Kult św. Jozafata Kuncewicza w Kościele rzymskokatolickim w Polsce – między religią a ideologią

Authors

  • Denys Pilipowicz Jagiellonian University in Kraków, Poland image/svg+xml

DOI:

https://doi.org/10.12797/Politeja.23.2026.101.08

Keywords:

cult of St. Josaphat Kuntsevych, Roan Catholic Church in Poland, Polish Ultramontanes, Greek Catholic Church in Poland, Roman Catholic parishes of St. Josaphat

Abstract

The Cult of St. Jozaphat Kuntsevych in the Roman Catholic Church in Poland – Between Religion and Ideology
The figure of Josaphat Kuntsevych – a martyr of the Greek Catholic Church, proclaimed a saint of the Catholic Church – is of interest primarily to church historians due to the involvement of the Archbishop of Polotsk in the process of the unification of the clergy and faithful of the Orthodox Church in the Polish-Lithuanian Commonwealth with the Roman Catholic Church. This article addresses an equally interesting issue – the formation of the cult of St. Josaphat in the Roman Catholic Church in the religious dimension; starting with his martyrdom, through the history of the saint’s relics, the religious life of Roman Catholic communities, and in the ideological dimension; related to Polish aspirations for independence starting from the period of partitions. An analysis of the ideological foundations for the spread of the cult of St. Jozaphat in the 19th century is based mainly on the activities of the Polish ultramontane movement, involved in efforts to canonize Kuntsevych in 1867. The conducted analysis allowed the author to formulate the conclusion that the cult of St. Josaphat in the Roman Catholic Church in Poland, initially focused on the religious dimension on the idea of religious unity of Christians, from the moment of the fall of the Polish-Lithuanian Commonwealth took on ideological and political forms, directed against the tsarist power and the anti-Polish and anti-Uniate imperial policy pursued by Russia. After Poland regained independence, the anti-Russian and patriotic nature of the cult was supplemented by the thread of Poland’s civilizing mission directed to the East.

Author Biography

  • Denys Pilipowicz, Jagiellonian University in Kraków, Poland

    doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Zakładzie Studiów Polsko-Ukraińskich WSMiP Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego zainteresowania badawcze skupiają się wokół ukraińskiej myśli filozoficznej XVIII w. oraz ukraińskiej kultury duchowej pogranicza polsko-ukraińskiego. Autor monografii: Rozmowa o duchowym świecie. Hryhorij Skoworoda. Filozofia-Teologia-Mistyka (Kraków 2010), Skoworodiana polskie. Recepcja myśli filozoficznej i twórczości literackiej Hryhorija Skoworody w Polsce (Kraków 2022); współredaktor numeru specjalnego czasopisma „Politeja” (Kraków 2023), poświęconego przemianom społeczno-kulturowym Ukrainy po 1991 r.

References

[Almes I.] Альмес І., Замість передмови [Zamist’ peredmowy], [w:] Святий Йосафат Кунцевич: документи і дослідження (до 400-ліття мученицької смерті) [Swiatyj Josafat Kuncewycz: dokumenty i doslidżennia (do 400-littia muczenyćkoji smerti)], red. І. Альмес, О. Дух, Львів 2024 [red. I. Almes, O. Duch, Lwiw 2024].

Birkowski F., Głos krwie B. Jozaphata Kunczewica, archiepiskopa połockiego także b. Iana Sarkandra, męczennika morawskiego, Kraków 1629.

Błogosławiony Józafat Koncewicz męczennik, Grodzisk 1862.

Burno F., Świątynie nowego państwa. Kościoły rzymskokatolickie II Rzeczypospolitej, Warszawa 2012.

[Bocian J.] Боцян Й., Йосафатіяна. Причинки до історії почитання [ Josafatijana. Pryczynky do istoriji poczytania], [w:] Analecta Ordinis s. Basilii Magni. Miscellanea in honorem S. Josaphat, Romae 1967.

Czerniewski L., Św. Jozafat Kuncewicz 1580-1623, Poznań 1935.

Dokumenty do dziejów błogosławionego Józefata Kuncewicza, „Przegląd Poznański” 1862, t. 34.

Dydycz A., Opisanie odnalezienia relikwii św. Jozafata Kuncewicza na tle jego życia oraz dziejów jego doczesnych szczątków, „Studia Teologiczne” 1997, t. 15.

Findeisenówna Z., Św. Józafat Kuncewicz i Andrzej Bobola apostołowie ziem kresowych, Warszawa 1920.

[Franko I.] Франко І., Воскресеніє чи погребеніє? [Woskresenije czy pohrebenije?], [w:] І. Франко, Збірання творів у п’ятдесяти томах. Наукові праці томи 44-47 [I. Franko, Zbirannia tworiw u pjatdesiaty tomach. Naukowi praci tomy 44-47], t. 45, Філософські праці, Київ 1986 [Fiłosofśki praci, Kyjiw 1986].

Gil A., Skoczylas I., Kościoły wschodnie w państwie polsko-litewskim w procesie przemian i adaptacji: metropolia kijowska w latach 1458-1795, Lublin–Lwów 2014.

Guépin A., Saint Josaphat archevêque de Polock, martyr de l’unité catholique et l’Église grecque unie en Pologne, t. 1, Paris 1874.

Guépin A., Żywot św. Jozafata Kuncewicza męczennika, arcybiskupa połockiego rit. gr., tłum. W. Kalinka, Lwów 1885.

Himka J.P., Religion and Nationality in Western Ukraine: The Greek Catholic Church and the Ruthenian National Movement in Galicia, 1867-1900, Montreal–Kingston–London–Ithaka 1999.

Jełowicki A., Kazania o świętych polskich i o Królowej Korony Polskiej, tudzież nauki przedślubne, mowy pogrzebowe i kazania przygodne […], Berlin 1869.

Jobst K.S., Transnational and Trans-Denominational Aspects of the Veneration of Saint Josaphat Kuntsevych, „Journal of Ukrainian Studies” 2012, vol. 37, no. 1-2.

Jóźwiak W., Piśmiennictwo polskiej misji unickiej na terenie Bułgarii w drugiej połowie XIX w., Kraków 2008.

Kajsiewicz H., Mowa pochwalna na cześć Ś. Jozafata Kuncewicza, Arcybiskupa Połockiego i Męczennika, Poznań 1868.

Kalinka W., Schyzma i Unia. Dwie konferencje powiedziane w kościele P. Maryi w Krakowie, 16 i 17 marca 1883 roku, Lwów 1883.

Krasny P., Relikwiarz św. Jozafata Kuncewicza w katedrze połockiej. Przyczynek do badań nad srebrnymi trumnami relikwiarzowymi w Rzeczypospolitej w XVII wieku, [w:] Studia nad sztuką renesansu i baroku, t. 4, red. J. Lileyko, Lublin 2000, Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego / Prace Wydziału Historyczno-Filologicznego, 83.

Krasucka B., Jozafat Kuncewicz w ikonografii, [w:] Encyklopedia Katolicka, red. A. Szostek, B. Migut, E. Gigilewicz, A. Bonk, S. Fita, S. Napiórkowski, J. Pałucki, R. Rubinkiewicz, t. 8, Lublin 2000.

Kreuza-Rzewuski L., Kazanie o świątobliwym żywocie y chwalebney śmierci Iosaphata Kuncewicza, [b.m.w.] 1625.

Kuźmak K., Jozafat Kuncewicz, [w:] Encyklopedia Katolicka, red. A. Szostek, B. Migut, E. Gigilewicz, A. Bonk, S. Fita, S. Napiórkowski, J. Pałucki, R. Rubinkiewicz, t. 8, Lublin 2000.

Kwasiborski F., Przyczynki do dziejów parafii św. Kazimierza w Pruszkowie: część trzecia, „Przegląd Pruszkowski” nr 1, 1988, s. 6-54.

L’Hervilliers E. de, Le B. Josaphat Kuncewicz, archevêque de Polotsk, martyr, dont la canonisation solennelle doit Être célébrée, à Rome, dans la basilique de Saint-Pierre, le 12 novembre 1865, Paris 1865.

Ludwikowski R.R., Szkice na temat galicyjskich ruchów i myśli politycznej (1848-1892), Kraków 1980, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace z Nauk Politycznych, 15.

Mickiewicz A., Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego, Awenjon 1833.

Mieczkowski D., Żywot błogosławionego Jozafata Kuncewicza, Kraków 1865.

Młodzianowski A., Icones symbolicae vitae et mortis B. Jozaphat martyris archiepiscopi Polocensis, Wilno 1675.

Morawiec N., (De)konstrukcje świętości. Jozafat Kuncewicz w rosyjskiej historiografii synodalnej, [w:] Kultura Słowian. Rocznik komisji kultury Słowian, t. 14, Kraków 2018.

Nowakowski J., Opis uroczystości kanonizacyjnej błogosławionego Józafata Kuncewicza biskupa Połockiego, która odbyła się 29 czerwca 1867 w dzień obchodu ośmnastowiekowej rocznicy męczeństwa Świętych Apostołów Piotra i Pawła, Lwów 1867.

Osadczy W., Gieniusz A., Unii i Polski ozdoba i chwała. Księża zmartwychwstańcy wobec kultu i kanonizacji św. Jozafata, Warszawa–Rzym 2020.

Pamiątka kanonizacyi św. Jozafata Kuncewicza, Tarnów 1866.

Paszkiewicz P., Spór o cerkwie prawosławne w II Rzeczypospolitej. „Odmoskwianie” czy „polonizacja”?, [w:] Nacjonalizm w sztuce i historii sztuki 1789-1950, red. D. Konstantynów, R. Pasieczny, P. Paszkiewicz, Warszawa 1998.

Pidłypczak-Majerowicz M., Cunceviana w zbiorach ossolińskich, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia” 2007, nr 5.

Pius XI, Ecclesiam Dei, Rzym 1923.

Powstańcy styczniowi więzieni w twierdzy kijowskiej. Zarysy biogramów, oprac. S. Stępień przy współpr. M. Micela, Przemyśl 2022.

Przeździecki H., List pasterski z okazji trzechsetletniej rocznicy męczeńskiej śmierci św. Jozefata, [w:] H. Przeździecki, Listy pasterskie i przemówienia, 1918-1928, Poznań 1928.

S. Josaphat Hieromartyr: documenta Romana beatificationis et canonisationis, red. A.G. Welykyj, t. 3, 1637-1867, Romae 1967.

Sawicki M.S., Novus sol in caelo Basiliano relucens, Romae 1649.

Sawicki M.S., Primitiae honorum divo Iosaphato Kuncevicz, Vilnae 1643.

Sęczyk P., Kult relikwii Jozafata Kuncewicza w Białej Podlaskiej w XVIII-XIX w., „Radzyński Rocznik Humanistyczny” 2016, t. 14.

Smolikowski P., Historya Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego, t. 1-4, Kraków 1892-1896.

Sroka A., Relikwie świętego Jozafata Kuncewicza w kościele Franciszkanów-Reformatów w Przemyślu, [w:] Polska–Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. 2: Studia z dziejów chrześcijaństwa na pograniczu kulturowym i etnicznym, red. S. Stępień, Przemyśl 1994.

Stępień S., Nowa unia kościelna. Obrządek bizantyńsko-słowiański, [w:] Polska–Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t. 2: Studia z dziejów chrześcijaństwa na pograniczu kulturowym i etnicznym, red. S. Stępień, Przemyśl 1994.

Susza J., Cursus vitae et certamen martyrii b. Iosaphat Kyncevicii, erchiepiscopi Polocen[sis], Episcopi Vitebscen[sis] & Miscislauien[sis]. Ord. D. Basilij Magni, Romae 1665.

Szczupak A., Kult św. Jozafata w greckokatolickiej diecezji przemyskiej w okresie rządów biskupa Jozafata Kocyłowskiego (1917-1946), „Rocznik Przemyski” 2012, t. 48, nr 4.

Szlachta B., Ład – Kościół – naród, Kraków 1996.

Szymański P., Dokumenta do dziejów błogosławionego Jozafata Kuncewicza, „Przegląd Poznański” 1862, t. 34.

Świeca Piusowa w Archikatedrze Warszawskiej, Warszawa 1928.

Św. Józafat Kuncewicz. Męczennik za unję, Warszawa 1934.

Traczyński M., Zmartwychwstańcy w służbie Stolicy Apostolskiej, [w:] Zmartwychwstańcy w dziejach kościoła i narodu, red. Z. Zieliński, Katowice 1990.

Urban J., Św. Józefat Kuncewicz: biskup i męczennik, Kraków 1921.

Urban J., Z czem przychodzimy?, „Oriens” 1933, R. 1, z. 1.

Volumina Legum, red. J. Ohryzko, t. 5, Petersburg 1860.

Walasek S., Działalność pedagogiczna Waleriana Kalinki, Wrocław 1993.

Wereda D., Kult Jozafata Kuncewicza w XVIII wieku, „Acta Academiae Artium Vilnensis” 2009, t. 54.

Wyczawski H.E., Ruch neuonijny w Polsce w latach 1923-1939, „Studia Theologica Varsaviensia” 1970, t. 8, nr 1.

Zmartwychwstańcy w dziejach Kościoła i narodu, red. Z. Zieliński, Katowice 1990.

Żychiewicz T., Jozafat Kuncewicz, Kalwaria Zebrzydowska 1986.

400. rocznica męczeństwa św. Jozafata Kuncewicza, Jezuici.pl, 1 XI 2023, [online] https://jezuici.pl/2023/11/400-rocznica-meczenstwa-sw-jozafata-kuncewicza/.

Biernacka R., Simmler Jakub Józef, iPSB, [online] https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/jakub-jozef-simmler-1823-1868-malarz-wspolzalozyciel-zachety.

Gęś kościół św. Jozafata, Lubelskie Klimaty, [online] https://www.lubelskieklimaty.pl/atrakcjeturystyczne/koscioly-klasztory-kaplice/879-ges-kosciol-sw-jozafata.html.

Guépin, Alphonse, Biographia Benedictina, [online] http://www.benediktinerlexikon.de/wiki/Guépin,_Alphonse.

Gurdy K., List pasterski Biskupa Siedleckiego Kazimierza Gurdy z okazji jubileuszu 400‑lecia męczeńskiej śmierci św. Jozafata Kuncewicza, [online] https://diecezja.siedlce.pl/komunikat/list-pasterski-biskupa-siedleckiego-kazimierza-gurdy-z-okazji-jubileuszu-400-leciameczenskiej-smierci-sw-jozafata-kuncewicza/.

Historia Parafii, Centum Annorum…, [online] https://parafiarejowiec.blogspot.com/p/historia-parafii.html.

Historia, Parafia rzymskokatolicka pw. Narodzenia NMP, [online] http://www.parafianabrzeskiej.pl/o-parafii-12599/historia-13756.

Nowy kościół, Parafia Świetego Jozafata Kuncewicza, [online] https://jozafat.pl.Parafia pw. Świętego Jozafata – Zamch, Diecezja Zamojsko-Lubaczowska, [online] https://diecezja.zamojskolubaczowska.pl/parafie/parafia-swietego-jozafata-zamch.

Patron, Parafia rzymskokatolicka pw. Narodzenia NMP, [online] http://www.parafianabrzeskiej.pl/o-parafii-12599/patron-13757.

Przy wojnie na Ukrainie Rzym wspomina 400-lecie śmierci św. Jozafata, Vatican News, [online] https://www.vaticannews.va/pl/watykan/news/2023-10/rzym-wspomina-400-leciesmierci-sw-jozafata.html.

Relikwie św. Jozafata Kuncewicza we Wrocławiu, wiara.pl, 2 V 2018, [online] https://info.wiara.pl/doc/4689976.Relikwie-sw-Jozafata-Kuncewicza-we-Wroclawiu.

Rodacy!, Polona, [online] https://polona.pl/item-view/5712b985-d88d-4a4e-bd51-bb2ba30a0468?page=0.

Schematyzm Katolicki, [online] https://schematyzm.katolicki.pl.

Tarptautinė paroda „Tegul visi bus viena. Šv. Juozapato Kuncevičiaus kankinystei – 400”, Bažnytinio Paveldo Muziejus, [online] https://www.bpmuziejus.lt/virsutinis-meniu-parodos/tarptautineparoda-tegul-visi-bus-viena-sv-juozapato-kunceviciaus-kankinystei-400/.

Warszawa. Św. Jozafata na Powązkach, Archidiecezja Warszawska, [online] https://archwwa.pl/parafie/sw-jozafata-na-powazkach/.

В урочистостях у Римі з нагоди 50-ліття перенесення мощів св. свмч. Йосафата Кунцевича взяв участь о. ігумен Василій Тучапець та ченці Чину св. Василія Великого з усього світу, Храм та монастир св. Василія Великого у Києві [W uroczystostiach u Rymi z nahody 50-littia perenesennia moszcziw sw. swmcz. Josafata Kuncewycza wziaw uczast’ o. ihumen Wasylij Tuczapeć ta czenci Czynu sw. Wasylija Wełykoho z uśioho switu, Chram ta monastyr sw. Wasylija Wełykoho u Kyjewi], 27 XI 2013, [online] https://osbm-kyiv.com.ua/v-urochystostyah-u-rymi-z-nahody-perenesennya-moschiv-sv-svmchjosafata-kuntsevycha-vzyav-uchast-o-ihumen-vasylij-tuchapets-ta-chentsi-chynu-sv-vasyliya-velykoho-z-usoho-svitu/.

Downloads

Published

28-03-2026

Issue

Section

Articles

How to Cite

“Kult św. Jozafata Kuncewicza W Kościele Rzymskokatolickim W Polsce – między Religią a Ideologią”. 2026. Politeja, no. 1(101) (March): 175-99. https://doi.org/10.12797/Politeja.23.2026.101.08.

Similar Articles

1-10 of 1201

You may also start an advanced similarity search for this article.