Tropy człowieko-przekładu
DOI:
https://doi.org/10.12797/MOaP.31.2025.67.01Keywords:
human translation, machine translation, translator’s creative subjectivity, Gennady Aygi, Adam PomorskiAbstract
TROPES OF HUMAN-TRANSLATION
Since the early 1960s, questions about the specificity of human translation and the individuality of the homo sapiens translator have been addressed in cybernetic translation studies. These questions have gained new relevance in the era of technological and transcreative turns in the discipline. Currently, human translation is opposed to machine translation and interspecies eco-translation, as Michael Cronin advocates. The human translator is a key concept in Anthony Pym’s “humanizing translation history” project and Andrew Chesterman’s sociological “translator studies”. Nevertheless, the response to the inquiry regarding the specificity of human translation can be sought not solely in the manifestos of eco-translation studies, “Translator Studies”, humanizing translation historiography, and the translation studies discourse focused on the language industry, machine translation, post-editing, and translation training programs. Poetry also brings an unexpected answer. The article is an attempt to analyze and interpret Gennady Aygi’s poem “Cheloveko-perevody” (1967) in the Polish translation by Adam Pomorski, “Człowieko-przekłady” (1995).
Downloads
References
Ajgi, G. (1982), Otmieczennaja zima. Sobranije stichotworienij w dwuch czastjach, ried. Łosskaja, W., priedisłowije Emmanuel, P., „Syntaxis”, Pariż.
View in Google Scholar
Ajgi, G. (1995), Pola-sobowtóry. Wiersze 1954 – 1994, red. Waczków, J., Woroszylski, W., wstęp Woroszylski, W., Wydawnictwo a5, Poznań.
View in Google Scholar
Ajgi, G. (2001a), mir sil’wii, Izdatiel’stwo A i B, Moskwa.
View in Google Scholar
Ajgi, G. (2001b), Razgowor na rasstojanii (Otwiety na woprosy druga), w: Ajgi, G., Razgowor na rasstojanii. Kniga-al’bom: stat’i, esse, biesiedy, stichi, Limbus Press, Sankt-Pietierburg, [on-line:] http://opushka.spb.ru/text/aigi_razgovor.shtml ‒ 6 VIII 2024.
View in Google Scholar
Alonso, E., Calvo, E. (2015), „Developing a Blueprint for a Technology-mediated Approach to Translation Studies”, Meta, 60(1): 135-157. DOI: https://doi.org/10.7202/1032403ar
View in Google Scholar
Awramow, W. (1966), „O knigie Ż. Munena «Tieorieticzeskije problemy pieriewoda»”, Tietradi pieriewodczika, 3: 103-111.
View in Google Scholar
Balcerzan, E. (1966), „Teoria i krytyka przekładu w Związku Radzieckim”, Pamiętnik Literacki, 57(2): 651-666.
View in Google Scholar
Balcerzan, E. (1969), Granica na moment. Wiersze, przekłady, pastisze, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.
View in Google Scholar
Balcerzan, E. (1998), Literatura z literatury, „Śląsk”, Katowice.
View in Google Scholar
Balcerzan, E. (2003), Perehenia i słoneczniki, wstępem poprzedził Sterna-Wachowiak, S., Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, Poznań.
View in Google Scholar
Balcerzan, E. (2009), Tłumaczenie jako „wojna światów”. W kręgu translatologii i komparatystyki, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań.
View in Google Scholar
Balcerzan, E. (2025), „Przedsłowie. Wytłumaczenia tytułowe”, w: Balcerzan, E., Innymi słowami. Umiejętności tłumacza, red. Rajewska, E., Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków (w druku).
View in Google Scholar
Bar-Hillel, J. (1962), „The Future of Machine Translation”, Times Literary Supplement, 20 IV: 32-37.
View in Google Scholar
Biau-Gil, J.R., Pym, A. (2006), „Technology and Translation”, w: Pym, A., Perestrenko, A., Starink, B. (eds), Translation Technology and its Teaching, Intercultural Studies Group, Universitat Rovira i Virgili, Tarragona, 5-19.
View in Google Scholar
Biel, Ł. (2021), „Postedycja tłumaczeń maszynowych”, Lingua Legis, 29: 11-34.
View in Google Scholar
de Bończa Bukowski, P., Heydel, M. (2013), „Polska myśl przekładoznawcza.
View in Google Scholar
Badacze, teorie, paradygmaty”, w: de Bończa Bukowski, P., Heydel, M. (red.), Polska myśl przekładoznawcza. Antologia, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 7-38.
View in Google Scholar
Brakoniecki, K. (1995), „Hieroglify – śnieżynki Ajgiego”, Nowy Nurt, 17: 11, 14.
View in Google Scholar
Brzostowska-Tereszkiewicz, T. (2009), „Wielojęzyczność jako chwyt”, Teksty Drugie, 6: 48-65.
View in Google Scholar
Brzostowska-Tereszkiewicz, T., (2016), Modernist Translation. An Eastern European Perspective. Models, Semantics, Functions, Peter Lang, Frankfurt/M. DOI: https://doi.org/10.3726/978-3-653-05123-0
View in Google Scholar
Brzostowska-Tereszkiewicz, T. (2017), „Umnyje pieriewody zaumi (stratiegii pol’skich pieriewodczikow)”, w: Wiekszyn, G., Pąkciński, M. (ried.), Litieraturnyj transfier i poetika pieriewoda. Sbornik naucznych statiej, „Azbukownik”, Moskwa, 74-90.
View in Google Scholar
Chan, S.-W. (red.) (2018), The Human Factor in Machine Translation, Routledge, New York.
View in Google Scholar
Chesterman, A. (2017), „The Name and Nature of Translator Studies”, Hermes, 42(22): 13-22. DOI: https://doi.org/10.7146/hjlcb.v22i42.96844
View in Google Scholar
Chuzangaj, A. (2014), „Krug Ajgi”, „Futurum ART” 2, [on-line:] https://reading-hall.ru/publication.php?id=9737 ‒ 11 VIII 2024.
View in Google Scholar
Cronin, M. (2010), „The Translation Crowd”, Tradumàtica, 8: 1-7, https://doi.org/10.5565/rev /tradumatica. DOI: https://doi.org/10.5565/rev/tradumatica.100
View in Google Scholar
Cronin, M. (2017), Eco-Translation: Translation and Ecology in the Age of the Anthropocene, Routledge, London–New York. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315689357
View in Google Scholar
Dłuska, M. (1980), Próba teorii wiersza polskiego, wyd. 2, poszerz., Wydawnictwo Literackie, Kraków.
View in Google Scholar
Dubiel, K. (2024), Ritm wsielennoj, w słowie jawlennyj. Problema ritma w tieorii i poeticzeskoj praktikie russkogo i ukrainskogo futurizma (Wielimir Chlebnikow i Michajl Semenko), Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
View in Google Scholar
Dunn, S.E. (2004), „Chuvash Word Formation in Gennadii Aigi’s Russian Poetry”, AATSEEL Annual Meeting 27-30 December, Philadelphia, [on-line:] https://www.aatseel.org/100111/pdf/program/2004/abstracts/dunn.htm ‒ 9 VIII 2024.
View in Google Scholar
Drzewiecka, A. (1967), „Pole znaczeniowe a przekład poetycki (na marginesie propozycji metodologicznych Edwarda Balcerzana)”, Kwartalnik Neofilologiczny, 2: 161-178.
View in Google Scholar
Dżamałowa, M. (2017), „Osobiennosti sintakticzeskoj struktury stichotworienij Gennadija Ajgi”, Mieżdunarodnyj nauczno-issledowatielskij żurnał, 2, cz. 1: 15-17.
View in Google Scholar
Epstein, M. (1999), „What is a Metabole (On the Third Trope)”, w: Epstein, M., Genis, A., Vladiv-Glover, S. (eds), Russian Postmodernism: New Perspectives on Post-Soviet Culture, Berghahn Books, New York–Oxford, 125-133. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt13wwz5x
View in Google Scholar
Fajfer, K. (2003), Całokształt, Wydawnictwo FORMA, Szczecin–Bezrzecze.
View in Google Scholar
Fatiejewa, N. (2017), Poezija kak fiłołogiczeskij diskurs, wyd. 2, „Jazyki sławjanskoj kul’tury”, Moskwa.
View in Google Scholar
Fiedorow, A. (1968), „Żorż Munen. Tieorieticzeskije problemy pieriewoda”, w: Chawies, B. (ried.), Mastierstwo pieriewoda 1966, Sowietskij pisatiel’, Moskwa, 470-476.
View in Google Scholar
Freidenberg [Freudenberg], O. (2007), Obraz i pojęcie (tłum. i posł. Bogusław Żyłko), Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
View in Google Scholar
Freudenberg, O. (1978), „Obraz i ponjatije”, w: Freudenberg, O., Mif i litieratura driewnosti, ried. N. Braginskaja, otwiet. ried. Mieletinskij, E., Nauka, Moskwa.
View in Google Scholar
Gröbel, R. (1998), „Mołczanije o listopadie”, Litieraturnoje obozrienije, 5-6: 42-46.
View in Google Scholar
Johnson, R. (1984), Ark 50. Spires 34-50, E.P. Dutton, New York. DOI: https://doi.org/10.1093/occmed/34.2.50
View in Google Scholar
Kaindl, K. (2021), „(Literary) Translator Studies. Shaping the Field”, w: Kaindl, K., Kolb, W., Schlager, D. (eds), Literary Translator Studies, John Benjamins, Amsterdam–Philadelphia, 1-38. DOI: https://doi.org/10.1075/btl.156.int
View in Google Scholar
Kasperski, E. (2012), „Pochwała wieży Babel. Przyszłość komparatystyki a wielojęzyczność”, Tekstualia, 4(31): 5-28. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.4646
View in Google Scholar
Katan, D. (2016), „Translation at the Crossroads: Time for the Transcreational Turn?”, Perspectives, 24(3): 365-381. DOI: https://doi.org/10.1080/0907676X.2015.1016049
View in Google Scholar
Katan, D. (2021), „Transcreation”, w: Gambier, Y., van Doorslaer, L. (eds), Handbook of Translation Studies, 5, John Benjamins, Amsterdam, 221-226. DOI: https://doi.org/10.1075/hts.5.tra19
View in Google Scholar
Katan, D. (2023), „Tools for Transforming Translators into «Homo Narrans» or «What Machines Can’t Do»”, w: Massey, G., Huertas-Barros, E., Katan, D. (eds), The Human Translator in the 2020s, Routledge, London–New York, 74-90. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003223344-6
View in Google Scholar
Kazak, W. (1988), Encykłopiediczeskij słowar’ russkoj litieratury s 1917 goda (tłum. Elena Wargaftik, Igor Burichin), Overseas Publications Interchange Ltd., London.
View in Google Scholar
Kozłowska, Z. (2015), „Moda na ciało: w stronę re-empiryzacji nauki o literaturze?”, w: Grajewski, Ł., Osiński, J., Szwagrzyk, A., Tański, P. (red.), Tematy modne w humanistyce. Studia interdyscyplinarne, Wydawnictwo UMK, Toruń, 92-100.
View in Google Scholar
Kubaszczyk, J. (2019), „«Ryby rzeczne są zazwyczaj niedorzeczne». Czego nie potrafi maszyna, czyli o kompetencjach tłumacza i prawach przekładu w kontekście przekładu literackiego”, Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis, 4: 219-232. DOI: https://doi.org/10.4467/20843933ST.19.041.11154
View in Google Scholar
Lejderman, N. (2003), „Nieofuturizm (W. Kazakow, W. Sosnora, G. Ajgi)”, w: Lejderman, N., Lipowieckij, M. (ried.), Sowriemiennaja russkaja litieratura: 1950-1990-je gody, t. 1. 1953–1968, 387-391.
View in Google Scholar
Malewicz, K. (2004), Wiersze i teksty (tłum. Agnieszka Lubomira Piotrowska, Adam Pomorski), red. Pomorski, A., Wydawnictwo Naukowe i Literackie OPEN/ Instytut Adama Mickiewicza, Warszawa.
View in Google Scholar
Massey, G., Huertas-Barros, E., Katan, D. (2023), „The Human Translator in the 2020s: An Introduction”, w: Masse G., Huertas-Barros E., Katan D. (eds), The Human Translator in the 2020s, Routledge, London–New York, 1-10. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003223344-1
View in Google Scholar
Mayenowa, M.R. (red.) (1965), Poetyka i matematyka, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.
View in Google Scholar
Mitek-Dziemba, A. (2023), „Przekład w perspektywie kryzysu ekologicznego i klimatycznego: w kierunku krytycznej ekotranslatoryki”, Postscriptum Polonistyczne, 2: 1-17. DOI: https://doi.org/10.31261/PS_P.2023.32.10
View in Google Scholar
Morón, M., Creativity as an Added Value in Translators’ Training: Learning through Transcreation, w: Massey G., Huertas-Barros E., Katan D. (eds), The Human Translator in the 2020s, Routledge, London–New York, 108-124. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003223344-8
View in Google Scholar
Mounin, G. (1963), Les problèmes théoriques de la traduction, Gallimard, Paris.
View in Google Scholar
Nida, E. (1964), Towards a Science of Translating. With Special Reference to Principles and Procedures involved in Bible Translating, E.J. Brill, Leiden. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004495746
View in Google Scholar
Nielubin, L., Chuchuni, G. (2008), Nauka o pieriewodie (istorija i tieorija s driewniejszych wriemion do naszych dniej), Izdatielstwo „Flinta”, Moskowskij psichołogo- socyalnyj institut, Moskwa, 348-366.
View in Google Scholar
O’Hagan, M. (2012), „Translation as the New Game in the Digital Era”, Translation Spaces, 1: 123-141. DOI: https://doi.org/10.1075/ts.1.06oha
View in Google Scholar
Oragwelidze, G. (1988), „Eskizy na fonie poezii Ajgi”, Litieraturnoje obozrienije, 5-6: 35-40.
View in Google Scholar
Przyboś, J. (1967), Poezje wybrane, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa.
View in Google Scholar
Pym, A. (2009), „Humanizing Translation History”, Hermes, 42: 23-48. DOI: https://doi.org/10.7146/hjlcb.v22i42.96845
View in Google Scholar
Pym, A. (2012), Translation Skill-sets in a Machine-translation. 16th Symposium on Interpreting and Translation Teaching, Fu Jen Catholic University, Taiwan.
View in Google Scholar
Riewzin, I.I., Rozencwejg, W.J. (1964), Osnowy obszczego i maszynnogo pieriewioda, Wysszaja szkoła, Moskwa.
View in Google Scholar
Robinson, D. (1991), The Translator’s Turn, Johns Hopkins University Press, Baltimore–London.
View in Google Scholar
Skoropanowa, I. (2010), „«Wakuumnyje» tieksty Gennadija Ajgi”, w: Gołownja, A. [et al.] (ried.), IV cztienija, poswjaszczennyje 70-letiju so dnia rożdienija profiessora W.A. Karpowa, Minsk, 19-20 marta 2010 g., RIWSZ, Minsk, 86-93.
View in Google Scholar
Sławiński, J. (2006), O problemach „sztuki interpretacji”, w: Sławiński, J., Miejsce interpretacji, słowo/obraz terytoria, Gdańsk, 5-19.
View in Google Scholar
Spinzi, C., Rizzo, A., Zummo, M.L. (eds) (2018), Translation or Transcreation? Discourses, Texts and Visuals, Cambridge Scholars Publishing, Newcastleupon Tyne.
View in Google Scholar
Stahl, H. (2022), „The Open Subject and Translations from Nature: Answers to the Anthropocene in Contemporary Poetry (Gennadij Ajgi, Les Murray, Christian Lehnert)”, The Anthropocene Review, 9(2): 185-205. DOI: https://doi.org/10.1177/20530196211038659
View in Google Scholar
Śniecikowska, B. (2002), Słowo – obraz – dźwięk. Literatura i sztuki wizualne w koncepcjach polskiej awangardy 1918-1939, Universitas, Kraków.
View in Google Scholar
Tymoczko, M. (1999), Translation in a Postcolonial Context. Early Irish Literature in English Translation, St. Jerome Publishing, Manchester.
View in Google Scholar
Tymoczko, M. (2004), Difference in Similarity, w: Arduni, S., Hodgson, R. (eds), Similarity and Difference in Translation, Edizioni di storia e litteratura, Roma, 27-44.
View in Google Scholar
Valentine, S. (2015), Witness and Transformation: The Poetics of Gennady Aygi, Academic Studies Press, Boston.
View in Google Scholar
Vine, J., Huertas-Barros, E. (2023), „«Expanding» or «Rebranding» the Translation Concept? A Pedagogical Approach to Future-proofing the Translation Profession in the 2020s, w: Massey, G., Huertas-Barros, E., Katan, D. (eds), The Human Translator in the 2020s, Routledge, London–New York, 91-107. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003223344-7
View in Google Scholar
Woroszylska, N. (1995), „Nie wytrzymałbym bez Norwida”, Więź, 4: 87-97.
View in Google Scholar
Woroszylski, W. (1995), „O Ajgim”, w: Ajgi, G., Pola-sobowtóry. Wiersze 1954 – 1994, red. Waczków, J., Woroszylski, W., wstęp Woroszylski W., Wydawnictwo a5, Poznań, 5-18.
View in Google Scholar
Ziomek, J. (1961), „Kochanowski i Staff: próba zastosowania teorii informacji do badań nad przekładem (Streszczenie referatu wygłoszonego na posiedzeniu naukowym dnia 24 V 1961 w Warszawie)”, Sprawozdania z prac naukowych Wydziału Nauk Społecznych, 4(6): 66-74.
View in Google Scholar
Ziomek, J. (1965), Staff i Kochanowski: próba zastosowania teorii informacji w badaniach nad przekładem, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań.
View in Google Scholar
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2025 Tamara Brzostowska-Tereszkiewicz
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
