Sobre la importancia de la documentación notarial para la historia de la lengua española
El caso de las perífrasis deónticas con deber
DOI:
https://doi.org/10.12797/SI.19.2020.19.14Słowa kluczowe:
documentación notarial, deber, perífrasis verbal, historia de la lengua, variación diatópicaAbstrakt
Con motivo de la celebración del centenario de la publicación de Documentos lingüísticos de España de Ramón Menéndez Pidal, nos proponemos dos objetivos: reivindicar la importancia de la documentación notarial para la historia de la lengua española y contribuir a demostrar que, a pesar del carácter formulario de algunas partes de estos textos, constituyen una fuente absolutamente necesaria para registrar buen número de innovaciones lingüísticas en todos los ámbitos (fónico, morfológico, sintáctico y pragmático). Para ilustrarlo nos ocuparemos de las tres perífrasis con deber que, a partir del análisis de la dispositio de los Documentos lingüísticos y de otras colecciones, que apuntan a diferentes zonas geográficas.
Bibliografia
Relación de fuentes
View in Google Scholar
BREPOLIS: Brepolis Publishers, Library of Latin texts, [on-line] http://www.brepolis.net/index.html, 15.07.2019.
View in Google Scholar
Cid: Anónimo (h. 1140/1993), Cantar de mio Cid, ed. de Montaner, A., Crítica, Barcelona.
View in Google Scholar
CORDE: Real Academia Española, Corpus diacrónico del español, [on-line] http://www.rae.es, 12.09.2019.
View in Google Scholar
DLE: MENÉNDEZ PIDAL, R. (1919), Documentos lingüísticos de España, Centro de Estudios Históricos, Madrid.
View in Google Scholar
dMGH: Brepolis Publishers, Monumenta Germaniae Historica, [on-line] http://www.brepolis.net/index.html, 12.07.2019.
View in Google Scholar
Bibliografía básica
View in Google Scholar
ALONSO, A. (1952), De la pronunciación medieval a la moderna en español, Gredos, Madrid.
View in Google Scholar
BALASCH RODRÍGUEZ, S. (2008), “Debe (de) ser: evolución de la variación”, en: Westmoreland, M., Thomas, J. A. (eds.), Selected Proceedings of the 4th Workshop on Spanish Sociolinguistics, Cascadilla Proceedings Project, Somerville, pp. 109-119.
View in Google Scholar
BARRA JOVER, M. (2001), “Corpus diacrónico, constatación e inducción”, en: Jacob, D., Kabatek, J. (eds.), Lengua medieval y tradiciones discursivas en la Península ibérica: descripción gramatical – pragmática histórica – metodología, Vervuert/ Iberoamericana, Madrid–Frankfurt am Main, pp. 177-197, https://doi.org/10.31819/9783865278432. DOI: https://doi.org/10.31819/9783865278432
View in Google Scholar
BARRA JOVER, M. (2010), “Cómo vive una lengua ‘muerta’: El peso del latín medieval en la evolución romance”, en: Castillo Lluch, M., López Izquierdo, V. (eds.), Modelos latinos en la Castilla medieval, Iberoamericana/ Vervuert, Madrid–Frankfurt am Main, pp. 63-80, https://doi.org/10.31819/9783964563224. DOI: https://doi.org/10.31819/9783964563224
View in Google Scholar
BASSOLS DE CLIMENT, M. (1992), Sintaxis de la lengua latina, CSIC, Madrid, 2 Vols.
View in Google Scholar
BEARDSLEY, W. A. (1921), Infinitive constructions in old Spanish, AMS, New York.
View in Google Scholar
BLAS ARROYO, J. L., GONZÁLEZ MARTÍNEZ, J. (2014), “La alternancia deber/deber de + infinitivo en el siglo XVI: Factores condicionantes en un fenómeno de variación sintáctica a partir de un corpus epistolar”, Spanish in Context, 11, 1, pp. 76-96. DOI: https://doi.org/10.1075/sic.11.1.04bla
View in Google Scholar
BRESSLAU, H. (1958), Handbuch der Urkundenlehre für Deutschland und Italien, Walter de Gruyter, Berlin. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111453781
View in Google Scholar
CAMARGO, M. (1991), Ars dictaminis – ars dictandi, Turnhout, Brepols.
View in Google Scholar
CAMPOS COSTA, M. H. (1998), Dever e poder: um subsistema modal do portugués, Fundação Calouste Gulbenkian, Lisboa.
View in Google Scholar
CATALÁN, D. (1989), El español: orígenes de su diversidad, Paraninfo, Madrid.
View in Google Scholar
DIEZ DE REVENGA TORRES, P., IGUALADA, D. (1989), “Construcciones modales en documentos notariales del siglo XIII”, Glossae. Revista de historia de derecho europeo, 2, pp. 119-132.
View in Google Scholar
DÍEZ DE REVENGA TORRES, P. (2009), “La lengua notarial en el contexto social de la Edad Media”, Cuadernos del CEMYR, 17, pp. 39-51.
View in Google Scholar
D´ORS, Á. (1962), La Era Hispánica, Estudio General de Navarra, Pamplona.
View in Google Scholar
ESPINOSA ELORZA, R., M., ZIELIŃSKI, A. (2021), “Los cruces de caminos entre la modalidad, la aspectualidad y la temporalidad en la historia del español”, en: Böhm, V., Hennemann, A. (eds.), La interconexión de las categorías semántico-funcionales en algunas variedades del español. Estudios sobre la interacción de temporalidad, aspectualidad, modalidad y evidencialidad, Peter Lang, Berlin, pp. 21-38.
View in Google Scholar
EGIDO FERNÁNDEZ, M. C. (1995), “Perífrasis verbales con infinitivo en documentación leonesa medieval”, Estudios humanísticos. Filología, 17, pp. 141-162, http://dx.doi.org/10.18002/ehf.v0i17.4109. DOI: https://doi.org/10.18002/ehf.v0i17.4109
View in Google Scholar
FERNÁNDEZ-ORDÓÑEZ, I. (2012), Transmisión y metamorfosis: hacia una tipología de mecanismos evolutivos en los textos medievales, Universidad de Salamanca, Salamanca.
View in Google Scholar
GARCÍA DÍAZ, I., DÍEZ DE REVENGA TORRES, P. (1986), “Problemas lingüísticos en los copistas medievales”, Anales de filología hispánica, 2, pp. 9-26.
View in Google Scholar
GONZÁLEZ OLLÉ, F. (1978), “El establecimiento del castellano como lengua oficial”, Boletín de la Real Academia Española, 58, 214, pp. 231-282.
View in Google Scholar
GRANDGENT, C. H. (2009), An Introduction to Vulgar Latin, Tiger Xenophon, Richmond.
View in Google Scholar
KABATEK, J. (2005), “Tradiciones discursivas y cambio lingüístico”, Lexis, 2, pp. 151-177.
View in Google Scholar
KOCH, P., OESTERREICHER. W. (1985), “Sprache der Nähe – Sprache der Distanz”, Romanistisches Jahrbuch, Bd. 36, pp. 15-43.
View in Google Scholar
LAPESA, R. (1980), Historia de la lengua española, Gredos, Madrid.
View in Google Scholar
LEWIS, C. T., SHORT, C. (1969), A Latin Dictionary, Oxford at the Clarendon Press, Oxford.
View in Google Scholar
LIDA DE MALKIEL, M. R. (1948), “Saber soler en las lenguas romances y sus antecedentes grecolatinos”, Romance Philology, 2, pp. 269-283.
View in Google Scholar
MARÍN MARTÍNEZ, T. (1991), Paleografía y diplomática, Vol. II, UNED, Madrid.
View in Google Scholar
MENÉNDEZ PIDAL, R. (1919), Documentos lingüísticos de España, Centro de Estudios Históricos, Madrid.
View in Google Scholar
MENÉNDEZ PIDAL, R. (1954), Cantar de mio Cid. Texto, Gramática y Vocabulario, Espasa-Calpe, Madrid, 3 vols.
View in Google Scholar
MOLINA RODRÍGEZ, J., OCTAVIO DE TOLEDO Y HUERTA, Á. (2017), “La imprescindible distinción entre texto y testimonio: el CORDE y los criterios de fiabilidad lingüística”, Scriptum digital: revista de corpus diacrònics i edició digital en llengües iberoromàniques, 6, pp. 5-68.
View in Google Scholar
MONTANER, A. (2011), Cantar de mio Cid, Galaxia Gutenberg, Madrid.
View in Google Scholar
NAVARRO TOMÁS, T. (1932), Manual de pronunciación española, Publicaciones de la Revista de Filología Española, Madrid.
View in Google Scholar
NÚÑEZ, S. (1991), Semántica de la modalidad en latín, Universidad de Granada, Granada.
View in Google Scholar
OLBERTZ, H. (1998), Verbal periphrases in a functional grammar of Spanish, Walter de Gruyter, Berlin–New York, https://doi.org/10.1515/9783110820881. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110820881
View in Google Scholar
RAE, ASALE (2009), Nueva Gramática de la lengua española, Espasa, Madrid, 2 vols.
View in Google Scholar
ROJO, G. (1974), Perífrasis verbales en el gallego actual, Universidad Secretariado de Publicaciones, Santiago de Compostela.
View in Google Scholar
SAMOLEWICZ, Z. (2006), Składnia łacińska, Homini, Kraków.
View in Google Scholar
STENGAARD, B. (2002), “Notas sobre la construcción ”, Skandinaviske Romanistkongress, 15, pp. 177-182.
View in Google Scholar
VALLE GARCÍA, A. (2004), “Las fórmulas jurídicas medievales: un acercamiento preliminar desde la documentación notarial de Navarra”, Anuario de historia del derecho español, 74, pp. 613-40.
View in Google Scholar
YLLERA, Alicia (1980), Sintaxis histórica del verbo español: las perífrasis medievales, Departamento de Filología Francesa, Zaragoza.
View in Google Scholar
ZAMORA, V. (1974), Dialectología española, Gredos, Madrid, https://doi.org/10.1515/9783112315101-037. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112315101-037
View in Google Scholar
ZIELIŃSKI, A. (2010), “La normalización del llamado castellano medieval”, en: Waluch de la Torre, E. (ed.), Encuentros: norma lingüística del español, MHPRL, Warszawa, pp. 99-108.
View in Google Scholar
ZIELIŃSKI, A. (2011), “Apuntes acerca del «castellano drecho»”, Studia Iberystyczne, 10, pp. 175-181. DOI: https://doi.org/10.12797/SI.10.2011.10.14
View in Google Scholar
ZIELIŃSKI, A. (2014a), “Entre lo epistémico y lo deóntico. El caso de las perífrasis deber + infinitivo, deber de + infinitivo y deber a + infinitivo en el español medieval y clásico», Historische Sprachforschung, 127, pp. 281-309, https://doi.org/10.13109/hisp.2014.127.1.281. DOI: https://doi.org/10.13109/hisp.2014.127.1.281
View in Google Scholar
ZIELIŃSKI, A. (2014b), Perífrasis de los verbos de movimiento en español medieval y clásico, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
View in Google Scholar
ZIELIŃSKI, A., ESPINOSA ELORZA, R. M. (2018), La modalidad dinámica en la historia del español, Peter Lang, Frankfurt am Main. DOI: https://doi.org/10.3726/b13435
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
