Z dziejów parafi i unickiej pw. Protekcji Najświętszej Maryi Panny w Podhorcach w powiecie tomaszowskim w świetle XVIII-wiecznych wizytacji kościelnych
DOI:
https://doi.org/10.12797/KPK.07.2015.07.03Ключові слова:
Подхорце, прихід, церква, пароx, греко-католики, упосаження, свя- щенні посудиниАнотація
Історія парафії Храму Покрови Пресвятої Богородиці в По- дхорцах, томашовського повіту у XVIII столітті в світлі канонічних візитацій
Подхорце (Podhorce) це село , історія якого сягає п ’ ятнадцятого століття. Перша згадка про нього датується 1409 роком. Саме тоді у джерелах зафіксовано , що дехто Микола із Подхорців був одним із фундаторів упосаження ( фінансового забезпечення ) церкви в сусідньому Городку. Спочатку село було розташоване в Белзькому князів - стві. В 1462 році Королівство Польське приєднало Белзьке князівство , перетворивши його на Белзьке воєводство , яке перебувало в його складі до 1772 року. Згодом , після першого розподілу Польщі , Подхорце були у Австрійскій Імперіі , потім у Князівстві Варшавському. А згідно з рішеннями Віденського конгресу відійшли разом із іншою частиною Князівства Варшавського до Російської імперії. На сьогоднішній день зна - ходиться у сільській ґміні Ярчув у східній Польщі , що належить до Томашівського повіту Люблінського воєводства . Таким чином , протягом аналізованого періоду у селі Подхорце проживало ру - синське населення , функціонувала православна парафія , і після укладення союзу – греко - католицька . Перші відомості про православну церкву у селі датовані 1533 р . Джерела також вказують на те , що на початку сімнадцятого століття функціонував там уніатський приход. Протягом усього існування , приход належав спочатку до тишо - вецького деканату , а згодом , після утворення томашівського деканату , до нього. Аналіз звітів канонічних візитацій дозволяє дійти висновку , що церква в селі була дерев ’ яною , священні ж посудини були не дуже багатими . Поруч з церквою розташовані дзвіниця і кладовище . Парох жив за рахунок прилеглих земель та лук , власного господарства , а також різних поборів від віруючих. Він мав в своєму розпорядженні невелику пресвітерію з господарськими будівлями. Для згаданого періоду автор вста- новив персоналії чотирьох настоятелів та нарахував, що число прихожан коливалася від 25 до 100 віруючих. Уніатський прихід в селі існувало, ймовірно, до кінця вісім- надцятого століття. Тоді ж його було понижено до ра нгу філіальної церкви і включено в склад приходу в Типіні.
Завантажити
Посилання
Bieńkowski L., Diecezja prawosławna, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 3, red. R. Łukaszyński, L. Bieńkowski, F. Gryglewicz, Lublin 1988, kol. 132.
View in Google Scholar
Bieńkowski L., Organizacja Kościoła Wschodniego w Polsce, [w:] Kościół w Polsce, red. J. Kłoczowski, t. 2, Kraków 1970.
View in Google Scholar
Bobryk W., Duchowieństwo unickiej diecezji chełmskiej w XVIII wieku, Lublin 2005.
View in Google Scholar
Czterechsetlecie zawarcia Unii Brzeskiej 1596-1996. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej w Toruniu w dniach 28-29 listopada 1996 r., red. S. Alexandrowicz, T. Kempa, Toruń 1998.
View in Google Scholar
Dydycz A. P., Opisanie odnalezienia relikwii św. Jozafata Kuncewicza na tle jego życia oraz dziejów doczesnych szczątków, „Rocznik Bialskopodlaski” 2004, t. 12, s. 159-176.
View in Google Scholar
Dylągowa H., Dzieje unii brzeskiej (1596-1918), Warszawa 1996.
View in Google Scholar
Dziedzictwo Unii Brzeskiej, red. R. Dobrowolski, M. Zemło, Lublin–Supraśl 2012, Acta Collegii Suprasliensis, t. 14.
View in Google Scholar
Gil A., Chełmska diecezja unicka 1596-1810. Dzieje i organizacja, Lublin 2005, Studia i Materiały do Dziejów Chrześcijaństwa Wschodniego w Rzeczypospolitej, t. 1.
View in Google Scholar
Gil A., Chełmska diecezja unicka w okresie rządów biskupa Jakuba Suszy (1649-1687), [w:] Sztuka sakralna i duchowość pogranicza polsko-ukraińskiego na Lubelszczyźnie. Materiały z Międzynarodowej Konferencji „Sztuka Sakralna Pogranicza”, Lublin 13-15.10.2005 r., red. S. Batruch, R. Zilionko, Lublin 2005, s. 61-66.
View in Google Scholar
Gil A., Chełmskie diecezje obrządku wschodniego. Zagadnienia organizacji terytorialnej w XVII i XVIII wieku, [w:] Polska–Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. 5, red. S. Stępień, Przemyśl 2000, s. 29-61.
View in Google Scholar
Gil A., Prawosławna eparchia chełmska do 1596 r., Lublin–Chełm 1999.
View in Google Scholar
Gil A., Skoczylas I., Kościoły wschodnie w państwie polsko-litewskim w procesie przemian i adaptacji: metropolia kijowska w latach 1458-1795, Lublin–Lwów 2014.
View in Google Scholar
Gloger Z., Geografia historyczna ziem dawnej Polski, Kraków 1903.
View in Google Scholar
Górak J., Kościoły drewniane Zamojszczyzny, Zamość 1986.
View in Google Scholar
Górak J., Dawne cerkwie drewniane w dawnym województwie zamojskim, Zamość 1984.
View in Google Scholar
Jougan A., Słownik kościelny łacińsko-polski, Poznań–Warszawa–Lublin 1958.
View in Google Scholar
Karbownik M., Ofiary iura stolae na ziemiach polskich w latach 1285-1918, Lublin 1995.
View in Google Scholar
Karbownik M., Opodatkowanie duchowieństwa i dóbr kościelnych na ziemiach polskich w okresie zaborów 1772-1918, Lublin 1998.
View in Google Scholar
Kołbuk W., Duchowieństwo unickie w Królestwie Polskim 1835-1875, Lublin 1992.
View in Google Scholar
Kołbuk W., Kościoły wschodnie na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej 1772-1914, Lublin 1992.
View in Google Scholar
Kołbuk W., Kościoły wschodnie w Rzeczypospolitej około 1772 roku, Lublin 1998.
View in Google Scholar
Kość J., Słownictwo regionalne w XVII-XVIII-wiecznych księgach miejskich wschodniej Lubelszczyzny, [w:] Studia językoznawcze. Streszczenia prac doktorskich, red. W. Boryś, t. 13, Wrocław 1988, s. 57-102.
View in Google Scholar
Kuklo C., Demografia Rzeczypospolitej przedrozbiorowej, Warszawa 2009.
View in Google Scholar
Kumor B., Geneza i zawarcie unii brzeskiej, [w:] Unia brzeska, geneza, dzieje i konsekwencje w kulturze narodów słowiańskich. Praca zbiorowa, red. R. Łużny, F. Ziejka, A. Kępiński, Kraków 1994, s. 26-44.
View in Google Scholar
Lewandowski J., Greckokatolicka diecezja chełmska w realiach polityczno-ustrojowych Księstwa Warszawskiego, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Historia” 2007, vol. 62, s. 77-84.
View in Google Scholar
Librowski S., Wizytacje diecezji włocławskiej, cz. 1: Wizytacje diecezji kujawsko-pomorskiej, t. 1: Opracowanie archiwalno-źródłoznawcze, z. 1: Wstęp ogólny, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1964, t. 8, s. 5-186.
View in Google Scholar
Likowski E., Dzieje Kościoła unickiego na Litwie i Rusi w XVIII i XIX wieku uważane głównie ze względu na przyczyny jego upadku, t. 1, Warszawa 1906.
View in Google Scholar
Likowski E., Unia brzeska, Warszawa 1907.
View in Google Scholar
Linde S. B., Słownik języka polskiego, t. 6, Lwów 1860.
View in Google Scholar
Litak S., Akta wizytacyjne parafii z XVI-XVIII wieku jako źródło historyczne, „Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 1962, t. 5, nr 3, s. 41-58.
View in Google Scholar
Markunas A., Uczitiel T., Popularny słownik sakaralizmów polskich i ukraińskich, Poznań 2001.
View in Google Scholar
Mironowicz A., Struktura organizacyjna Kościoła prawosławnego w Polsce w X-XVIII wieku, [w:] Kościół prawosławny w Polsce dawniej i dziś, red. L. Adamczuk, A. Mironowicz, Warszawa 1993, s. 48-58.
View in Google Scholar
Nabywaniec S., Unicka archidiecezja kijowska w okresie rządów arcybiskupa metropolity Felicjana Filipa Wołodkowicza 1762-1778, Rzeszów 1998.
View in Google Scholar
Narbutt O., Historia i typologia ksiąg liturgicznych bizantyńsko-słowiańskich. Zagadnienie identyfikacji według kryterium treściowego, Warszawa 1979.
View in Google Scholar
Niedźwiedź J., Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego, Zamość 2004, s. 384-385.
View in Google Scholar
Pańczuk B., Księgi Liturgiczne, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 10, red. A. Szostek, E. Ziemann, R. Sawa, K. Góźdź, J. Herbut, S. Olczak, R. Popowski, Lublin 2004, kol. 110.
View in Google Scholar
Półćwiartek J., Z badań nad rolą gospodarczo-społeczną plebanii na wsi pańszczyźnianej ziemi przemyskiej i sanockiej w XVI-XIX wieku, Rzeszów 1974.
View in Google Scholar
Seniuk B. M., Osiemnastowieczna terminologia z zakresu architektury i sztuki cerkiewnej oraz organizacji Kościoła wschodniego. Materiały do słownika na podstawie protokołów wizytacyjnych Eparchii Włodzimierskiej, [w:] Polska–Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. 5, red. S. Stępień, Przemyśl 2000, s. 309-346.
View in Google Scholar
Słownik polsko-cerkiewnosłowiańsko-ukraiński Teodora Witwickiego z połowy XIX wieku, oprac. J. Dzendzeliwski, Warszawa 1997.
View in Google Scholar
Soczyński K., 400-lecie unii brzeskiej, Warszawa 1996.
View in Google Scholar
Sondel J., Słownik łacińsko-polski dla prawników i historyków, Kraków 1997.
View in Google Scholar
Sygowski P., Wizytacja cerkwi unickiej diecezji chełmskiej przeprowadzonej w latach 1720-1725 przez biskupa chełmskiego i bełskiego Józefa Lewickiego, „Studia Archiwalne” (Lublin), nr 2, s. 199-232.
View in Google Scholar
Sygowski P., Unicka diecezja chełmska w protokołach wizytacyjnych biskupa Maksymiliana Ryłły z lat 1759-1762, [w:] Polska-Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, red. S. Stepień, t. 5, Przemyśl 2000, s. 233-285.
View in Google Scholar
Turnau I., Słownik ubiorów. Tkaniny, wyroby pozatkackie, skóry, broń i klejnoty oraz barwy znane w Polsce od średniowiecza do początku XIX w., Warszawa 1999.
View in Google Scholar
Unia brzeska 1596 r. Geneza i skutki. Katalog wystawy, Toruń, 28 XI 1996 – 5 I 1997 r., red. M. Woźniak, Toruń 1997.
View in Google Scholar
Unia brzeska, geneza, dzieje i konsekwencje w kulturze narodów słowiańskich. Praca zbiorowa, red. R. Łużny, F. Ziejka, A. Kępiński, Kraków 1994.
View in Google Scholar
Unia brzeska. Materiały z radomskiego sympozjum odbytego w Wyższym Seminarium Duchownym w Radomiu 19 IV 1997 r., red. A. Hejda, Radom 1998.
View in Google Scholar
Vodnik F., Słownik polsko-słoweński, Ljubljana 1977.
View in Google Scholar
Wielka encyklopedia Polski, t. 3, red. M. Karolczuk-Kędzierska, Kraków 2004.
View in Google Scholar
Wiśniowski E., Rozwój organizacji parafialnej w Polsce do czasów reformacji, [w:] Kościół w Polsce, red. J. Kłoczowski, t. 1, Kraków 1966, s. 237-238.
View in Google Scholar
Wójcik W., Fundacja, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 5, red. L. Bieńkowski, Lublin 1989, kol. 760-761.
View in Google Scholar
Wyczawski H. E., Wprowadzenie do studiów w archiwach kościelnych, Warszawa 1956.
View in Google Scholar
Zajda A., Nazwy staropolskich powinności feudalnych, danin i opłat (do 1600 roku), Warszawa–Kraków 1979.
View in Google Scholar
Ϲlobodân B., Cerkvi Holmskoі eparhії, Lʹvіv 2005 [Σлободян B., Церкви Холмскоі епархії, Львів 2005].
View in Google Scholar
Hruscevič G., Istoriâ Zamojskogo sobora (1720 goda), Vilʹna 1880 [Хрусцевич Г., История Замойского собора (1720 года), Вильна 1880].
View in Google Scholar
Завантаження
Опубліковано
Номер
Розділ
Ліцензія

Ця робота ліцензується відповідно до ліцензії Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
