Call for Papers

Zaproszenie do nadsyłania artykułów do numeru o przekładzie ustnym

W roku 2021 opublikowaliśmy numer poświęcony przekładowi ustnemu, zatytułowany z podtytułem „Historia – współczesność – wyzwania”. Pięć lat później widzimy, że historia pod wieloma względami się powtarza, współczesność jest dynamiczna, i że pojawiły się nowe wyzwania.

Pandemia Covid-19 w latach 2020-2023 spowodowała wykonywanie przekładu ustnego i nauczanie go na odległość, wymuszając nabycie przez tłumaczy nowych kompetencji, przełamując opory, otwierając nowe obszary tych praktyk, testując możliwości (Przepiórkowska 2021). Jak wygląda zdalny przekład ustny dziś?
Od roku 2021, w ramach zorganizowanego przez władze białoruskie przerzutu do Unii Europejskiej imigrantów i uchodźców, granicę polsko-białoruską starają się nielegalnie przekroczyć grupy osób pochodzące z Iraku, Afganistanu, Syrii, Somalii, Etiopii, Erytrei oraz innych krajów Azji i Afryki. Jak w tych niezwykle trudnych warunkach przebiega komunikacja językowa między migrantami a polskimi służbami, mieszkańcami strefy przygranicznej, osobami zaangażowanymi w pomoc?

W lutym 2022 roku rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę. Tysiące uchodźców wojennych ruszyło w stronę zachodnich granic; w ciągu kilku miesięcy do Polski przybyło ich ponad 1 500 000 (WHO/GUS 2023: 59, za Szczęsny 2024: 11). Bezcenną pomocą w komunikacji językowej służyła diaspora ukraińska, woluntariusze, ludzie dobrej woli. Wielu z uchodźców zostało w naszym kraju (pod koniec grudnia 2024 w Polsce przebywało 990 tysięcy osób z Ukrainy z aktualnym statusem uchodźcy), uczą się, studiują, pracują. Duże grupy imigrantów pochodzą także z Białorusi i Rosji. Rosnąca atrakcyjność Polski i przemiany polityczne i gospodarcze na świecie zaowocowały wzrostem liczby imigrantów z Azji i z Ameryki Południowej: Azerbejdżanu, Gruzji, Kazachstanu, Uzbekistanu, Turcji, Indii, Filipin, Brazylii, Kolumbii (Rogulska 2025, Pędziwiatr et el. 2024). Mieszkają w aglomeracjach i w małych miejscowościach. Jak komunikują się z otoczeniem w kontekście szkolnym, zawodowym, administracyjnym, medycznym, prywatnym? Czy korzystają z tłumaczy zawodowych, tłumaczy naturalnych (członków rodziny, w tym dzieci, przyjaciół), translatorów, czy posługują się językiem angielskim lub rosyjskim jako lingua franca, składanką znanych języków, środkami komunikacji niewerbalnej (gesty, mimika, manipulacja przedmiotami itp.)? Z jakim skutkiem? Czy obraz tej komunikacji jest taki sam w opinii trzech stron aktu komunikacyjnego (obcokrajowiec, tłumacz, Polak)?
Wojna za wschodnią granicą Polski dała impuls do rozwoju tłumaczeń wojskowych, na potrzeby przemysłu zbrojeniowego i obronności. Jej bezpośrednią konsekwencją było zarejestrowanie, we wrześniu 2025 roku, Stowarzyszenia Tłumaczy Branży Obronnej i Bezpieczeństwa.

Wycofanie się armii USA z Afganistanu w roku 2021 oznaczało zagrożenie bezpieczeństwa, zdrowia i życia dla lokalnych tłumaczy współpracujących z zachodnimi wojskami. Opowiada o nich film Guya Ritchiego Przymierze (The Covenant), 2023. 28 lutego 2026 roku rozgorzała kolejna wojna na Bliskim Wschodzie. Ilu żołnierzy i cywili zginie w następnych odcinkach operacji „Epicka Furia”? Ilu tłumaczy?

Kolejne wyzwanie dla przekładu ustnego przyniósł rozwój technologii, zwłaszcza AI.
Po okresie załamania podczas pandemii Covid-19 międzynarodowy ruch turystyczny wrócił do dawnego, wysokiego poziomu. Nowym zjawiskiem jest napływ turystów z krajów Półwyspu Arabskiego, szczególnie ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Jak przebiega ich komunikacja z przedstawicielami branży turystycznej (pracownikami hoteli, restauracji, biur podróży, środków transportu)? Czy nawiązują kontakty także ze zwykłymi mieszkańcami?
Przekład ustny odbywa się nieustannie. Na festiwalach, wydarzeniach sportowych, artystycznych, naukowych. W polityce i w biznesie; tu szczególny rodzaj tłumaczenia zwany asystą.

Zapraszamy do pisania na wyżej wymienione, a także na wszelkie inne tematy związane z przekładem ustnym. Nie ograniczamy się do Polski. Czekamy na cząstkowe lub końcowe wyniki dużych i małych projektów badawczych, na relacje, analizy, syntezy, portrety tłumaczy, na artykuły przeglądowe, ale też na studia przypadków, które, zebrane w większą całość, pozwolą uzyskać szeroki ogląd ważnych zjawisk.

Inspirująca bibliografia:
Bartłomiejczyk, M.A. (2024), „Can you amuse the audience through an interpreter? Parliamentary interpreting and humour”, Target. International Journal of Translation Studies, 36: 26-49.
Biernacka, A. (2025), „Towards ethics and best practices in distant public service interpreting in Poland”, FITISPos-International Journal 12(1):69-84.
Chmiel, A., Spinolo, N., Korpal, P., Olalla-Soler, C., Rozkrut, P., Kajzer-Wietrzny, M., Ghiselli, S. (2025), „The impact of remote interpreting settings on interpreter experience and performance”, Translation and Interpreting Studies. The Journal of the American Translation and Interpreting Studies Association, 20(2): 212 – 243.
Chmiel, A. (2025), „Sztuczna inteligencja w kabinie. Tłumaczenie symultaniczne w kontekście rozwoju technologii”, Przekładaniec, 50 – 50!:42-52.
Davitti, E., Korybski, T., Braun, S. (ed.), (2025), The Routledge Handbook of Interpreting, Technology and AI, Routledge. 
Gumul, E. (2023), „Interpreters who explicitate talk more: On the relationship between explicitating styles and retrospective styles in simultaneous interpreting”. Perspectives. Studies in Translation Theory and Practice, 31(4): 601–619.
Stridon. Journal of Studies in Translation and Interpreting, (2025) Volume 5 Issue 2. Special issue: Responding to the 21st-century Migration Challenge: Community Interpreting in the European Periphery.
Szczęsny, A. (2024), „Tłumacz jako pośrednik w komunikacji medycznej w kontekście kryzysu migracyjnego po 24 lutego 2022”, w: Komunikacja międzykulturowa w przekładzie. Tom X: Język - tłumaczenie specjalistyczne. Olsztyn: 111-121.
TEW (Translating Europe Workshop) (2023), Społeczna rola tłumacza w czasie pokoju, wojny i kryzysów humanitarnych. Publikacja pokonferencyjna, Lublin: KE, Lubelskie Stowarzyszenie Tłumaczy.
Tryuk, M. (2025), „Interpreting for Ukrainian refugees in the healthcare system in Poland”, Stridon. Journal of Studies in Translation and Interpreting, Volume 5 Issue 2: 79–99.
Walczyński, M. (2025), „Institutional Contexts of Non-Professional Interpreting Services Rendered by Polish People to Ukrainian War Refugees,” Anglica Wratislaviensia 63(1): 109-130.

Zapraszamy do nadsyłania artykułów w języku polskim lub angielskim, o objętości nieprzekraczającej 30 000 znaków, w terminie do 31 sierpnia 2027, na adresy marzena.chrobak@uj.edu.pl oraz joanna.gornikiewicz@uj.edu.pl.
Planowany termin publikacji: druga połowa 2028 roku.

Bibliografia
Pędziwiatr, K., Stonawski, M., Brzozowski, J., & Szkołut, S. (2024). Imigranci ekonomiczni i przymusowi w Krakowie w 2024 roku. Obserwatorium Wielokulturowości i Migracji, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie.
Przepiórkowska, D. (2021), „Adapt or Perish: How Forced Transition to Remote Simultaneous Interpreting during the COVID-19 Pandemic Afected Interpreters’ Professional Practices”, Między Oryginałem a Przekładem, 54(4): 137-159.
Szczęsny, A. (2024), „Tłumacz jako pośrednik w komunikacji medycznej w kontekście kryzysu migracyjnego po 24 lutego 2022”, w: Komunikacja międzykulturowa w przekładzie. Tom X: Język - tłumaczenie specjalistyczne. Olsztyn: 111-121.
Rogulska, B. (2025), Postrzegana i postulowana obecność cudzoziemców w Polsce, Komunikat z badań nr 31, Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej.