Śladami żołnierzy Obwodu Jędrzejowskiego Armii Krajowej 1939-1956

Cz. 1: Konspiracja na Karolówce

Authors

  • Anna Radecka

DOI:

https://doi.org/10.12797/Sowiniec.27.2016.49.03

Keywords:

Home Army Jędrzejów Division, Polish underground, World War II, saving Jews, Holocaust

Abstract

Following the Footsteps of the Soldiers of the Jędrzejów District of the Home Army in the Years 1939-1956. Part 1: The Conspiracy in Karolówka
The family of Przemysław Janoff (Janów), a forester and administrator of the forests and goods of the landowner Górski family, has lived since 1936 in Motkowice, a small town located 14 km east of Jędrzejów. The forest lodge Karolówka became a center of underground activity during the German occupation. Przemysław Janoff, codename „Stary”, together with his son Sergiusz, codename „Set”, soldiers of the Union of Armed Struggle, and later of the Home Army, acted in the intelligence, sabotage and reception of airdrop. They also organized transfers, stored weapons, and conducted radio monitoring. In the forest lodge, secret classes were organized and people sought by the Gestapo were protected. An unknown part of the family’s activity was the action of helping Jews by creating the first link of the „chain of life”. The Janoff family hid Jews from the Jędrzejów ghetto, who, after a short stay in hiding, were later transported to safe places. The aid campaign for the Jewish doctor Hirsch Beer in Jędrzejów was the only one mentioned in historical literature. Since 1943 Sergiusz Janoff „Set” carried out the underground tasks together with Andrzej Ropelewski, codename „Karaś”, and in 1944, when participating in the armed actions of a sabotage group, he met with brothers Wesołowski - Leszek, codename „Strzała” and Wiesiek, codename „Orzeł”, guerillas from the „Barabasz” and later the „Spaleni” group. Common experiences made young people friends for the rest of their lives. The basic thread of the article is the story of four friends shown against the background of the underground and armed activities of the poviat level of the Home Army. Mentioning the details of the biographies of the protagonists and many other characters aims to convey the realities of the underground everyday life and the atmosphere of the German occupation. A study of the characters, attitudes and choices of Home Army soldiers during the war gives rise to reflection on their fate in post-war Poland. This article is therefore a fragment of a larger undertaking and aims at initiating a cycle of publications. Unknown facts and those already described which required verification were examined on the basis of new historical sources and re-analysis of the already known ones.

Author Biography

  • Anna Radecka

    historyk, kustosz w Muzeum Armii Krajowej im. E. Fieldorfa-Nila w Krakowie. Jej zainteresowania badawcze skupiają się wokół historii Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej w południowej Polsce

References

Źródła archiwalne:

Archiwum Akt Nowych w Warszawie (AAN), sygn. 2/2102/0, 55, Kalendarium wydarzeń na terenie powiatu jędrzejowskiego w czasie II wojny światowej, k. 11, 21

AAN, sygn. 2/2102/0, 41, Zrzuty

Archiwum Nauki Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk w Krakowie (AN PAU i PAN), sygn. KII-17, W86, Teczka G. Navarra, A. Poniewierka-Mróz, R. Wójcik, „Arianie” 1943, maszyn. relacji, k. 43-45

AN PAU i PAN), sygn. KII-17, W86, Teczka G. Navarra, G. Navarra, Jedno płonące życie w „Tajnym Nauczaniu” 1939-1945, maszyn.

Archiwum Państwowe w Kielcach (AP Ki), sygn. 21/1025, 13, list D. Bytnar do A. Ropelewskiego z dn. 10 III 1992 r.

AP Ki, sygn. 21/1025, 13, list S. Janowa do A. Ropelewskiego z dn. 20 XII 1992 r.

AP Ki, sygn. 21/1025, 11, list B. Skrzypczaka do A. Ropelewskiego z dn. 15 III 1991 r.

AP Ki, sygn. 21/1025, 10, list S. Rogowskiego do A. Ropelewskiego z 1958 r.

Instytut Pamięci Narodowej – Biuro Udostępniania w Warszawie (IPN BU), sygn. 915/497, Prośba Przemysława Janoffa o wydanie z akt zaświadczenie J. Papińskiej, 28 II 1951, k. 134

IPN BU, sygn. 915/497, Wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie z dn. 30 V 1945, nr akt 90/45, k. 55-56

IPN BU, sygn. 915/497, Zaświadczenie G. Navarry z dn. 12 VII 1946 r., k. 81

IPN BU, sygn. 915/497, Zeznania S. Janoffa z dn. 21 IV 1945 r., k. 20-22

Instytut Pamięci Narodowej w Kielcach (IPN Ki), sygn. 133/2, Akta śledztwa p-ko Przemysławowi Janoffowi

IPN Ki, sygn. 013/3357, t. 1-2, Akta śledztwa p-ko Wiesławowi Jerzemu Wesołowskiemu

IPN Ki, sygn. 015/2, t. 22, Zestawienie oddanej do Komendy Powiatowej M.O. w Jędrzejowie broni przez grupę leśną „Trupia Czaszka”, k. 20

IPN Ki, sygn. 8/107, Dobrowolna umowa spisana 16 lipca 1945, k. 186

Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie (IPN Kr), sygn. 425/690, cz. 1, Główna księga więźniów więzienia przy ul. Montelupich w Krakowie, wpis pod nr 875

Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu (IPN Wr), sygn. 21/571, Wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 8 VIII 1946 r., nr akt R 644/46, k.156-164

Studium Polski Podziemnej (SPP), sygn. SPP/SK/0560, Periods of Readiness [Okresy czuwań], k. 40

SPP, sygn. SPP/A/424, Depesza z dn. 16 V 1944, k. 73

SPP, sygn. SPP/A/104, Depesza z dn. 24 V 1944, k. 68

Żydowski Instytut Historyczny (Arch. ŻIH), sygn. 211/489, list H. Beera z 27 IX 1942 r. do prezydium Żydowskiej Samopomocy Społecznej w Krakowie, k. 41-44

Arch. ŻIH, sygn. 211/483, Sprawozdanie z pobytu w dniu 8 XI 1940, k.15; Liste der Mitglieder und deren Vertreter des judischen, k. 19

Zbiory rodzinne Janowów:

Dyplom Krzyża Niepodległości, 1937 r.

Fotokopia Zaświadczenia Komisji Likwidacyjnej b. A.K. Okręg Kielecki dla A. Ropelewskiego

Kartka pocztowa adresowana do Anieli i Sergiusza Janowów z dn. 24 V 1979 r.

List S. Janowa do A. Ropelewskiego z sierpnia 1992 r., rkp (fragment brudnopisu)

Oświadczenie świadka Krakowskiego Tadeusza z 20 VIII 1991 r.

Relacja K. Strachockiej-Zgud, siostrzenicy P. Janoffa, z 2014 r., maszyn. sygn.

Relacja M. Janow z 2014 r. i z 2016 r., maszyn. sygn.

Wspomnienia i informacje rodziny: żony Marii Janow, dzieci Anny i Przemysława

Zaświadczenie b. Komendy Obwodu AK i Dowództwa Jędrzejowskiego pp z dn. 29 I 1946 r. dla P. Janoffa

Życiorys S. Janowa (kopia), 1991 r., rkp i kopia maszyn.

Życiorys P. Janowa dyktowany przez Anielę Janow, 1991 r., rkp kopia.

Zbiory rodzinne Wesołowskich:

Dobrowolna umowa spisana w dniu 16 VII 1946 r. na Posterunku Milicji

Obywatelskiej w Sobkowie, odpis, maszyn.

Odpis skrócony aktu zgonu Koronata Leszka Wesołowskiego, 1993 r.

Wyciąg z aktu urodzenia Koronata Leszka Wesołowskiego, 1958 r.

Opracowania i wspomnienia:

Armia Krajowa w dokumentach, t. 3, Wrocław–Warszawa–Kraków 1990

Armia Krajowa w dokumentach, t. 4: Uzupełnienia, Wrocław–Warszawa–Kraków 1991

Artymiak A., Ofiary zbrodni niemieckich w powiecie jędrzejowskim w latach 1939-1945, Jędrzejów 1947

Bedyński K., Więzienia we Wronkach i w Rawiczu w systemie więzień politycznych, [w:] W złowieszczych murach Wronek i Rawicza lat 1945-1956, Poznań 1995

Bieniecki K., Lotnicze wsparcie Armii Krajowej, Kraków 2005

Bohaterowie „Kamieni na szaniec” w świetle dokumentów, wstęp, oprac. i wybór tekstów Tomasz Strzembosz, Warszawa 1996

Borzobohaty W., „Jodła” Okręg Radomsko-Kielecki ZWZ-AK 1939-1945, Warszawa 1988

„Burza” w Okręgu Radomsko-Kieleckim w świetle dokumentów, wyb. i oprac. M. Adamczyk, J. Tomczyk, Kielce 1996

Dąbrowa-Kostka S, Moje trudne CV, „Zeszyty Rabczańskie” 2013, nr 1

Drogi cichociemnych, Warszawa 2013

Golik D., Fort 12 „Luneta Warszawska” jako zapomniane miejsce represji komunistycznych, „Zeszyty Historyczne WiN-u” 2016, nr 44

Jankowski S.M., Kryptonim „Samoobrona”. Pięciu z Jędrzejowa, PT 1987, nr 6

Kałowska S.R., Uciekać, aby żyć, Lublin 2000

Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945. Województwo kieleckie, Warszawa 1980

Panecki M., Kazimierz Pużak (1883-1950). Biografia polityczna, Warszawa 2010

Rogala S., Chmielnik – miasto i gmina, Kielce 1998

Ropelewski A., Oddział Partyzancki „Spaleni”, Toruń 2000

Ropelewski A., Pionierskie lato, Warszawa 1972

Ropelewski A., Poakowski oddział zbrojny „Trupia Czaszka”, „Biuletyn IPN” 2010, nr 5/6

Ropelewski A., W jędrzejowskim obwodzie AK, Warszawa 1986

Ropelewski A., W służbie wywiadu Polski Walczącej (na przykładzie Obwodu ZWZ-AK Jędrzejów), Gdańsk 1994

Ropelewski A., Wspomnienia z AK, Warszawa 1957

Ropelewski A., Z życia akowców w Polsce Ludowej, Gdańsk 1997

Rutkowski A., Martyrologia, walka i zagłada ludności żydowskiej w Dystrykcie Radomskim podczas okupacji hitlerowskiej, „Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego” 1955, nr 15/16

Sokół A., Ruch oporu w regionie jędrzejowskim w latach okupacji niemieckiej (1939-1945), „Zeszyty Historyczne” 1987, z. 2

Sokół A., Straty wojenne i okupacyjne w Jędrzejowskiem (1939-1945), „Zeszyty Historyczne” 1988, z. 2

Sowa A.L., Kto wydał wyrok na miasto? Plany operacyjne ZWZ AK (1940-1944) i sposoby ich realizacji, Kraków 2010

Stpiczyński Aleksander, Wbrew wyrokowi losu, Warszawa 1988

Suchorowska D., Wielka edukacja. Wspomnienia więźniów politycznych PRL (1945-1956), Kraków 1990

Szczepanik J., Ocalić od zapomnienia. Żołnierze z placówek „Nałęczów” – Nagłowice, „Dwór” – Sędziszów i „Miedza” – Mstyczów w Jędrzejowskim Obwodzie AK w latach 1939-1945, Wrocław 1995

Szwagrzyk K., Straceni na Dolnym Śląsku 1945-1956, Wrocław–Rzeszów 2002

Tucholski J., Cichociemni, Warszawa 1988

Turlejska M., Te pokolenia żałobami czarne… Skazani na śmierć i ich sędziowie 1944-1954, Warszawa 1990

Tutaj M., Miasto mojej młodości, „Przyjaciel Wodzisławia” 2011, z. 28

Urbański K., Gminy żydowskie duże w województwie kieleckim, Kielce 2003

Wesołowski S., Wy pomścicie ojca, Kielce 2016

Wolsza T., W cieniu Wronek, Jaworzna i Piechcina… 1945-1956. Życie codzienne w polskich więzieniach, obozach i ośrodkach pracy więźniów, Warszawa 2003

Wyrwa „Furgalski”-„Stary” J., Pamiętnik partyzanta, Londyn 1991

Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. Województwo kieleckie, Warszawa 1995

Downloads

Published

2016-12-30

How to Cite

“Śladami żołnierzy Obwodu Jędrzejowskiego Armii Krajowej 1939-1956: Cz. 1: Konspiracja Na Karolówce”. 2016. Sowiniec 27 (49): 101-60. https://doi.org/10.12797/Sowiniec.27.2016.49.03.