Studia Iberystyczne https://journals.akademicka.pl/si <p><em>Studia Iberica </em>(antes <em>Studia Iberystyczne</em>) es una revista científica revisada por pares cuyas temáticas son los aspectos culturales, lingüísticos y literarios de España, Portugal y los países de América Latina. Publica trabajos de investigación en y sobre las siguientes lenguas: español, portugués, catalán, gallego y las lenguas criollas sobre la base del español y del portugués.</p> Księgarnia Akademicka SRL es-ES Studia Iberystyczne 2082-8594 Back Matter https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5121 Derechos de autor 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 Front Matter https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5096 Derechos de autor 2023 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 Wprowadzenie https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5099 Xavier Farré Marcin Kurek Derechos de autor 2022 Xavier Farré https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 19 20 Lo invisible puede ser lo más real. La poesía de La Maga – Leonor Carrasquilla Castello https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5100 <p>En el ensayo, el autor intenta captar de manera integral la obra de la poeta colombiana contemporánea Leonor Carrasquilla Castello, que publica bajo el seudónimo de La Maga. La clave para conceptualizar su creación poética parece ser la categoría de lo invisible. Lo que es inaccesible en la cognición directa es para la poeta el aspecto más importante de la vida y de la realidad. Son elementos que no se pueden medir pero sí experimentar, como la fe, la conciencia, los sentimientos y muchos otros.</p> Bogdan Piotrowski Derechos de autor 2022 Bogdan Piotrowski https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 23 48 10.12797/SI.22.2022.22.01 Alejandra Pizarnik: biografia poetycka https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5101 <p>Artykuł ten jest skromną próbą przekładu twórczości argentyńskiej poetki Alejandry Pizarnik (1936-1972), a zarazem wyrazem uznania dla wspaniałej tłumaczki i jej pracy translatorskiej. Zawiera krótką biografię poetki wraz z tłumaczeniami fragmentów jej korespondencji z Ivonne Bordelois oraz wybór utworów z poezji zebranych (<em>Poesía completa</em>).</p> Ewa Stala Derechos de autor 2022 Ewa Stala https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 49 62 10.12797/SI.22.2022.22.02 Lo pequeño es bonito https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5097 Ewa Nawrocka Maria Filipowicz-Rudek Derechos de autor 2022 Ewa Nawrocka, Maria Filipowicz-Rudek https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 5 10 Małe jest piękne https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5098 Ewa Nawrocka Maria Filipowicz-Rudek Derechos de autor 2022 Ewa Nawrocka, Maria Filipowicz-Rudek https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 11 15 El carácter y función del personaje de María Josefa en La Casa de Bernarda Alba, o la locura como recurso dramático https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5102 <p>En el presente artículo se estudia la función dramática de María Josefa dentro de la estructura de <em>La Casa de Bernarda Alba</em>. Al concederle el papel de “loca”, el autor la convierte en personaje que, a pesar de su avanzada edad, se rebela contra la tiranía de su hija Bernarda. Así estructurado el personaje se asemeja a las figuras de locos y locas presentes en el teatro español áureo y el teatro inglés isabelino.</p> Urszula Aszyk Derechos de autor 2022 Urszula Aszyk https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 65 84 10.12797/SI.22.2022.22.03 Calderonowskie konstelacje znaczeń w polskich przekładach La vida es sueño: „un breve cielo” https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5103 <p><strong>CALDERONIAN CONSTELLATIONS OF MEANINGS IN POLISH TRANSLATIONS OF LA VIDA ES SUEÑO: „UN BREVE CIELO”</strong></p> <p>The text is devoted to the Polish versions of<em> La vida es sueño</em> in the context of the metaphor „little heaven” („un breve cielo”). Segismundo uses a syllogistic argument based on the concept of microcosm (<em>el pequeño mundo del hombre</em>) to define the beauty of women. Calderón’s dramaturgic strategy is outlined in order to relate it to the stage practice of the Polish theatre. The study is based on the contemporary and historical translations of La vida es sueño into Polish, respectively: Leon Rudkiewicz (1826), Józef Szujski (1882), Barbara Zan (1927), Edward Boyé (1937), Jarosław Marek Rymkiewicz (1969), Marta Eloy Cichocka (2013), Tomasz Jękot (2021).</p> Beata Baczyńska Derechos de autor 2022 Beata Baczyńska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 85 106 10.12797/SI.22.2022.22.04 Motyw wdzięczności w starofrancuskich powieściach Okrągłego Stołu https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5104 <p>Tematem niniejszego artykułu jest analiza motywu wdzięczności w wybranych starofrancuskich powieściach Okrągłego Stołu, w szczególności geneza tego motywu, jego warianty oraz korelacja z motywami daru i wędrówki. Ukazany został także wpływ motywu wdzięczności na język bohaterów (postrzeganych jako swoista figura <em>homo gratus</em>), naznaczony dialogicznym charakterem przypisanego im dyskursu wdzięczności.</p> Katarzyna Dybeł Derechos de autor 2022 Katarzyna Dybeł https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 107 118 10.12797/SI.22.2022.22.05 Un canvi de perspectiva. La poesia de Czesław Miłosz i la primera recepció https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5105 <p>En la crítica i els estudis de l’obra de Czesław Miłosz, els cicles “El món (poema ingenu)” i “Veus de la gent pobra”, del llibre <em>Salvació</em> (1945) ocupen un lloc d’enorme importància perquè obren dues línies de la poesia polonesa de postguerra, inicien l’anomenada polifonia de l’autor polonès i estableixen uns lligams amb altres tradicions literàries, especialment l’anglosaxona i el poema de T. S. Eliot <em>La terra eixorca</em>. Però no necessàriament aquests elements s’han de mantenir sempre en una traducció, més aviat poden desembocar en altres reminiscències. En l’article s’estudia aquest pas a partir de les teories d’Antoine Berman i es concreta en la primera traducció que va sortir publicada dels poemes de l’autor polonès en espanyol.</p> Xavier Farré Vidal Derechos de autor 2022 Xavier Farré Vidal https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 119 134 10.12797/SI.22.2022.22.06 Dues mirades poloneses sobre l’escriptura de Jaume Cabré: les traduccions d’Anna Sawicka i Barbara Łuczak del relat “Opus pòstum” https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5107 <p>En el present estudi s’analitzen comparativament dues traduccions del relat de Jaume Cabré “Opus pòstum” (<em>Viatge d’hivern</em>, 2000) publicades en llengua polonesa per Anna Sawicka i Barbara Łuczak, respectivament. D’acord amb la dominant que fixa l’orientació de la lectura del relat, es focalitzarà, d’una banda, en les expressions que denoten moviment (desplaçament, gest) i espacialitat, i, de l’altra, en els radicals canvis de to i de registre que suposen els col·loquialismes i vulgarismes. Per procedir a l’anàlisi comparatiu del TO i dels dos TM, s’empraran un seguit de tècniques de traducció, però també s’aplicarà la perspectiva descriptiva de l’anàlisi de traduccions literàries pròpia de la teoria dels polisistemes, i en concret de l’anomenada “Escola de la manipulació”. En l’estudi es demostra que cadascuna de les traductores executa una estratègia diferenciada (domesticació, Sawicka; estrangerització, Łuczak), però que totes dues resulten complementàries pel que fa a les lectures potencials del text si tenim en compte la postura de Cabré dins del sistema literari i les ideologies estètiques que l’han condicionat.</p> Alfons Gregori Derechos de autor 2022 Alfons Gregori https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 135 156 10.12797/SI.22.2022.22.07 El concepto de la guerra justa en el Dotzè de Francesc Eiximenis https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5108 <p>El artículo presenta el concepto de la guerra justa elaborado por Francesc Eiximenis (1327/32-1409), escritor y fraile franciscano, uno de los autores medievales más importantes en lengua catalana, expuesto en el duodécimo libro (el<em> Dotzè</em>) de la gran enciclopedia cristiana <em>Lo Crestià</em>, dedicado a las cuestiones político-sociales.</p> Rozalia Sasor Derechos de autor 2022 Rozalia Sasor https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 157 170 10.12797/SI.22.2022.22.08 Miła nie taka miła – satyryczne elementy w cantigas de amigo https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5109 <p>Mimo że <em>cantiga de amigo</em> jest emblematycznym elementem poezji galicyjsko-portugalskiej, a w polszczyźnie dysponujemy nawet kilkoma przekładami pieśni należących do tego gatunku, pozostają one nadal dość słabo zbadane, a ich obraz bywa znacznie uproszczony. Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na te pieśni o kochanku, które zawierają elementy satyryczno-humorystyczne, zaproponowanie pewnych zmian w ich klasyfikacji genologicznej oraz zwrócenie uwagi na niejednorodny charakter miłosnej liryki galicyjskich trubadurów. Artykuł został uzupełniony o przekłady poetyckie i filologiczne nigdy wcześniej nietłumaczonych na język polski pieśni galicyjsko-portugalskich.</p> Jakub Merdała Derechos de autor 2022 Jakub Merdała https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 171 202 10.12797/SI.22.2022.22.09 Małe jest wielkie, czyli karaibski model dla świata https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5110 <p>Omówienie powieści Patricka Chamoiseau <em>Texaco</em> użyte jest przez autorkę jako prezentacja modelu karaibskiego. Na przykładzie Texaco, jednej z dzielnic stolicy Martyniki, pokazana zostaje panorama historii społecznej potomków niewolników aż do współczesnej sytuacji. Jest to specyficzna saga rodzinna, będąca hymnem na cześć oporu i walki o przetrwanie poprzez solidarność mieszkańców faweli. Równocześnie powieść martynikańskiego autora jest ciekawym eksperymentem narracyjnym, odtwarzającym tradycję opowieści ustnej, połączonej z dziennikiem, zapiskami reporterskimi i elementami realizmu magicznego. Złożoność świata przedstawionego wyrażona jest przez złożoność struktur narracyjnych. Mimo nieuniknionych obrazów tragicznego losu mieszkańców, ich historii, w całości dominuje ton nadziei na powstanie nowego ładu społecznego, ładu karaibskiego, mogącego posłużyć za model dla świata poprzez budowanie na relacjach wzajemnego kompromisu.</p> Katarzyna Mroczkowska-Brand Derechos de autor 2022 Katarzyna Mroczkowska-Brand https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 203 230 10.12797/SI.22.2022.22.10 Walka Karnawału z Postem. Karnawalizacja obrazu rodziny w Śmierci i pogrzebie Mamy Grande i Stu latach samotności Gabriela Garcíi Márqueza https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5111 <p><strong>CARNIVAL VS. LENT: THE CARNIVALIZATION OF THE FAMILY IMAGE IN GABRIEL GARCÍA MÁRQUEZ’S <em>DEATH AND FUNERAL OF MAMMA GRANDE</em> AND <em>ONE HUNDRED YEARS OF SOLITUDE</em></strong></p> <p>This article presents a socio-critical analysis of the family image in two works by Gabriel García Márquez: the short story <em>Death and Funeral of Mamma Grande</em> and the novel <em>One Hundred Years of Solitude</em>. In the literary cosmos of Macondo, the social microstructure that is the family is at the center around which a discursive image of the world is constructed. In this perspective, the strategy of carnivalization becomes particularly important, allowing for a subversive portrayal of the dominant ideological projects and axiological patterns present in Colombian realities, and more broadly speaking, Latin American ones. The creation of family portraits reveals a “carnivalesque worldview” rooted in popular laughter culture. Parody, grotesque realism, and carnival laughter are tools for criticizing dogmatic and hierarchical orders of power and official culture language.</p> Ewa Nawrocka Derechos de autor 2022 Ewa Nawrocka https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 231 256 10.12797/SI.22.2022.22.11 Baskijsko-katalońskie paralele kulturowe https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5112 <p>W artykule zostało omówionych kilka wątków ukazujących pewnego rodzaju paralele w stosunkach między Baskami i Katalończykami. Poza podobnymi uwarunkowaniami geograficznymi i historycznymi, wśród najważniejszych podobieństw łączących oba narody można wyróżnić: ruch „nowej pieśni” i wzajemne gesty solidarności między artystami i intelektualistami w okresie frankizmu, starania o ochronę języka i politykę medialną, bieg sztafetowy promujący język, wyścigi kolarskie i popularność piłki nożnej, wieża z ludzi budowana tradycyjnie na festynach, konkursy improwizacji poetyckiej, szczególny kult maryjny, tradycyjne obchody letniego przesilenia, produkty kuchni pirenejskiej i sukcesy „Nowej Kuchni”, a także czerwone nakrycie głowy, które w obu krajach nabrało symboliki buntowniczej.</p> Iwona Piechnik Derechos de autor 2022 Iwona Piechnik https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 257 286 10.12797/SI.22.2022.22.12 Fanfiction jako przypis – amatorska twórczość literacka na marginesie popkultury https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5113 <p>Fanfiction, amatorska literatura oparta na dziełach popkultury, od lat 70. XX wieku jest istotną częścią aktywności i kultury fanów wszelkiego rodzaju utworów fabularnych – książek, komiksów, filmów i seriali. Jej marginesowy charakter jest widoczny w samym sposobie publikacji i dystrybucji – jest ona nieoficjalnie i anonimowo umieszczana na niszowych stronach internetowych. Nie przynosi nikomu zysków ani nie cieszy się niczyim uznaniem, z wyjątkiem wąskiego grona innych fanów. Można ją rozumieć jako przypis do popkultury, gdyż fanfiction jest w pierwszej kolejności świadectwem odbioru, utworem istniejącym tylko w relacji do oryginału, który go zainspirował, oraz do innych fanfikcji. Jej paradoks polega na tym, że ta wtórność nie wyklucza kreatywności i transformacji znaczeń, a intelektualny dystans, potrzebny do jej stworzenia i odbioru, współistnieje z emocjonalną intensywnością.</p> Dorota Pudo Derechos de autor 2022 Dorota Pudo https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 287 314 10.12797/SI.22.2022.22.13 Wzywam Cię, przyjdź! Hiszpania między sacrum a profanum https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5114 <p>Artykuł ma formę itinerarium po wybranych aspektach iberyjskiej tożsamości kształtującej się przez stulecia w zróżnicowanej mozaice kulturowej ras i narodów zamieszkujących Półwysep Iberyjski. Materiał badawczy, ilustrujący relacje między <em>sacrum</em> a <em>profanum</em> w poszczególnych okresach hiszpańskiej historii (starożytność, średniowiecze, renesans, barok), pochodzi z wybranych utworów literatury rzymskiej, arabskiej, hebrajskiej, sefardyjskiej i hiszpańskiej, których fragmenty zostały przytoczone w polskich przekładach.</p> Piotr Sawicki Derechos de autor 2022 Piotr Sawicki https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 315 334 10.12797/SI.22.2022.22.14 O hiszpańskości Wiktora Hugo (1802-1885): kilka refleksji https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5115 <p>Dla świata literackiej wyobraźni Wiktora Hugo Hiszpania stała się tyglem, nieustannie dostarczającym pożywki także dla jego mitologii osobistej. Poznana w dzieciństwie Hiszpania (spędził tam około roku) miała okazać się fascynującym krajem „zza Pirenejów”, historycznie i geograficznie nieodległym, choć bardzo odmiennym, niemal egzotycznym, i tym silniej działającym na wyobraźnię twórcy: uwodzicielskim. W poetyckich strofach kolejnych zbiorów wierszy, w dialogach i monologach, w fabułach powieści, Hiszpania jest obecna jako słowo, dźwięk, obraz, miejsce akcji dramatycznej lub fikcji literackiej. Pojawiający się często efekt antropomorfizacji i personifikacji sprawia, że w imaginarium Hugo Hiszpania jawi się niby ukochana, bliska, choć utracona, żywa osoba. Artykuł śledzi dynamikę owej fascynacji, stale obecnej w twórczości Hugo, choć modyfikowanej także przez tragiczne zdarzenia w życiu pisarza.</p> Barbara Sosień Derechos de autor 2022 Barbara Sosień https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 335 352 10.12797/SI.22.2022.22.15 Consideraciones en torno al brindis como acto social y comunicativo -un brindis por Anna- https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5116 <p>A través del presente trabajo se pretende realizar una aproximación al fenómeno del brindis, tanto desde una perspectiva sociocultural (si tomamos como referencia la tradición clásica es fácilmente observable que se articulaba en torno a los<em> convivalia</em>, fenómeno que ha llegado a nuestros días, ramificado en múltiples actos y formulaciones, pero que mantiene la esencia original relativa al hecho de rendir homenaje a alguna persona determinada en encuentros o reuniones de diversa índole, ya sean más formales o más familiares), como desde una perspectiva lingüística, que abarcará diversos campos de análisis claramente delimitados: la pragmática, dado que este acto constituye inicialmente un elemento que se halla incluido en las manifestaciones de cortesía o, eventualmente, de descortesía, así como la lingüística comparada entre los idiomas español y polaco. No obstante, desearíamos poner de manifiesto que, en definitiva, este artículo constituye un modesto homenaje a la profesora Anna Sawicka, figura egregia de las letras hispánicas y catalanas en la Universidad Jaguelónica de Cracovia, habida cuenta que toda la investigación vertida en el mismo no es sino nuestra forma de manifestarle nuestro más sincero agradecimiento.</p> Marta Wicherek R. Sergio Balches Arenas Derechos de autor 2022 Marta Wicherek, R. Sergio Balches Arenas https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 355 374 10.12797/SI.22.2022.22.16 Valores y usos de la interjección guau en la lengua española https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5117 <p>En el artículo se analizan los distintos usos de la interjección <em>guau</em>, que es, a la vez, un préstamo de la lengua inglesa. El análisis se fundamenta principalmente en los enunciados recogidos en el<em> Corpus del Español del Siglo XXI</em> (CORPES). Se examinan las funciones discursivas y los valores pragmáticos de <em>guau</em> en español.</p> Agata Komorowska Derechos de autor 2022 Agata Komorowska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 375 396 10.12797/SI.22.2022.22.17 La estructura modal poder + infinitivo en la documentación notarial medieval de Galicia https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5118 <p>El presente artículo tiene por objetivo identificar y analizar algunas peculiaridades de los empleos modales de la estructura <em>poder</em> + infinitivo en la documentación notarial gallega de la Edad Media (ss. XIII-XV). Mediante un análisis basado en datos procedentes del corpus <em>Tesouro Medieval da Lingua Galega</em>, tratamos de averiguar la influencia de la tradición discursiva en la distribución de los tres valores modales básicos expresados mediante ese complejo verbal y en las formas verbales adoptadas por el verbo <em>poder</em>.</p> Barbara Mazurek Derechos de autor 2022 Barbara Mazurek https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 397 414 10.12797/SI.22.2022.22.18 Z Lechistanu nad wody Bosforu – o etnonimie ‘Polak’ w języku judeohiszpańskim https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5119 <p>Artykuł porusza temat istniejących w języku judeohiszpańskim etnonimów o pierwotnym znaczeniu ‘Polak’ oraz zmian semantycznych, jakim one ulegały. Szczególną uwagę poświęcono leksemowi<em> lehli</em> – etymologicznie wywodzącemu się od <em>Lechistanu</em>, czyli nazwy nadanej Rzeczypospolitej przez Turków Osmańskich. Obecnie leksem ten używany jest głównie w odniesieniu do Żydów Aszkenazyjskich. Informacje leksykograficzne zostały tu skonfrontowane z realnymi przykładami użycia oraz opiniami rodzimych użytkowników języka judeohiszpańskiego.</p> Marta Pawłowska Derechos de autor 2022 Marta Pawłowska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 415 434 10.12797/SI.22.2022.22.19 «¡Diga! ¿Ah, es usted? Encantado siempre». Notas sobre el origen de la expresión diga en comunicaciones telefónicas https://journals.akademicka.pl/si/article/view/5120 <p>El objetivo del presente estudio es profundizar en el origen de la expresión interjectiva<em> diga</em> con la variante formal <em>dígame</em>, sumamente convencionalizada hoy, que se emplea sobre todo en el español de España como respuesta a una llamada de teléfono. A través de los corpus electrónicos CORDE y CREA el autor intenta identificar las razones lingüísticas y extralingüísticas que propiciaron su rapidísima pragmaticalización.</p> Andrzej Zieliński Derechos de autor 2022 Andrzej Zieliński https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-12-29 2022-12-29 22 437 450 10.12797/SI.22.2022.22.20