Dziedzictwo zmagań o wschodnie granice Rzeczypospolitej 1918-1920
O poległych i ich grobach na terenie Małopolski
DOI:
https://doi.org/10.12797/Sowiniec.27.2016.49.01Keywords:
war graves, war 1920, fights for Eastern Borderlands, Second Polish RepublicAbstract
The Legacy of the Struggle for the Eastern Border of the Second Polish Republic 1918-1920. About the Soliders Fallen in the Fights and Their Graves in the Territory of Małopolska
After nearly a hundred years since the struggles waged in the years 1918-1920 on the eastern border of the reborn Republic of Poland, many graves and war cemeteries – a testimony of these events – have disappeared forever. Many of those who gave their lives to their homeland have been forgotten. The article attempts to indicate locations the area of the Małopolskie voivodship where one can find graves of those who died during the above period and a list of basic information about the persons buried there. The first part of the study presents approx. 40 places – war burial sites and graves (single and collective) – based on data published on websites run by the Małopolska Provincial Office in Kraków. The second part contains information about the few fallen in the province who could be identified and are buried in family graves. Two war cemeteries are also indicated (located in Nowy Sącz and Nowy Targ), whose original boundaries (and with them burial sites of soldiers) were irretrievably destroyed. The soldiers of the Polish Army buried there died in military hospitals due to diseases and wounds. The preserved space, however, leaves room for their commemoration.
References
Opracowania:
Bednarczyk Kinga, Historia bohatera por. Jana Wróbla. Droga otwarta do nieba, „Sądeczanin. Miesięcznik Regionalny” 2011, nr 12, s. 38-40
Bochnia. Dzieje miasta i regionu. 2, Suplement, [red. Feliks Kiryk], Bochnia 1986
Chrzanowski Ignacy, Przedmowa, [w:] Roman Eminowicz, Basileus. Z życiorysem autora napisanym przez I. Chrzanowskiego, Kraków 1922, s. 5-7
Cmentarium. Spis osób pochowanych na Nowym Cmentarzu Podgórskim, [on-line:] http://sowa.website.pl/cmentarium/Cmentarze/spisPodgorskiN.html#p
Dachnowicz Janusz, Orlęta do głosu, cz. 7, „Ekstra Gazeta Obywatelska” 2014, 1 VII, [on-line:] http://ecrl.home.pl/gazeta/wiesci-z-doliny-sanu/item/211-orleta-do-glosu-cz-vii.html
Dąbrowski Jerzy, Najazd Rosji Sowieckiej na Polskę w roku 1920, Warszawa 1930
Flasza Jan, Kęsek Janina, Cmentarze bocheńskie. Przewodnik historyczny, Bochnia 1992
Gancarz Bogdan, Ułańskie mogiły, „Gość Niedzielny” (Kraków) 2010, nr 43(870), s. IV-V
Giza Jerzy, Szpital załogowy strzelców podhalańskich w Nowym Sączu 1918–1920, „Almanach Sądecki” 2012, nr 3/4(80/81), s. 84-94.
Grodziska Karolina, Zaduszne ścieżki. Przewodnik po Cmentarzu Rakowickim, Kraków 2003
Grodziska Karolina, Cmentarze Podgórza, Kraków 1992
Historia Legii Warszawa, [on-line:] http://legia.com/1916-1920-16
Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa, praca zbiorowa pod naczelną redakcją mjr. dypl. pil. Mariana Romeyki, Warszawa 1933
Miejsca Pamięci Narodowej, cmentarze i mogiły wojenne, [on-line:] http://www.kocmyrzow-luborzyca.ug.gov.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=624&Itemid=254
Legionista i bohater miasta (Andrzej Różański), [on-line:] https://www.nowytarg.pl/news.php?cod=1912
Olejko Andrzej, Słupecki Leszek Paweł (oprac.), Konflikt kresowy 1918/1919 r. wspomnieniami uczestników pisany czyli… Zdobycie Przemyśla i Historya Szwadronu Kulomiotów I-go Pułku Ułanów Krechowieckich jako epizody z historii wojny polsko ukraińskiej na Ziemi Przemyskiej i nie tylko, „Rocznik Przemyski” 2012, z. 1, t. 48, s. 265-294
Osmenda Stanisław, Rotmistrz Michał Dziewanowski, „Ilcusiana” 2016, nr 14, s. 35-43
Pierwsze sprawozdanie Dyrekcji Państwowej Szkoły Realnej w Wieliczce za rok szkolny 1918/19 oraz za czas od założenia szkoły w r. 1910, Kraków 1919
Raport o stanie miasta 2007, cz. 5: Gospodarka komunalna, Kraków 2007
Studnicki Gustaw, Cmentarz parafialny w Wadowicach, Wadowice 1997
Sucha Beskidzka, pod red. Józefa Hampla i Feliksa Kiryka, Kraków 1998
Sypek Antoni, Alejami Starego Cmentarza, Tarnów 2005
Sypek Antoni, Cmentarz Stary w Tarnowie. Przewodnik, Tarnów 1999
Tarkowski Krzysztof, Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919-1920, Warszawa 1991
Pamiętajmy o bohaterach: Historia Janka Wróbla, [on-line:] http://archiwum.sadeczanin.info/wiadomosci,5/pamietajmy-o-bohaterach-historia-janka-wrobla,52997#.Wo-W2RyaWyfA
Ulica Limanowej otrzymała nazwę ku czci młodego bohatera, [on-line:] https://limanowa.in/wydarzenia/news,21813.html
Zarys historii wojennej 1-go pułku artylerii polowej legionów, oprac. Roman Lewicki, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 119
Zarys historii wojennej 1-go pułku piechoty Legionów, oprac. Stefan Pomarański, Warszawa 1931, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 1
Zarys historii wojennej 1-go pułku strzelców podhalańskich, oprac. Roman Bober, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 85
Zarys historii wojennej 1-go pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego, oprac. Jan Karcz, Wacław Kryński, Warszawa 1931, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 91
Zarys historii wojennej 1-go pułku ułanów krechowieckich, oprac. Aleksander Wojciechowski, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 94
Zarys historii wojennej 12-go pułku piechoty, oprac. Franciszek Mucha, Warszawa 1928, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 12
Zarys historii wojennej 13-go pułku piechoty, oprac. Kazimierz Goch, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 13
Zarys historii wojennej 14-go pułku artylerii polowej wielkopolskiej, oprac. Stanisław Uziembło, Warszawa 1928, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 129
Zarys historii wojennej 16-go pułku piechoty, oprac. Franciszek Znamirowski, Warszawa 1928, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 16
Zarys historii wojennej 16-go pułku ułanów, oprac. Kazimierz Kosiarski, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 109
Zarys historii wojennej 24-go pułku piechoty, oprac. Józef Pałac, Warszawa 1930, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 24
Zarys historii wojennej 2-go pułku artylerii ciężkiej, oprac. Jan Gintel, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 141
Zarys historii wojennej 2-go pułku strzelców podhalańskich, oprac. Ludwik Migdał, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 26
Zarys historii wojennej 38-go pułku „strzelców lwowskich”, oprac. Józef Kulczycki, Warszawa 1928, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 38
Zarys historii wojennej 3-go pułku piechoty Legionów, oprac. Czesław Czajkowski, Warszawa 1930, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 3
Zarys historii wojennej 40-go pułku strzelców lwowskich, oprac. Władysław Jagiełłowicz, Warszawa 1928, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 40
Zarys historii wojennej 53-go pułku piechoty strzelców kresowych, oprac. Leon D. Szuchatowicz, Warszawa 1928, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 51
Zarys historii wojennej 5-go pułku piechoty Legionów, oprac. Kazimierz Bąbiński, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 5
Zarys historii wojennej 65-go starogardzkiego pułku piechoty, oprac. Ludwik Proskurnicki, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 63
Zarys historii wojennej 6-go dywizjonu artylerii konnej, oprac. Zygmunt Mianowski, Warszawa 1930, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 156
Zarys historii wojennej 6-go pułku piechoty Legionów, oprac. Edward Skarbek, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 6
Zarys historii wojennej 8-go pułku piechoty Legionów, oprac. Mieczysław Targowski, Warszawa 1928, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 8
Zarys historii wojennej 8-go pułku ułanów ks. Józefa Poniatowskiego, oprac. Tadeusz Śmigielski, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 101
Zarys historii wojennej 9-go pułku piechoty Legionów, oprac. Zygmunt Szatner, Warszawa 1928, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 9
Zarys historii wojennej 9-go pułku ułanów, oprac. Jan Tatara, Warszawa 1929, Zarys Historii Wojennej Pułków Polskich 1918-1920, nr 102
Za wolność naszą, [on-line:] https://swiatniki.wordpress.com/tag/feliks-kotarba/
Materiały źródłowe:
Dziennik Rozporządzeń Komisji Wojskowej 1918
Dziennik Rozporządzeń Ministerstwa Spraw Wojskowych 1918
Dziennik Rozkazów Wojskowych 1918-1919
Dziennik Personalny 1920-1922
Lista odznaczonych Krzyżem Walecznych o nieznanych adresach, Warszawa 1935
Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917
Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920, Warszawa 1934
Spisy członków gniazd Sokolich, którzy zgłosili się do Legionu Śląskiego, rkps, Książnica Cieszyńska [on-line]
Ustawa z dnia 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych, Dz. U. 2017 r., poz. 681
Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych, Dz. U. 2017 r., poz. 912 ze zm.
Wykaz żołnierzy pochowanych na Cmentarzu Rakowickim w latach 1919-1920, 1921
Wykaz żołnierzy polskich zmarłych wskutek ran i epidemii w szpitalach polowych w Suchej w latach 1914-1920, wypis z ksiąg Parafii Rzymsko-Katolickiej w Suchej Beskidzkiej
Wykaz żołnierzy i jeńców poległych lub zmarłych po 1 listopada 1918. Cmentarz wojenny nr 473. Wadowice
Wykaz pochowanych na cmentarzu wojennym w Nowym Sączu po 1 XI 1918 r.
Wykaz żołnierzy i jeńców poległych lub zmarłych po 1 listopada 1918. Cmentarz wojenny nr 436. Nowy Targ
Wykaz żołnierzy i jeńców poległych lub zmarłych po 1 listopada 1918 r., gm. Bochnia, pow. Bochnia
Wykaz żołnierzy poległych lub zmarłych po 1 listopada 1918, gm. Niepołomice, pow. Bochnia
Wykaz zmarłych i poległych od 1-30 IX 1920 w Szpitalu Wojskowym Czerwonego Krzyża w Rajczy
Prasa:
„Czas” (Kraków) 1918-1920
„Kurier Warszawski” 1919, 29 IV (nr 117, wyd. wieczorne, nekrolog, s. 8)
„Panteon Polski” 1926, nr 22
„Ziemia Lubelska” 1918, nr 598 z 10 XII
Netografia:
http://archiwum.sadeczanin.info
http://grobywojenne.malopolska.uw.gov.pl
http://www.kocmyrzow-luborzyca.ug.gov.pl
http://wykaz.muzeumpilsudski.pl/wykaz-legionistow/wykaz
https://sadeczanin.info/informator/sadeczanin/archiwalia-miesiecznika

