View in Google Scholar
Reczkin A., Uczył szacunku do pszczół i zarażał swoją pasją innych, „Gwarek” 2020, nr 37, s. 16.
View in Google Scholar
Netografia
View in Google Scholar
Domagała Jan, Grobonet, https://spytkowice.grobonet.com/grobonet/start.php?id=wyniki&name=Domaga%C5%82a+Jan&submit=Szukaj.
View in Google Scholar
Fedak Otton, Grobonet, https://myslenice.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=1936&inni=0&cinki=0.
View in Google Scholar
Mrajca Stefan, Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau. Były niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady, https://ofiary.auschwitz.org/victims/161767.
View in Google Scholar
Mrajca Stefan, Searching Dachau Concentration Camp Records in One Step, https://stevemorse.org/dachau/details.php?lastname=MRAJCA&firstname=Stefan&title=&birthday=06&birthmonth=Nov&birthyear=1903&birthplace=Tomice%20O.S.&from=Neuengamme&town=Ryczow&street=Kr.%20Krakau&number=30108&DateOfArrival=20%20May%201942%20v.%20Neueng.&disposition=gest.%2002%20Sep%201942&comments=Check%20E&category=Sch.%20P.%20Pf.&ID=180252&page=4010/Hn.&disc=4&image=743.
View in Google Scholar
Rybarz Antoni, Grobonet, https://spytkowice.grobonet.com/grobonet/start.php?id=wyniki&name=Antoni+Rybarz&submit=Szukaj.
View in Google Scholar
Starowicz Jan, Grobonet, https://spytkowice.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=100768&inni=0&cinki=0.
View in Google Scholar