Calderonowskie konstelacje znaczeń w polskich przekładach La vida es sueño: „un breve cielo”
DOI:
https://doi.org/10.12797/SI.22.2022.22.04Słowa kluczowe:
Calderón de la Barca, La vida es sueño, mikrokosmos, przekład dramatu, teatr hiszpański Złotego Wieku w PolsceAbstrakt
Tekst poświęcony jest serii przekładowej obejmującej polskie wersje La vida es sueño w kontekście metafory „małe niebo” („un breve cielo”), którą Segismundo określił kobietę, sięgając po sylogistyczną argumentację opartą na toposie mikrokosmosu: el pequeño mundo del hombre. Na wstępie nakreślona została strategia dramatyczna Calderóna po to, aby na podstawie współczesnych i historycznych przekładów dramatu na język polski – odpowiednio: Leona Rudkiewicza (1826), Józefa Szujskiego (1882), Barbary Zan (1927), Edwarda Boyégo (1937), Jarosława Marka Rymkiewicza (1969), Marty Eloy Cichockiej (2013) i Tomasza Jękota (2021) – odnieść ją do praktyki scenicznej polskiego teatru.
Bibliografia
ARMAS, F. A. de (1986). The Return of Astraea: An astral-imperial myth in Calderón, The University Press of Kentucky, Lexington.
View in Google Scholar
ARMAS, F. A. de (2009), „Papeles de zafiro: signos político-mitológicos en La vida es sueño”, Anuario calderoniano, 2, s. 75-96.
View in Google Scholar
ARMAS, F. A. de (2016), El retorno de Astrea: astrología, mito e imperio en Calderón, G. Gómez Sánchez-Ferrer (red.), Iberoamericana / Vervuert, Madrid–Frankfurt am Main. DOI: https://doi.org/10.31819/9783954878642
View in Google Scholar
ASZYK, U. (2005), Corrale de comedias. Publiczne i stałe teatry w Hiszpanii, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń.
View in Google Scholar
BACZYŃSKA, B. (1992), „El estreno polaco de La vida es sueño de Calderón (Lwów 1826)”, w: Sawicki, P., Sławomirski, J. (red.), Estudios Hispánicos II. Actas del Segundo Simposio de Hispanistas Polacos celebrado en Wrocław y Karpacz del 24 al 27 de septiembre de 1990, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław, s. 349-364.
View in Google Scholar
BACZYŃSKA, B. (2000), „Calderón na scenie toruńskiej”, w: Skuczyński, J. (red.), 80 lat teatru w Toruniu, 1920-2000, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń, s. 206-219.
View in Google Scholar
BACZYŃSKA, B. (2005), Dramaturg w wielkim teatrze historii. Pedro Calderón de la Barca, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
View in Google Scholar
BACZYŃSKA, B. (2008), „La vida es sueño de Pedro Calderón de la Barca y su recepción teatral: una olvidada traducción polaca”, w: Wilk-Racięska, J., Lyszczyna, J. (red.), Encuentros, vol. I1: Encuentros con la literatura y el teatro del mundo hispano, Oficyna Wydawnicza Wacław Walasek, Katowice, s. 50-63.
View in Google Scholar
BACZYŃSKA, B. (2015). „En busca de una nueva versatilidad de La vida es sueño de Calderón en el siglo XXI. El drama áureo español en el contexto de los performances studies”, w: Aszyk, U., Kumor, K., Piłat-Zuzankiewicz, M. (red.), El teatro español como objęto de estudio a comienzos del siglo XXI, Instituto de Estudios Ibéricos e Iberoamericanos de la Universidad de Varsovia, Varsovia, s. 259-284.
View in Google Scholar
BACZYŃSKA, B. (2020), „En busca del príncipe polaco calderoniano. Las traducciones de La vida es sueño de Pedro Calderón de la Barca y la presencia del teatro clásico español en Polonia”, w: Demtattè, C., Maggi, E., Presotto, M. (red.), La traducción del teatro clásico español (siglos XIX-XXI), Edizioni Ca’Foscari, Firenze. DOI: https://doi.org/10.30687/978-88-6969-490-5/014
View in Google Scholar
BACZYŃSKA, B. (2021), „Clorilene, su hijo Segismundo y otros príncipes y princesas polacos en el teatro áureo español en torno al año 1634: Pedro Calderón de la Barca, Antonio Coello, Francisco de Rojas Zorrilla con Lope de Vega al fondo”, Hipogrifo, 9 (1), s. 467-485, https://doi.org/10.13035/H.2021.09.01.28. DOI: https://doi.org/10.13035/H.2021.09.01.28
View in Google Scholar
CALDERÓN DE LA BARCA, P. (1826), Życie snem historyczno-fantastyczny Dramat w pięciu aktach przez Don Pedra Kalderona de la Barca napisany wierszem polskim przez Pana L. Rudkiewicza w [1]825 roku przezłożony a dnia 2[5] stycznia 1826 r. na Teatrze narodowym Lwowskim na Dochód tegoż po raz Iszy wystawiony, rękopis, Biblioteka Zakładu im. Ossolińskich, Wrocław, sygn. 11427 II.
View in Google Scholar
CALDERÓN DE LA BARCA, P. (1882), Życie snem. Dramat Kalderona dziejący się w Polsce, przekład J. Szujski, Gubrynowicz i Schmidt, Lwów.
View in Google Scholar
CALDERÓN DE LA BARCA, P. (1927), Życie jest snem, przekład B. Zan, maszynopis, Archiwum Artystyczne i Biblioteka Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, sygn. 2466.
View in Google Scholar
CALDERÓN DE LA BARCA, P. (1956), Życie snem, przełożył E. Boyé, wstępem i komentarzem opatrzyła M. Strzałkowa, BN II 102, Ossolineum, Wrocław.
View in Google Scholar
CALDERÓN DE LA BARCA, P. (1971), Życie jest snem, imitował J. M. Rymkiewicz, PIW, Warszawa.
View in Google Scholar
CALDERÓN DE LA BARCA, P. (1997), La vida es sueño, red. E. Rodríguez Cuadros, Espasa-Calpe, Madrid.
View in Google Scholar
CALDERÓN DE LA BARCA, P. (2003), Życie snem. Książę Niezłomny, przełożyli E. Boyé, J. Słowacki, opracowała B. Baczyńska, BN II 249, Ossolineum, Wrocław–Warszawa–Kraków.
View in Google Scholar
CALDERÓN DE LA BARCA, P. (2013), Życie to sen, przekład i adaptacja M. E. Cichocka, tekst udostępniony przez autorkę przekładu.
View in Google Scholar
CALDERÓN DE LA BARCA, P. (2021), Życie jest snem, tłumaczenie i opracowanie tekstu T. Jękot, tekst udostępniony przez autora przekładu.
View in Google Scholar
CICHOCKA, M. E. (2015), „Życie to sen: Calderón w nowej odsłonie”, Przekładaniec, 31, s. 182-200, https://doi.org/10.4467/16891864 PC.15.028.4957.
View in Google Scholar
FIZGAŁ-JANIKOWSKA, M. (2021), „Sen o władzy”, teatralny.pl, [on-line] https://teatralny.pl/artykuly/autor/magdalena-figzal-janikowska,229.html, 10.01.2022.
View in Google Scholar
FUCILLA, J. (1963), „Un mundo breve and un breve cielo (Calderón: La vida es sueño, Act II, 1565 and 1567)”, Romance Notes, 5(1), s. 53-54, [on-line] http://www.jstor.org/stable/43800171, 10.01.2022.
View in Google Scholar
GULDA, P. (2021), Gulda poleca: Życie jest snem, [on-line] https://www.instagram.com/guldapoleca/?hl=pl, 12.09.2021.
View in Google Scholar
HORZYCA, W. (1969), O dramacie, wstępem opatrzył J. Iwaszkiewicz, wyboru dokonali L. Kuchtówna i K. Puzyna, WAiF, Warszawa.
View in Google Scholar
OLESA SIMÓ, J. (ed.) (2011-2022), ArteLope. Base de datos y argumentos del teatro de Lope de Vega, Universitàt de València, València, [on-line] https://artelope.uv.es/, 10.01.2022.
View in Google Scholar
PRING-MILL, R. (2006), El microcosmos luŀlià, Editorial Moll, Palma (Mallorca).
View in Google Scholar
REGALADO, A. (1995), Calderón. Los orígenes de la modernidad en la España del Siglo de Oro, Destino, Barcelona.
View in Google Scholar
RICO, F. (1970), El pequeño mundo del hombre. Varia fortuna de una idea en las letras españolas, Castalia, Madrid.
View in Google Scholar
RYMKIEWICZ, J. M. (1970), „Co to jest imitacja”, w: Calderón de la Barca, P. (1971), Życie jest snem, PIW, Warszawa, s. 5-12.
View in Google Scholar
SADURSKI, W. (1996), „Calderon też był postmodernistą”, Rzeczpospolita, 65 (16 marca 1996), s. 16.
View in Google Scholar
SECOMSKA, H. (1986), „Wielki repertuar w aktach Warszawskiego Komitetu Cenzury (1873-1907)”, Pamiętnik Teatralny, XXXV, s. 581-600.
View in Google Scholar
SKRZYDELSKI, P., MOROZ, J. (2021), „Wtopa w ciemnościach. O premierze Życie jest snem Teatru Imka”, Raptularz e-teatru, 25.09.2021, [on-line] https://e-teatr.pl/wtopa-w-ciemnosciach-16639, 15.01.2022.
View in Google Scholar
SŁONIMSKI, A. (1959), Gwałt na Melpomenie, Czytelnik, Warszawa.
View in Google Scholar
ŚMIEJA, F. (2012), Zapiski o świcie, oprac. J. Pasterska, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
View in Google Scholar
ŚMIEJA, F. (2018), Delta czasu, Biblioteka Śląska, Katowice.
View in Google Scholar
TRĘBNICKI, R. (2021), „widz_trebicki(nie)poleca: Życie jest snem”, Teatr dla Wszystkich on line, [on-line] https://teatrdlawszystkich.eu/widz_trebickiniepoleca-zycie-jest-snem/, 15.01.2022.
View in Google Scholar
TUROWSKI, R. (2021), „Życie snem”, https://www.rafalturow.ski/teatr/teatrimka,[on-line] 15.01.2022.
View in Google Scholar
WAKAR, J. (2013), „Pułapka snu”, Teatr, 5, [on-line] https://teatr-pismo.pl/4487-pulapka-snu/, 15.01.2022.
View in Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2022 Beata Baczyńska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
