Spytkowicka parafia w czasie drugiej wojny światowej
Zapis kronikarski ks. Stanisława Piątka
DOI:
https://doi.org/10.12797/RSpyt.01.2022.01.03Słowa kluczowe:
Second World War, Third Reich, General Government, Auschwitz concentration camp, Catholic Church, Spytkowice, Ryczów, Lipowa, Łączany Rev. Stanisław Piątek, Rev. Adolf Zagrodzki, Rev. Władysław Miłąszewski, Rev. Franciszek Paciorek, Stanisław DzierwaAbstrakt
SPYTKOWICE PARISH DURING THE SECOND WORLD WAR. A CHRONICLE RECORD BY REV. STANISŁAW PIĄTEK
Records of church provenance are valuable material for the study of regional history and social life. This article presents a fragment from the chronicle of the parish of St Catherine of Alexandria in Spytkowice, as a source for research into local history. The text presented - accompanied by a critical and factual discussion – concerns the period of the Second World War. Spytkowice, together with the western part of the Cracow archdiocese, was separated from the metropolis and incorporated into the Third Reich. The location on the border with the General Government and the shifting of the customs border to this border line had an impact on both the situation of the inhabitants and the priests, as well as on pastoral work, since part of the Spytkowice parish found itself on the other side of this border. The author of the cited record is Rev. Stanislaw Piątek, a priest who administered the Spytkowice parish for three years (1942-1945). The account he compiled also covers events before his arrival in Spytkowice. He outlined the political and social situation and the difficulties he had to face in his new post. In his chronicle he concentrated on facts connected with the life of the parish, affecting the situation of the priests, the worshippers, religious life and the state of the church buildings. Through laconic references, he recorded facts and people cherished to this day in the consciousness of the local community, as well as facts and people forgotten, restoring them, as it were, to the collective memory. He mentioned noble attitudes of helping at the cost of one’s own life, mentioning also infamous acts of informers, which is a starting point for further research on the history of Spytkowice and its inhabitants during the German occupation.
Bibliografia
Archiwalia:
View in Google Scholar
Archiwum Parafii pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Spytkowicach, sygn. I-06, Liber memorabilium (1882-1971), b.p.
View in Google Scholar
Źródła drukowane, monografie, artykuły, wspomnienia:
View in Google Scholar
„A wszystko dla tegoż ludu ziemi skawickiej”. Kronika parafii Skawica do roku 1986, oprac. R. Szczurowski, Kraków 2019.
View in Google Scholar
Antos J., Parafia Paszkówka. Materiały do historii parafii i wspomnienia, zebrał i do druku przygotował W. Królikowski, Kraków 2021.
View in Google Scholar
Bar J., Zgromadzenie Sióstr Serafitek 1881-1961, „Prawo Kanoniczne. Kwartalnik prawno-historyczny” 1963, nr 1-4, s. 75-211.
View in Google Scholar
Bębnik G., Komentarz historyczny do Dziennika wojennego mikołowskiej policji ochronnej, „Mikołowskie Zeszyty Historyczne” 2018, z. 4, s. 7-28.
View in Google Scholar
Bodzenta J., Dzieje Ochotniczej Straży Pożarnej w Spytkowicach 1912-2012, Spytkowice 2016.
View in Google Scholar
Bodzenta J., Z dziejów szkoły w Spytkowicach, w: Nasza szkoła. Historia i współczesność, red. J. Brania, J. Fabin, M. Simik, Spytkowice 2004, s. 173-187.
View in Google Scholar
Bukowski K., Matka Boska Spytkowicka Uzdrowienie Chorych (1752-2002). 250 lat kultu, Kraków 1996.
View in Google Scholar
Crankshaw E., Gestapo, Warszawa 1995.
View in Google Scholar
Cyra A., Żwirownia obok Theatergebäude jako miejsce zbrodni w KL Auschwitz, „Studia nad Autorytaryzmem i Totalitaryzmem” 2012, nr 4, s. 89-109.
View in Google Scholar
Fijałkowski Z., Kościół katolicki na ziemiach polskich w latach okupacji hitlerowskiej, Warszawa 1983.
View in Google Scholar
Front Ł., Żywot kapłana poczciwego. Ksiądz Stanisław Piątek (1906-1988), Kęty 2020.
View in Google Scholar
Garliński J., Oświęcim walczący, Warszawa 1992.
View in Google Scholar
Gawlik M., Szczepaniak J., Księża katecheci diecezji krakowskiej 1880-1939. Słownik biograficzny, seria: „Collectanea Historica Bibliotheca”, t. 5, Kraków 2000.
View in Google Scholar
Gołba F., Bachowice dawniej i dziś, Kraków 1939, przedruk, w: Bachowice – wieś i ludzie, red. J. Jodłowski, A. Kolasa, Z. Szewczyk, S. Warzecha, Tomice 2017, s. 109-214.
View in Google Scholar
Gronków i Gronkowianie, red. W. Zarębczan, autorzy: W. Gacek, J. Leśnicki, T. Pudzisz, B. Zalot, K. Zarębczan, W. Zarębczan, Gronków 1998.
View in Google Scholar
Gwizdała S., Zarys społecznego, gospodarczego i kulturalnego życia wsi Spytkowice, w: Księga jubileuszowa 800 lat Spytkowic, red. J. Warzecha, J. Fabin, P. Mostowik, Ząbki 2000, s. 271-285.
View in Google Scholar
Hałaburda M., Duchowieństwo diecezji pińskiej (1925-1939). Studium prozopograficzne, Kraków 2019.
View in Google Scholar
Hałaburda M., Diecezja pińska (1925-1939). Rys historyczny, „Textus et Studia” 2017, nr 2 (10), s. 95-119.
View in Google Scholar
Hałaburda M., Szczepaniak J., Katalog alumnów seminarium na Stradomiu (1801-1900), Kraków 2006.
View in Google Scholar
Hałoń E., W cieniu Auschwitz. Wspomnienia z konspiracji przyobozowej, Oświęcim 2003.
View in Google Scholar
Hein W., Jakubiec Cz., Montelupich, Kraków–Wrocław 1985.
View in Google Scholar
Jacewicz W., Woś J., Martyrologium polskiego duchowieństwa rzymskokatolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939-1945, z. 3: Wykaz duchownych zmarłych, zamordowanych lub represjonowanych przez okupanta w archidiecezjach: gnieźnieńskiej, krakowskiej i lwowskiej oraz w diecezjach: katowickiej, kieleckiej, lubelskiej i w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, Warszawa 1978.
View in Google Scholar
Jarguz W., Notatki z życia parafii w czasach okupacji, w: II wojna światowa w gminie Brzeźnica i okolicy, red. W. Jarguz, Kraków–Brzeźnica 2018, s. 281-296.
View in Google Scholar
Kalendarz Terminowy na Rok 1943, Warszawa.
View in Google Scholar
Kamska I., Ksiądz Franciszek Paciorek (1914-1943), w: Księga jubileuszowa 800 lat
View in Google Scholar
Spytkowic, red. J. Warzecha, J. Fabin, P. Mostowik, Ząbki 2000, s. 319-320.
View in Google Scholar
Kapuśniak A., Szczepaniak J., Katalog alumnów krakowskiego seminarium duchownego (1901-1938), Kraków 2006.
View in Google Scholar
Kolasa A., Marek R., Seremet A., Gmina Spytkowice na starej fotografii, Spytkowice 2018.
View in Google Scholar
Kołodziejczyk J., Dwudziestopięciolecie konsekracji naszego kościoła, „Posłaniec Zwycięskiej” 2000, nr 4, s. 2-3.
View in Google Scholar
Korszyński F., Jasne promienie w Dachau, Poznań–Warszawa 1985.
View in Google Scholar
Kracik J., Qui venerunt ex magna tribulatione. Kapłani archidiecezji krakowskiej prześladowani podczas II wojny światowej, „Notificationes e Curia Metropolitana Cracoviensi” 1989, nr 7-8, s. 191-205.
View in Google Scholar
Kracik J., Archidiecezja krakowska, w: Życie religijne pod okupacją hitlerowską 1939-1945, red. Z. Zieliński, Warszawa 1982, s. 167-186.
View in Google Scholar
Kracik J., Ryś G., Dziesięć wieków diecezji krakowskiej, Kraków 1998.
View in Google Scholar
Krasowski K., Biskupi katoliccy II Rzeczypospolitej. Słownik biograficzny, Poznań 1996.
View in Google Scholar
Ksiądz Franuś. Refleksje w 70-tą rocznicę męczeńskiej śmierci księdza Franciszka Paciorka w obozie zagłady w Oświęcimiu, oprac. A. Radziszowski, Kraków 2013, b.p. Księga Pamięci. Transporty Polaków do KL Auschwitz z Krakowa i innych miejscowości Polski południowej 1940-1944, t. 2-3, red. nauk. F. Piper, I. Strzelecka, Warszawa–Oświęcim 2002.
View in Google Scholar
Księga Pamięci. Transporty Polaków do KL Auschwitz z Radomia i innych miejscowości Kielecczyzny 1940-1944, t. 1, red. nauk. F. Piper, I. Strzelecka, Oświęcim 2006.
View in Google Scholar
Leszczyński K., Eksterminacja ludności na ziemiach polskich w latach 1939-1945.
View in Google Scholar
Opracowanie materiałów ankiety z 1945 roku (województwa: krakowskie i lubelskie, „Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce” 1957, nr 9, s. 113-255.
View in Google Scholar
Leśnicki J., Zarębczan W.M., „Ite ad Joseph – Idźcie do Józefa”. Kościółek św. Józefa w Gronkowie, Pelplin 2013.
View in Google Scholar
Ludzie dobrej woli. Księga pamięci mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej niosących pomoc więźniom KL Auschwitz, red. H. Świebocki, Oświęcim 2005.
View in Google Scholar
Łysak K., Szczypta-Szczęch R., Monte. Więzienie dwóch totalitaryzmów 1939-1989, Kraków 2021.
View in Google Scholar
Łoziński B., Leksykon zakonów w Polsce. Informator o życiu konsekrowanym, Warszawa 1998.
View in Google Scholar
Madajczyk Cz., Kształtowanie systemu okupacyjnego w Europie Środkowej przez III Rzeszę (1938-1945, „Dzieje Najnowsze” 1971, nr 1-2, s. 159-178.
View in Google Scholar
Madajczyk Cz., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. 1-2, Warszawa 2019.
View in Google Scholar
Marecki J., Represje wobec osób duchownych i zakonnych na terenie woj. krakowskiego 1944-1975. Leksykon biograficzny, t. 2, seria: „Kościół w okowach”, Kraków 2016.
View in Google Scholar
Marecki J., Zakony w Polsce. Instytuty życia konsekrowanego, instytuty i zgromadzenia zakonne, instytuty świeckie, wspólnoty życia apostolskiego, Kraków 2000.
View in Google Scholar
Midur H., Kazimierz Meres – wójt, który pozostał w pamięci, w: II wojna światowa w gminie Brzeźnica i okolicy, red. W. Jarguz, Kraków–Brzeźnica 2018, s. 351-354.
View in Google Scholar
Mostowik P., Właściciele Spytkowic, w: Księga jubileuszowa 800 lat Spytkowic, red. J. Warzecha, J. Fabin, P. Mostowik, Ząbki 2000, s. 33-39.
View in Google Scholar
Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965-1995. Słownik biograficzny, Warszawa 2000 (wyd. II, poprawione).
View in Google Scholar
Pamiętnik III-ej konferencji kapłańskiej w sprawie unji kościelnej w Pińsku (30, 31 sierpnia i 1 września 1932), Pińsk 1933.
View in Google Scholar
Pamiętnik V-ej pińskiej konferencji kapłańskiej w sprawach unji kościelnej (5, 6 i 7 września 1935), Pińsk 1936.
View in Google Scholar
Petrani A., Ks. Kazimierz Bukraba biskup ordynariusz piński (1885-1946), „Nasza Przeszłość” 1972, t. 37, s. 209-242.
View in Google Scholar
Piątek S., Kęty. Miasto świętego Jana Kantego, Kęty 2016.
View in Google Scholar
Piątek S., Kęty miasto św. Jana Kantego. Parafia spytkowicka w latach 1943-1945 we wspomnieniach, oprac. P. Mostowik, w: Księga jubileuszowa 800 lat Spytkowic, red. J. Warzecha, J. Fabin, P. Mostowik, Ząbki 2000, s. 405-411.
View in Google Scholar
Pietrzak J., Działalność duszpastersko-społeczna ks. Franciszka Gołby (1862-1944), w: Bachowice – wieś i ludzie, red. J. Jodłowski, A. Kolasa, Z. Szewczyk, S. Warzecha, Tomice 2017, s. 34-79.
View in Google Scholar
Przybyszewski B., Adam Stefan kardynał Sapieha. Pasterz Dobry Książę Niezłomny 1867-1951, Łańcut 2002.
View in Google Scholar
Rostkowski Z., Zarys historii parafii św. Jana Chrzciciela w Grannem, „Niedziela podlaska” 2004, nr 35.
View in Google Scholar
Rozynkowski W., Serafitki, w: Encyklopedia katolicka, t. 17, red. E. Gigilewicz i in., Lublin 2012, kol. 1444–1445.
View in Google Scholar
Spis abonentów sieci telefonicznych państwowych i koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m.st. Warszawy) 1932/1933, Warszawa 1932.
View in Google Scholar
Spis abonentów sieci telefonicznych państwowych i koncesjonowanych w Polsce (z wyjątkiem m.st. Warszawy) na 1938 r., Warszawa 1938.
View in Google Scholar
Spis duchowieństwa i parafii diecezji łódzkiej 1948 rok, Łódź 1948.
View in Google Scholar
Spis kościołów i duchowieństwa diecezji pińskiej w R.P. 1932 i 1933, Pińsk 1933.
View in Google Scholar
Spis kościołów i duchowieństwa diecezji pińskiej w R.P. 1937, Pińsk 1937.
View in Google Scholar
Spis kościołów i duchowieństwa diecezji pińskiej w R.P. 1939, Pińsk 1939.
View in Google Scholar
Spytkowice w zapisach księży proboszczów, oprac. J. Warzecha, P. Mostowik, w: Księga jubileuszowa 800 lat Spytkowic, red. J. Warzecha, J. Fabin, P. Mostowik, Ząbki 2000, s. 77-89.
View in Google Scholar
Staniek E., Szkoła jakich mało. Słownik „wybranych” absolwentów Gimnazjum i Liceum w Wadowicach (1866-2016), Kraków 2016.
View in Google Scholar
Węgrzyn W., Notatki kościelnego, oprac. J. Warzecha, w: Księga jubileuszowa 800 lat Spytkowic, red. J. Warzecha, J. Fabin, P. Mostowik, Ząbki 2000, s. 91-123.
View in Google Scholar
Zakład salezjański im. Księdza Bosko w Oświęcimiu 1940-1943. Kronika, t. 5, oprac. W.W. Żurek, Lublin 2018.
View in Google Scholar
Życie religijne pod okupacją hitlerowską 1939-1945, red. Z. Zieliński, Warszawa 1982.
View in Google Scholar
Netografia:
View in Google Scholar
Adam Władysław Artur Potocki z Podhajec h. Pilawa, http://www.sejm-wielki.pl/b/psb.23938.17, [dostęp: 30.08.2022].
View in Google Scholar
Granne – parafia świętego Jana Chrzciciela. Rys historyczny, oprac. Z. Rostkowski, https://drohiczynska.pl/parafie/granne-parafia-swietego-jana-chrzciciela/#rys-historyczny, [dostęp: 7.07.2022].
View in Google Scholar
Informacja o więźniach, Dzierwa Stanisław, https://www.auschwitz.org/muzeum/informacja-o-wiezniach/, [dostęp: 13.06.2022].
View in Google Scholar
Informacja o więźniach, Meres Kazimierz, https://www.auschwitz.org/muzeum/informacja-o-wiezniach/, [dostęp: 13.06.2022].
View in Google Scholar
Informacja o więźniach, Nowaczek Jan, https://www.auschwitz.org/muzeum/informacja-o-wiezniach/, [dostęp: 13.06.2022].
View in Google Scholar
Paciorek J., Męczennik Oświęcimia – bohaterski Ksiądz Franciszek Paciorek, http://www.naszradziszow.com/artyku%C5%82y-o-radziszowie/23-artykuly-o-radziszowie/ii-wojna-%C5%9Bwiatowa-i-jej-skutki/100-m%C4%99czennik-o%C5%9Bwi%C4%99cimia-bohaterski-ksi%C4%85dz-franciszek-paciorek.html, [dostęp: 18.05.2022].
View in Google Scholar
Parafia Łączany. O parafii – historia, http://www.parafia.laczany.pl/index.php/historia-parafi/historia, [dostęp: 18.05.2022].
View in Google Scholar