As robinsonadas utópicas em Portugal e na Polónia. A Cidade do Sol (1926), de José Manuel Sarmento de Beires, e As Aventuras de Mikołaj Doświadczyński (Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, 1776), do bispo Ignacy Krasicki, ou uma utopia pós-camoniana no mundo globalizado?
DOI:
https://doi.org/10.12797/SI.21.2022.21.01Keywords:
travel literature, utopian novel, locus amoenus, globalizationAbstract
UTOPIAN ROBINSONADES IN PORTUGAL AND IN POLAND: A CIDADE DO SOL (1926), BY JOSÉ MANUEL SARMENTO DE BEIRES, AND THE ADVENTURES OF MR. NICHOLAS WISDOM (1776), BY BISHOP IGNACY KRASICKI, OR A NEW POST-CAMOENIAN UTOPIA IN THE GLOBALIZED WORLD?
The article presents the following utopian topoi: the Island of Love in the epic poem by Luís Vaz de Camões, the Island of Nipu in The Adventures of Mr. Nicholas Wisdom (original title: Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki) by bishop Ignacy Krasicki and the city of the sun as imagined in A cidade do sol by José Manuel Sarmento de Beires. The discussion focuses on travel literature or utopian robinsonades in the context of a globalizing world, as well as the history of the romance genre, starting in Poland (1776) and developed in Portugal (1926). After the term and the concept of utopia have been thoroughly worked-out standing from the bucolic episode supra of The Lusiads (Os Lusíadas, 1572), we propose to consider the two utopian robinsonades in question as late transformations of the pattern and the functionality of locus amoenus, with a possible social connotation (in Poland) and a political meaning (in Portugal), even though the historic background seems hidden in the respective layers of narrative discourse. It should be very interesting to perceive, too, to what extent the utopian romanesque structure captures the state of spirit of a people in the moment of triumph and also in the generalized national depression of heroes, travellers, colonists, priests, aviators et al. – in one word, of the antique and contemporary Robinsons.
References
AGUIAR e SILVA, V. (red.) (2011), Dicionário de Luís de Camões, Caminho, Lisboa.
View in Google Scholar
BASTOS da SILVA, J. (2022), “Tempos Passados e Tempos Futuros no Imaginário da Utopia (Perspectiva da Cultura Portuguesa)” em: O Imaginário da Utopia em Portugal e no Mundo, Apenas, Lisboa, p. 4–26.
View in Google Scholar
CAMÕES, L. de (1988), Os Lusíadas, Ulisseia, Lisboa.
View in Google Scholar
CIESZYŃSKA, B., SILVA da, F. M., KALEWSKA, A., DAL FARRA, M. L., BOROWSKI, G. (eds.) (2017a), “Florbela Espanca” em: Diálogos no Feminino. Antologia Poética (Dialogi kobiece. Antologia poezji), Centro de Literaturas e Culturas Lusófonas e Europeias, Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa-Associação Internacional de Estudos Ibero-Eslavos, Warszawa-Lisboa, [on-line] http://www.lusosofia.net/textos/20170513-beata_cieszynska_fabio_mario_da_silva_anna_kalewska_maria_lucia_dal_farra__gabriel_borowski_dialogos_no_feminino.pdf, 31.12.2021.
View in Google Scholar
CIESZYŃSKA, B., SILVA da, F. M., KALEWSKA, A., DAL FARRA, M. L., BOROWSKI, G. (eds.) (2017b), “Maria Pawlikowska-Jasnorzewska” em: Diálogos no Feminino. Antologia Poética (Dialogi kobiece. Antologia poezji), Centro de Literaturas e Culturas Lusófonas e Europeias, Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa-Associação Internacional de Estudos Ibero-Eslavos, Warszawa-Lisboa, [on-line] http://www.lusosofia.net/textos/20170513beata_cieszynska_fabio_mario_da_silva_anna_kalewska_maria_lucia_dal_farra__gabriel_borowski_dialogos_no_feminino.pdf, 31.12.2021.
View in Google Scholar
CIESZYŃSKA, B. (2018), “Sarmatyzm i sebastianizm w perspektywie iberyjsko-słowiańskiej. Wokół lizbońskiego projektu Vieira Global”, Postscriptum polonistyczne, 1 (21), Katowice, p. 13–25. Dicionário da língua portuguesa (2004), Porto Editora, Porto. DOI: https://doi.org/10.31261/PS_P.2018.21.01
View in Google Scholar
FERRAND de ALMEIDA, L. (1992), “Polónia” em: Serrão, J. (dir.), Dicionário de História de Portugal, 5, Figueirinhas, Porto, p. 108–113.
View in Google Scholar
KALEWSKA, A. (1995), “Camões entre os Sármatas e os Polónios (sobre a recepção de Os Lusíadas na Polónia)” em: Viegas Brauer-Figueiredo, M. F. (ed.), Actas do 4º Congresso da Associação Internacional de Lusitanistas, Lidel, Lisboa–Porto–Coimbra, p. 619–626.
View in Google Scholar
KALEWSKA, A. (1998), “Camões e Sarbievius–os poetas épicos nos confins de latinidade” em: Earle, T. F. (org.), Actas do Quinto Congresso da Associação Internacional de Lusitanistas, Associação Internacional de Lusitanistas, Oxford-Coimbra, vol. 2, p. 865–879.
View in Google Scholar
KALEWSKA, A. (1999), Camões czyli tryumf epiki, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
View in Google Scholar
KALEWSKA, A. (2007), “Camões as a Romantic Hero: Biography as the ‘Model for Heroism’ in the Literature of Romanticism in Poland” em: Cieszyńska, B. E. (ed.), Iberian and Slavonic Cultures: Contact and Comparison, CompaRes, Lisbon, p. 27–46.
View in Google Scholar
KALEWSKA, A. [cop. 2009], “Dramat romantyczny i współczesny w perspektywie polsko-portugalskiego dialogu międzykulturowego” em: Aszyk, U. et al. (red.), W kręgu literatury i kultury iberyjskiej i iberoamerykańskiej. Migracja i transformacja dyskursów – dialog międzykulturowy, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, p. 135–154.
View in Google Scholar
KALEWSKA, A. (2014), “A tradição de Camões na poesia brasileira durante o arcadismo ou a reinvenção do imaginário épico em O Uruguay de Basílio da Gama e n’O Caramuru de Santa Rita Durão”, Studia Iberystyczne, 13, Kraków, p. 111–131, https://doi.org/10.12797/SI.13.2014.13.10. DOI: https://doi.org/10.12797/SI.13.2014.13.10
View in Google Scholar
KALEWSKA, A. (2016a), “A recepção d´Os Lusíadas e o mito de Camões em Itália e na Polónia” em: Graziani, M., Abbati, O., Gori, B. (eds.), La spugna è la mia anima. Omaggio a Piero Ceccucci, Firenze University Press, Firenze, p. 125–140.
View in Google Scholar
KALEWSKA, A. (2016b), “Miguel Real’s O Último Europeu 2284, or a utopian questioning of our individual and collective freedom” em: Monteiro, M. do R., Ming Kong, M. S., Pereira Neto, M. J. (eds.), Utopia(s)–Worlds and Frontiers of the Imaginary, CRC Press, London, p. 25–38. DOI: https://doi.org/10.1201/9781315265322-6
View in Google Scholar
KALEWSKA, A. (2019a), “As traduções d’Os Lusíadas na Polónia ou a revisitação de Camões entre «os Sármatas» e «os Polónios» (Questões históricas, culturais e sócio-políticas)”, E-Letras Com(n)Vida, 2, p. 27–45, [on-line] https://e-lcv.online/index.php/revista/article/view/39, 31.12.2021. DOI: https://doi.org/10.53943/ELCV.0119_04
View in Google Scholar
KALEWSKA, A. (2019b), “A intertextualidade camoniana em… Onde Vaz, Luís? (1983) de Jaime Gralheiro ou Luís Vaz de Camões revisitado no teatro português contemporâneo”, Studia Iberystyczne, 18, Kraków, p. 183–199, https://doi.org/10.12797/SI.18.2019.18.13. DOI: https://doi.org/10.12797/SI.18.2019.18.13
View in Google Scholar
KRASICKI, I. (2005), Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki, Gubrynowicz, B., Krzyżanowski, J. (eds.), Ossolineum, Wrocław.
View in Google Scholar
LAVMEL, K. (red.) (2020), Azulejo chabrem ubrane/Azulejo vestido com centáureas, Fundacja Duży Format, Warszawa.
View in Google Scholar
ŁUKASZYK, E. (2021), Texts, [on-line] https://www.ewa-lukaszyk.com/texts.html, 30.12.2021.
View in Google Scholar
MORE, T. (2009), Utopia ou a Melhor Forma de Governo, Fundação Calouste Gulbenkian, Lisboa.
View in Google Scholar
NASCIMENTO RODRIGUES, J., CAMPOS DEVEZAS, T. (2007), Portugal–o Pioneiro da Globalização, Centro Atlântico, Vila Nova de Famalicão, http://www.centroatl.pt/titulos/desafios/globalizacao/img/excerto-livro-ca-portugal-o-pioneiro-da-globalizacao.pdf, 3.01.2022.
View in Google Scholar
NASIŁOWSKA, A. (2017), “Kobiecy głos (Uma voz feminina)” em: Cieszyńska, B. et al. (eds.), Diálogos no Feminino. Antologia Poética (Dialogi kobiece. Antologia poezji), Centro de Literaturas e Culturas Lusófonas e Europeias, Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa-Associação Internacional de Estudos Ibero-Eslavos, Warszawa–Lisboa, p. 25–39, [on-line] http://www.lusosofia.net/textos/20170513-beata_cieszynska_fabio_mario_da_silva_anna_kalewska_maria_lucia_dal_farra__gabriel_borowski_dialogos_no_feminino.pdf, 31.12.2021.
View in Google Scholar
PINA MARTINS, J. V. de (1989), Utopia III, Verbo, Lisboa.
View in Google Scholar
PLATÃO (2001), A República, Fundação Calouste Gulbenkian, Lisboa.
View in Google Scholar
REAL, M. (2012), O Romance Português Contemporâneo: 1950–2010, Caminho, Lisboa.
View in Google Scholar
REIS, C., FIGUEIREDO de CAMPOS, V. (1995), O Conhecimento da Literatura. Introdução aos Estudos Literários, Universidade Aberta, Lisboa.
View in Google Scholar
RODRIGUES NEVES, A. de (2010), O púlpito de Camões e a ilha de padre António Vieira. Uma leitura do Passado à luz da Globalização (Artigo realizado no âmbito do Mestrado em Estudos Regionais
View in Google Scholar
e Locais), Universidade da Madeira, [on-line] https://www.academia.edu/10354484/O_P%C3%BAlpito_de_Cam%C3%B5es_e_a_ilha_de_Padre_Ant%C3%B3nio_Vieira, 29.12.2021.
View in Google Scholar
SARMENTO de BEIRES, J. M. (2011), A Cidade do Sol, Bastos da Silva, de J., Morujão, I. (eds.), Afrontamento, Porto.
View in Google Scholar
SEABRA PEREIRA, J. C. (2022), “Efeméride épica de um Camões global”, JL–Jornal de Letras, artes e ideias, 1339, p. 6–8.
View in Google Scholar
SEABRA PEREIRA, J. C. (2022a), “Os Lusíadas 450 anos”, JL-Jornal de Letras, artes e ideias, 1339/2022, p. 6–13.
View in Google Scholar
SILVA, A. da (2001), “Conversação com Diotima” em: Textos e Ensaios Filosóficos, Círculo de Leitores, Lisboa, 1 ed., p. 123–170.
View in Google Scholar
SIEWIERSKI, H. (2000), História da literatura polonesa, Universidade de Brasília, Brasília.
View in Google Scholar
STACHURA-LUPA, R. (2021), “Z dziejów recepcji Luísa Vaz de Camõesa w Polsce: Adam Bełcikowski czyta Luzjady”, Annales UniversitatisPaedagogicae Cracoviensis-Studia Historicolitteraria, 21, Kraków, p. 372–393, [on-line] https://studiahistoricolitteraria.up.krakow.pl/article/view/8930/8084, 31.12.2021. DOI: https://doi.org/10.24917/20811853.21.21
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
