Źródła do dziejów ziemi spytkowickiej w zasobach Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Ukrainy we Lwowie, cz. 1

Metryki gruntowe

Authors

  • Konrad Meus University of the National Education Commission, Krakow image/svg+xml

DOI:

https://doi.org/10.12797/RSpyt05.2026.05.03

Abstract

SOURCES FOR THE HISTORY OF THE SPYTKOWICE LAND IN THE CENTRAL STATE HISTORICAL ARCHIVES OF UKRAINE IN LVIV. PART 1: LAND CADASTRES

For contemporary historians studying the socio-economic history of southern Polish towns and villages (located in former Galicia) at the turn of the nineteenth century, the land cadastres held in the Central State Historical Archives of Ukraine in Lviv remain crucial. This is also true for the villages of the Spytkowice municipality. Based on the Josephian and Franciscan cadastres, it was possible not only to illustrate the urbanisation processes of the localities in question, but above all to understand how the first rural self-government functioned in this area. Thanks to both cadastres, it was also possible to learn about the agricultural practices of Spytkowice, Bachowice, Ryczów, and neighbouring villages. The analysis of this documentation also gives reason to expand our knowledge of the genealogy of local peasant families, and in some cases can serve as a basis for biographical research on the peasants living in these lands 200 years ago and earlier.

Author Biography

  • Konrad Meus, University of the National Education Commission, Krakow

    Doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, zatrudniony w Instytucie Historii i Archiwistyki tegoż Uniwersytetu (Katedra Historii XIX Wieku). Od września 2024 roku Dyrektor tegoż Instytutu. Do roku 2024 zastępca Dyrektora Centrum Badań Regionalistycznych UKEN. Członek zarządu Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego, gdzie odpowiada m.in. za działalność regionalistyczną. Współtwórca i członek Komisji ds. Młodzieży w Towarzystwie Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. W latach 2016-2018 był kierownikiem Studiów Niemcoznawczych i Środkowoeuropejskich prowadzonych przez ówczesny Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie oraz Uniwersytet Karola w Pradze. Od 2022 roku członek Komisji do Badań Historii Niemców w Polsce (Kommission für die Geschichte der Deutschen in Polen) afiliowanej przy Instytucie Herdera w niemieckim Marburgu. Od roku 2023 należy do międzynarodowego zespołu zawiązanego przy Uniwersytecie w Tel Awiwie i Uniwersytecie w Hajfie opracowującego Atlas Żydów galicyjskich i bukowińskich (Historical Atlas of Jewish Galicia and Bukovina). Autor i współautor kilkunastu monografii i około 100 artykułów z zakresu historii Galicji oraz dawnego pogranicza rosyjsko-austriackiego, w tym przede wszystkim dziejów społeczno-gospodarczych miast galicyjskich. Jego książka Wadowice 1772-1918. Studium przypadku miasta galicyjskiego znalazła się w gronie najlepszych książek historycznych w roku 2014 (decyzją kapituły Nagrody Identitas). Autor m.in. monografii poświęconej gospodarce Lwowa pt. Izba Handlowa i Przemysłowa we Lwowie (1850-1918). Instytucja i ludzie (Kraków 2021). Redaktor i współautor monografii z zakresu badań regionalistycznych poświęconych m.in.: Barwałdowi, Kętom, Michałowicom, Spytkowicom (w druku), Polance Wielkiej, Trzebini, Wadowicom, Wilamowicom, Zatorowi. Od sierpnia 2026 roku członek Rady Nowej Konstytucji powołanej przez Prezydenta RP Karola Nawrockiego.

References

Broński K., Szpak J., Procesy urbanizacyjne w Europie w XIX i XX wieku. Problemy i koncepcje badawcze, „Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie” 2002, nr 587, s. 17-30.
View in Google Scholar

Budzyński Z., Cesarskie gościńce w Galicji. Pierwszy etap budowy sieci dróg bitych (wg mapy józefińskiej Fryderyka Miega), w: Galicyjskie drogi i bezdroża. Studium infrastruktury, organizacji i kultury podróżowania, red. J. Kamińska-Kwak, Rzeszów 2013, s. 25-57.
View in Google Scholar

Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie. Przewodnik po zasobie archiwalnym, oprac. A. Krochmal, Warszawa 2005.
View in Google Scholar

Faluszczak F.P., Kartografia Galicji Wschodniej w latach 1772-1914, Rzeszów 2011.
View in Google Scholar

Fic M., Krzyżanowski L., Meus K., Wilamowice 1818-2018. Miasto i ludzie, Wilamowice 2018.
View in Google Scholar

Fierich J., Kultury rolnicze, zmianowania i zbiory w katastrze józefińskim 1785/7, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 1950, t. 12, s. 25-63.
View in Google Scholar

Janeczek A., Staropolski układ komunikacyjny na mapie józefińskiej Galicji z lat 1779-1783. Szansa czy iluzja rekonstrukcji, w: Galicyjskie drogi i bezdroża. Studium infrastruktury, organizacji i kultury podróżowania, red. J. Kamińska-Kwak, Rzeszów 2013, s. 9-24.
View in Google Scholar

Jop R., Indeksy do ksiąg ziemskich, grodzkich i podkomorskich z wieków XVIII i XIX w Archiwum Państwowym w Lublinie, „Studia Archiwalne” 2017, [t.] 4, s. 47-68.
View in Google Scholar

Kiryk F., Ksawery Liske. U źródeł naukowej regionalistyki polskiej [W aneksie referat K. Liskego przedstawiony podczas II Zjazdu Historyków Polskich we Lwowie w 1890 r.: W jaki sposób dałby się rozbudzić i rozwinąć ruch naukowy na prowincji?], w: Lwów. Miasto – społeczeństwo – kultura. Studia z dziejów Lwowa, t. 5: Ludzie Lwowa, red. K. Karolczak, Kraków 2005, s. 66-79.
View in Google Scholar

Konias A., Pierwsze wojskowe zdjęcie topograficzne Galicji z okresu „józefińskiego”, w: Galicja na józefińskiej mapie topograficznej 1779-1783, t. 1, cz. A, red. W. Bukowski, B. Dybaś, Z. Noga, Kraków 2012.
View in Google Scholar

Kusiński W., Stadia rozwoju urbanizacji w Polsce, „Przegląd Geograficzny” 1991, t. 63, z. 3-4, s. 271-281.
View in Google Scholar

Meus K., Polanka Wielka i jej mieszkańcy w czasach austriackich (1772-1918), w: Polanka Wielka i jej mieszkańcy. Dzieje wsi od czasów najdawniejszych do 1945 roku, red. T. Graff, K. Meus, Bielsko-Biała–Polanka Wielka 2025, s. 259-374.
View in Google Scholar

Meus K., Wadowice 1772-1918. Studium przypadku miasta galicyjskiego, Kraków 2013.
View in Google Scholar

Nowacki R., Archiwum Krajowe Akt Grodzkich i Ziemskich we Lwowie w latach 1879-1933, „Rocznik Lwowski” 2003, [on-line:] http://www.lwow.com.pl/rocznik/2003/archiwa1.html.
View in Google Scholar

Nowak D.K., Austriackie katastry gruntowe na terenie Galicji. Metryka Józefińska (1785-1789), Metryka Franciszkańska (1819-1820) i Stały Kataster Galicyjski (1844-1854). Studium Źródłoznawcze, Krosno 2022.
View in Google Scholar

Petryszyn H., Historyczna sieć miast Galicji Wschodniej a zagadnienia współczesne, „Teki Komisji Architektury Urbanistycznej Studiów Krajobrazu – Oddział Lubelski PAN” 2006, t. 2, s. 203-213.
View in Google Scholar

Turska S., Oswald Balzer (1853-1933) – wybitny historyk prawa i archiwista, „Zeszyty Naukowe. Zbliżenia Cywilizacyjne” 2021, t. 17, nr 1, s. 51-66.
View in Google Scholar

Włodarczyk E., Miasto dziewiętnastowieczne jako przedmiot zainteresowań badawczych historyków – kierunki badań, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 1992/1995, t. 53/55, s. 63-77.
View in Google Scholar

Wydro J., Kataster gruntowy austriacki i jego znaczenie dla Galicji, „Studia Historyczne” 1967, R. 10, z. 1/2 (36/37), s. 145-157.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2026-10-29

Issue

Section

Artykuły i rozprawy

How to Cite

Źródła do dziejów ziemi spytkowickiej w zasobach Centralnego Państwowego Archiwum Historycznego Ukrainy we Lwowie, cz. 1: Metryki gruntowe. (2026). Rocznik Spytkowicki, 5, 83-111. https://doi.org/10.12797/RSpyt05.2026.05.03