Osłabiona granica – ekspresje świata demonicznego w przestrzeni domu na podstawie przekazów folklorystycznych i etnograficznych z XIX i XX wieku

Authors

  • Robert Piotrowski Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń

DOI:

https://doi.org/10.12797/Politeja.16.2019.58.16

Keywords:

house, folk demonology, transgression

Abstract

Weakened Border – Expressions of Demonic World in the House Space in the Folklore and Ethnographic Materials from the 19th and the 20th Century

The article focuses on three issues: folk beliefs related to the house, magic protecting the house against demonic creatures, and the so‑called “weak boundaries”. “Weak boundaries” are places through which demonic figures enter the human world. These are mostly slits – slots in the walls, a chimney, a keyhole or a window. Small holes can be interpreted as symbols of inversion and amorphousness of the underworld.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Robert Piotrowski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń

    magister etnologii, doktorant na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Przez wiele lat pracował w Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu. Jego zainteresowania koncentrują się wokół tematyki chłopskiej kultury materialnej i duchowej, a przede wszystkim problematyki z zakresu demonologii. Publikował artykuły w licznych czasopismach i pracach zbiorowych. Współredagował czasopismo „Okolice. Kwartalnik Etnologiczny” (UMK) oraz „Rocznik Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu”.

References

Baranowski B., W kręgu upiorów i wilkołaków, Łódź 1981.
View in Google Scholar

Baudouin de Courtenay‑Ehrenkreutz C., Kilka uwag i wiadomości o etnografii województwa wileńskiego, [w:] C. Baudouin de Courtenay‑Ehrenkreutz‑Jędrzejewiczowa, Łańcuch tradycji. Teksty wybrane, Warszawa 2005.
View in Google Scholar

Benedyktowicz D., Benedyktowicz Z., Symbolika domu w tradycji ludowej, cz. I., „Polska Sztuka Ludowa” 1990, t. 44, nr 3.
View in Google Scholar

Bohdanowicz J., Demonologia ludowa. Relikty wierzeń w strzygonie i zmory, „Literatura Ludowa” 1994, z. 2.
View in Google Scholar

Brencz A., Wielkopolski rok obrzędowy. Tradycja i zmiany, Poznań 2006.
View in Google Scholar

Brückner A., Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa 1996.
View in Google Scholar

Bułat J., Przestrzeń sakralna domu wiejskiego albo okno i stół, „Polska Sztuka Ludowa. Konteksty” 1990, t. 44, nr 4.
View in Google Scholar

Chmielowski E., Czarownice, strzygi, dusze potępione, [w:] Ziemia biecka. Lud polski w powiatach gorlickim i grybowskim, Nowy Sącz 1994.
View in Google Scholar

Dalewski Z., Zakładziny: obrzęd i mit. O słowiańskich zwyczajach i wierzeniach związanych z budową domu i zakładaniem miasta, „Polska Sztuka Ludowa. Konteksty” 1990, t. 44, nr 4.
View in Google Scholar

Eliade M., Od Zalmoksisa do Czyngis‑chana, przeł. K. Kocjan, Warszawa 2002.
View in Google Scholar

Fryczowa M., Tradycyjne budownictwo ludowe Kujaw, Toruń 1961.
View in Google Scholar

Gaj‑Piotrowski W., Duchy i demony w wierzeniach ludowych z okolic Stalowej Woli – Rozwadowa i Tarnobrzega, Wrocław 1993.
View in Google Scholar

Gieysztor A., Mitologia Słowian, Warszawa 1982.
View in Google Scholar

Gołębiowski Ł., Lud Polski, jego zwyczaje, zabobony, Warszawa 1830.
View in Google Scholar

Kolberg O., Dzieła wszystkie, t. 17: Lubelskie, cz. II, Wrocław–Poznań 1962.
View in Google Scholar

Kolberg O., Dzieła wszystkie, t. 46: Kaliskie i sieradzkie, Wrocław 1967.
View in Google Scholar

Kolberg O., Dzieła wszystkie, t. 52: Białoruś – Polesie, Warszawa 1968.
View in Google Scholar

Kolberg O., Dzieła wszystkie, t. 3: Kujawy, cz. I, Kraków 1978.
View in Google Scholar

Kolczyński J., Jeszcze raz o upiorze (wampirze) i strzygoni (strzydze), „Etnografia Polska” 2003, t. 47, z. 1‑2.
View in Google Scholar

Knoop O., Podania i opowiadania z Wielkiego Księstwa Poznańskiego, „Wisła” 1895, t. 9.
View in Google Scholar

Kotula F., Piece, „Polska Sztuka Ludowa” 1979, nr 3.
View in Google Scholar

Kowalski A.P., Symbol w kulturze archaicznej, Poznań 1999.
View in Google Scholar

Kowalski P., Kultura magiczna. Omen, przesąd, znaczenie, Warszawa 2007.
View in Google Scholar

Kumotry diobła. Opowieści ludowe Śląska Opolskiego. Zebrała, opracowała i wstępem opatrzyła D. Simonides, Warszawa 1977.
View in Google Scholar

Kunicka B., Organizacja przestrzeni domowej według tradycyjnych wyobrażeń ludowych, „Etnografia Polska” 1979, t. 23, z. 1.
View in Google Scholar

Łopaciński H., Niektóre zwyczaje i obchody doroczne ludu lubelskiego, przywiązane do pewnych dni, „Wisła” 1902, t. 16, z. 3.
View in Google Scholar

Łuczkowski J., Wierzenia związane z budynkiem mieszkalnym i jego wnętrzem, „Łódzkie Studia Etnograficzne” 1980, t. 22.
View in Google Scholar

Mieletyński E., Poetyka mitu, przeł. J. Dancygier, Warszawa 1981.
View in Google Scholar

Mify narodow mira, red. S.A. Tokariew, Moskwa 1987.
View in Google Scholar

Mickiewicz A., Wiersze, Warszawa 1973.
View in Google Scholar

Moszyński K., Kultura ludowa Słowian, t. II, cz. 1., Warszawa 1967.
View in Google Scholar

Pełka L.J., Polska demonologia ludowa, Warszawa 1987.
View in Google Scholar

Pieńczak A., Sposoby rozpoznawania domniemanych czarownic (w świetle badań Polskiego Atlasu Etnograficznego), „Lud” 2008, t. 92.
View in Google Scholar

Siemieński L., Podania i legendy polskie, ruskie i litewskie, Warszawa 1975.
View in Google Scholar

Stachowski K., Wampir na rozdrożach. Etymologia wyrazu upiór ~ wampir w językach słowiańskich, „Rocznik Slawistyczny” 2005, t. 55.
View in Google Scholar

Staniszewska Z., Lecznictwo ludowe, „Wisła” 1895, t. 9, z. 1.
View in Google Scholar

Stomma L., Antropologia kultury wsi polskiej XIX wieku, Łódź 2002.
View in Google Scholar

Szot‑Radziszewska E., Sekrety ziół. Wiedza ludowa, magia, obrzędy, leczenie, Warszawa 2005.
View in Google Scholar

Świętek J., Brzozowa i okolice Zakliczyna nad Dunajcem, t. II., Wrocław 1998.
View in Google Scholar

Toporow W.N., Przestrzeń i rzecz, przeł. B. Żyłko, Kraków 2003.
View in Google Scholar

Udziela S., Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego, mieszkającego po prawym brzegu Wisły, „Wisła” 1899, t. 13.
View in Google Scholar

Wasilewski J.S., Po śmierci wędrować: szkic z zakresu etnologii świata znaczeń (I), „Teksty: Teoria Literatury, Krytyka, Interpretacja” 1979, nr 3.
View in Google Scholar

Wasilewski J.S., Po śmierci wędrować: szkic z zakresu etnologii świata znaczeń (II), „Teksty: Teoria Literatury, Krytyka, Interpretacja” 1979, nr 4.
View in Google Scholar

Wierciński A., Magia i religia. Szkice z antropologii religii, Kraków 2004.
View in Google Scholar

Wójcicki K.W., Archiwum domowe do dziejów i literatury krajowej z rękopisów i dzieł najrzadszych, Warszawa 1856.
View in Google Scholar

Downloads

Published

28-02-2019

Issue

Vol. 16 No. 1(58) (2019): Granice rzeczywiste i wyobrażone

Section

Articles

License

Copyright (c) 2022 Robert Piotrowski

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

How to Cite

“Osłabiona Granica – Ekspresje świata Demonicznego W Przestrzeni Domu Na Podstawie Przekazów Folklorystycznych I Etnograficznych Z XIX I XX Wieku”. 2019. Politeja 16 (1(58): 301-10. https://doi.org/10.12797/Politeja.16.2019.58.16.