„To, co społeczne”… Wobec współczesnych zagrożeń cywilizacyjnych (wstępny rekonesans)

Authors

  • Iwona Grodź Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej

DOI:

https://doi.org/10.12797/Politeja.22.2025.100.05

Keywords:

social, association, substitution, translation, Bruno Latour (1947- 2022)

Abstract

“WHAT IS SOCIAL”… TOWARDS CONTEMPORARY CIVILIZATION THREATS

The topic of consideration is the analysis of a set of concepts developed by Bruno Latour (1947-2022) – a French anthropologist, sociologist and philosopher of science, which – according to the mentioned researcher – can replace the strict distinction between what is technological and what is social. The aim of the considerations is to answer the question whether the concepts proposed by the author of After Lockdown: A Metamorphosis: ‘association’, ‘substitution’ and ‘translation’ – really allow us to go beyond the opposition: social versus technological? Is it possible to reformulate traditional statements regarding social order, power, domination, and therefore also potential threats to civilization? Methodology: analysis of scientific and media discourse.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Iwona Grodź, Polskie Towarzystwo Komunikacji Społecznej

    Literaturoznawca, filmoznawca, historyk sztuki, muzykolog, psycholog sztuki i wieloletni dydaktyk akademicki (na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, w Collegium Europejskim w Gnieźnie i innych). Interesuje się ponadto kulturoznawstwem, teatrem, filozofią i psychologią, a także ideą korespondencji sztuk, szczególnie: literatury, filmu, teatru, malarstwa i muzyki. Autorka m.in. książek: Zaszyfrowane w obrazie. O filmach Wojciecha Jerzego Hasa (Gdańsk 2008); Jerzy Skolimowski (Warszawa 2010); Rękopis znaleziony w Saragossie Wojciecha Jerzego Hasa (Poznań 2005); Synergia sztuki i nauki w twórczości Zbigniewa Rybczyńskiego (Warszawa 2015); Between Dream and Reality (Berlin 2018); Hasowski appedix (Kraków 2020); Artysta i sztuka w polskich filmach fabularnych po II wojnie światowej (Gdańsk 2023), a także wielu innych publikacji naukowych.

References

Abriszewski K., Poznanie, zbiorowość, polityka. Analiza teorii aktora-sieci Bruno Latoura, Kraków 2008.
View in Google Scholar

Abriszewski K., Teoria Aktora-Sieci Bruno Latoura, „Teksty Drugie” 2007, nr 1-2.
View in Google Scholar

Arbiszewski K., Czy Teoria Aktora-Sieci daje narzędzia do ekokrytyki?, „Teksty Drugie” 2018, nr 2. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2018.2.23
View in Google Scholar

Berker T., The Politics of ‘Actor-Network Theory’. What Can ‘Actor-Network Theory’ Do to Make Buildings More Energy Efficient?, „Science, Technology & Innovation Studies” 2006, vol. 1, z. 2.
View in Google Scholar

Bińczyk E., Nie ma społeczeństwa! „Nasi mniejsi bracia”, społeczne studia nad nauką oraz etyczne zaangażowanie Bruno Latoura, „Teksty Drugie” 2007, nr 1-2.
View in Google Scholar

Bińczyk E., Program badawczy Bruno Latoura i jego zalety w kontekście badań nad światem współczesnym, [w:] Teoretyczne podstawy socjologii wiedzy, red. P. Bytniewski, M. Chałubiński, t. I, Lublin 2006.
View in Google Scholar

Bruno Latour, [online] http://www.bruno-latour.fr/.
View in Google Scholar

Brynjolfsson E., McAfee A., Drugi wiek maszyny. Praca, postęp i dobrobyt w czasach genialnych technologii, przeł. B. Sałbut, Warszawa 2015.
View in Google Scholar

Czarniawska B., Book Review: Bruno Latour: Reassembling the Social: An Introduction to Actor-Networ Theory, „Organization Studies” 2006, nr 27(10), s. 1553-1557. DOI: https://doi.org/10.1177/0170840606071164
View in Google Scholar

Domańska E., Humanistyka nie-antropocentryczna a studia nad rzeczami, „Kultura Współczesna” 2008, nr 3.
View in Google Scholar

Europe Fit for the Digital Age: Commission Proposes New Rules for Digital Platforms, [online] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_2347.
View in Google Scholar

Felski R., Latour i literaturoznawstwo, przeł. T.S. Markiewka, „Teksty Drugie” 2021, nr 2. DOI: https://doi.org/10.18318/td.2021.2.12
View in Google Scholar

Gałuszka D., Ptaszek G., Żuchowska-Skiba D., Uspołecznianie technologii u progu czwartej rewolucji przemysłowej, [w:] Technologiczno-społeczne oblicza XXI wieku, red. D. Gałuszka, G. Ptaszek, D. Żuchowska-Skiba, Kraków 2016.
View in Google Scholar

Gdula M., W stronę nie-ludzkiej wspólnoty. Actor-Network Theory, [w:] Oprogramowanie rzeczywistości społecznej, red. M. Gdula, L.M. Nijakowski, Warszawa 2014.
View in Google Scholar

Goćkowski J., Demagog i sofista nauczycielami wiedzy w demokracji masowej, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” 2007, nr 2.
View in Google Scholar

Heliasz-Nowosielska C., Działania komunikacyjne, ich (multi)modalność oraz ich relacjonowanie, [w:] C. Heliasz-Nowosielska, Multimodalność w narracjach o komunikacji. Relacjonowanie działań komunikacyjnych, a ich werbalne i niewerbalne sposoby realizacji, Warszawa 2023. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323559788
View in Google Scholar

Jastrzębski J., Czy możliwa jest socjologia mediów?, „Media, Kultura, Komunikacja Społeczna” 2018, nr 3(14). DOI: https://doi.org/10.31648/mkks.3269
View in Google Scholar

Jenkins H., Kultura konwergencji. Zderzenie starych i nowych mediów, przeł. M. Bernatowicz, M. Filiciak, Warszawa 2007.
View in Google Scholar

Klimczuk A., Social Innovation Europe: Country Summary: Polska. Innowacje społeczne w Polsce / Social Innovation Exchange, London 2015.
View in Google Scholar

Konstruktywizm społeczny, [w:] Wikipedia, [online] https://pl.wikipedia.org/wiki/Konstruktywizm_społeczny.
View in Google Scholar

Kreft J., Władza platform. Za fasadą Google, Facebooka i Spotify, Kraków 2022.
View in Google Scholar

Latour B., Materials of Power. Technology is Society Made Durable, [w:] A Sociology of Monsters: Essays on Power, Technology and Domination, red. J. Law, London–New York 1991.
View in Google Scholar

Latour B., Reassembling the Social: An Introduction to Actor-Network-Theory, Oxford–New York 2005. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780199256044.001.0001
View in Google Scholar

Latour B., Science in Action: How to Follow Scientists and Engineers through Society, Cambridge 1987.
View in Google Scholar

Latour B., Splatając na nowo to, co społeczne. Wprowadzenie do teorii aktora-sieci, przeł. K. Abriszewski, A. Derra, Kraków 2010.
View in Google Scholar

Latour B., Technologia jako utrwalone społeczeństwo, przeł. Ł. Afeltowicz, „Avant” 2013, t. 4, nr 1.
View in Google Scholar

Lévi-Strauss C., Smutek tropików, przeł. A. Steinsberg, Łódź 1992.
View in Google Scholar

Maigret É., Socjologia komunikacji i mediów, przeł. I. Piechnik, Warszawa 2012.
View in Google Scholar

Mugaj J., Zaproszenie do teorii aktora-sieci. Ontologia relacyjna a archeologia, „Przegląd Archeologiczny” 2022, t. 70. DOI: https://doi.org/10.23858/PA70.2022.2694
View in Google Scholar

Murray R., Caulier-Grice J., Mulgan G., The Open Book of Social Innovation, London 2010.
View in Google Scholar

Nowicki M., Żiżek S., Jeżeli Boga nie ma, wszystko jest zakazane, „Europa” 2007, nr 12.
View in Google Scholar

Prinz W., Wolna wola nie istnieje. Rozmowa Thomasa Asseheuera i Ulricha Schnabela, „Die Zeit” 2012, 27 II.
View in Google Scholar

Radder H., Normative Reflexions on Constructivist Approaches to Science and Technology, „Social Studies of Science” 1992, vol. 22, no. 1. DOI: https://doi.org/10.1177/0306312792022001009
View in Google Scholar

Rudy A.P., Gareau B.J., Actor-Network Theory, Marxist Economics, and Marxist Political Ecology, „Capitalism Nature Socialism” 2005, vol. 16, no. 4. DOI: https://doi.org/10.1080/10455750500376032
View in Google Scholar

Rzeczy i ludzie. Humanistyka wobec materialności, red. J. Kowalewski, W. Piasek, M. Śliwa, Olsztyn 2008.
View in Google Scholar

Schellenberg J.L., Religia ewolucyjna, przeł. T. Sieczkowski, Łódź 2020. DOI: https://doi.org/10.18778/8142-531-5
View in Google Scholar

Shaping Technology / Building Society: Studies in Sociotechnical Change, red. W. Bijker, J. Law, Cambridge 1991.
View in Google Scholar

Sieczkowski T., Religia w perspektywie głębokiej przyszłości, [w:] J.L. Schellenberg, Religia ewolucyjna, przeł. T. Sieczkowski, Łódź 2020.
View in Google Scholar

Sloterdijk P., Pogarda mas. Szkic o walkach kulturowych we współczesnym społeczeństwie, przeł. Bogdan Baran, Warszawa 2003.
View in Google Scholar

A Sociology of Monsters: Essays on Power, Technology and Domination, red. J. Law, London–New York 1991.
View in Google Scholar

Söderberg J., Netzén A., When All That is Theory Melts into (Hot) Air: Contrasts and Parallels Between Actor Network Theory, Autonomist Marxism, and Open Marxism, „Ephemera” 2010, vol. 10, no. 2.
View in Google Scholar

Sojak R., Paradoks antropologiczny. Socjologia wiedzy jako perspektywa ogólnej teorii społeczeństwa, Wrocław 2004.
View in Google Scholar

Studia nad nauką i technologią. Wybór tekstów, red. E. Bińczyk, A. Derra, Toruń 2014.
View in Google Scholar

Technologiczno-społeczne oblicza XXI wieku, red. D. Gałuszko, G. Ptaszek, D. Żuchowska-Skiba, Kraków 2016.
View in Google Scholar

Teoria aktora-sieci, [w:] Wikipedia, [online] https://pl.wikipedia.org/wiki/Teoria_aktora-sieci#.
View in Google Scholar

Downloads

Published

28-11-2025

Issue

Vol. 22 No. 6(100) (2025)

Section

Articles

License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

How to Cite

“„To, Co Społeczne”… Wobec Współczesnych Zagrożeń Cywilizacyjnych (wstępny Rekonesans)”. 2025. Politeja 22 (6(100): 83-94. https://doi.org/10.12797/Politeja.22.2025.100.05.