Praktyki dyskursywne a proces konstruowania rzeczywistości politycznej. W poszukiwaniu możliwości dialektycznego objaśniania

Autor

  • Krzysztof Cebul Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie image/svg+xml

DOI:

https://doi.org/10.12797/Politeja.22.2025.98.06

Słowa kluczowe:

antynaturalizm, interpretacjonizm, dyskurs, siła dyskursu, dialektyka, krytyczna analiza dyskursu, postrzeganie, obiektywizm, subiektywizm, prawda, władza, presja władzy

Abstrakt

DISCURSIVE PRACTICES AND THE PROCESS OF CONSTRUCTING POLITICAL REALITY. IN SEARCH OF THE POSSIBILITY OF DIALECTICAL EXPLANATION

The article’s starting point is the anti-naturalist assumption that the social world is socially constructed. The conceptualisation of the social reality’s susceptibility to change through the discourse assumes that 1) texts/statements are part of a dialectical process in which a kind of “materialization” of meanings takes place, while 2) contextual factors condition ways of perceiving reality. The analysis aims to trace the possibilities and limitations of scientific cognition within such an outlined research field.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

  • Krzysztof Cebul - Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

    Dr hab., prof. uczelni, politolog i socjolog; kierownik Katedry Polityki Bezpieczeństwa Instytutu Nauk o Polityce i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. W pracy badawczej zajmuje się: fenomenem władzy politycznej – w tym przede wszystkim zagadnieniem prawomocności władzy; bezpieczeństwem politycznym oraz historią struktur bezpieczeństwa publicznego w Polsce; analizami tekstu i wypowiedzi – główny obszar badań w tym zakresie to analizy programów partii politycznych oraz debat parlamentarnych; metodologią badań społecznych – w tym przede wszystkim uwarunkowaniami i przebiegiem procesów postrzegania przedmiotu badania oraz przedmiotu poznania (podejmowana w tym obszarze refleksja dotyczy następujących zagadnień: kryteriów obiektywizmu naukowego i ostateczności sądów oraz wieloznaczności rzeczywistości i możliwości prowadzenia badań społecznych dla potrzeb praktyki).

Bibliografia

Amsterdamski S., Między historią a metodą. Spory o racjonalność nauki, Warszawa 1983.
View in Google Scholar

Beck U., Społeczeństwo światowego ryzyka. W poszukiwaniu utraconego bezpieczeństwa, przeł. B. Baran, Warszawa 2012.
View in Google Scholar

Bielicki T., „Światopogląd naukowy” i naczelne wartości ludzkiego życia: harmonia czy dysonans?, [w:] Wizje człowieka i społeczeństwa w teoriach i badaniach naukowych, red. S. Nowak, Warszawa 1984.
View in Google Scholar

Bunge M., Znaczenie w nauce, „Poznańskie Studia z Filozofii Nauki” 1976, nr 1.
View in Google Scholar

Chiapello E., Fairclough N., Nowa ideologia zarządzania. Podejście transdyscyplinarnej krytycznej analizy dyskursu i nowej socjologii kapitalizmu, przeł. K. Stefaniak, [w:] Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, red. A. Duszak, N. Fairclough, Kraków 2008.
View in Google Scholar

Derrida J., Struktura, znak i gra w dyskursie nauk humanistycznych, przeł. K. Kłosiński, [w:] Język,
View in Google Scholar

dyskurs, społeczeństwo. Zwrot lingwistyczny w filozofii społecznej, red. L. Rasiński, Warszawa 2009.
View in Google Scholar

Dijk T.A. van, Badania nad dyskursem, [w:] Dyskurs jako struktura i proces, red. T.A. van Dijk, przeł. G. Grochowski, Warszawa 2001.
View in Google Scholar

Dixon B., Nie igra się z nauką, przeł. H. Pawlikowska, Warszawa 1984.
View in Google Scholar

Duszak A., Tekst, dyskurs, komunikacja międzykulturowa, Warszawa 1998.
View in Google Scholar

Fairclough N., Duszak A., Wstęp. Krytyczna analiza dyskursu – nowy obszar badawczy dla lingwistyki i nauk społecznych, [w:] Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej, red. A. Duszak, N. Fairclough, Kraków 2008.
View in Google Scholar

Fairclough N., Wodak R., Critical Discourse Analysis, [w:] Discourse as Social Interaction. Discourse Studies: A Multidisciplinary Introduction, vol. 2, red. T.A. van Dijk, London 1997.
View in Google Scholar

Fish S., Krytyczna samoświadomość albo czy możemy wiedzieć, co robimy, [w:] S. Fish, Interpretacja, retoryka, polityka. Eseje wybrane, red. A. Szahaj, przeł. K. Abriszewski i in., Kraków 2002.
View in Google Scholar

Fish S., Retoryka, [w:] S. Fish, Interpretacja, retoryka, polityka. Eseje wybrane, red. A. Szahaj, przeł. K. Abriszewski i in., Kraków 2002.
View in Google Scholar

Fish S., Zmiana, [w:] S. Fish, Interpretacja, retoryka, polityka. Eseje wybrane, red. A. Szahaj, przeł. K. Abriszewski i in., Kraków 2002.
View in Google Scholar

Foucault M., Bezpieczeństwo. Terytorium. Populacja, przeł. M. Herer, Warszawa 2010.
View in Google Scholar

Fourastié J., Myśli przewodnie, przeł. T. Jaworski, J. Lindner, Warszawa 1972.
View in Google Scholar

Frysztacki K., Socjologia problemów społecznych, Warszawa 2009.
View in Google Scholar

Gadamer H.-G., Rozum, słowo, dzieje. Szkice wybrane, przeł. M. Łukasiewicz, K. Michalski, Warszawa 2000.
View in Google Scholar

Gromiec W., Immanuel Kant: historiozofia i myśl polityczna a schematy interpretacyjne, [w:] Dziedzictwo Kanta. Materiały z sesji kantowskiej, red. J. Garewicz, Warszawa 1976.
View in Google Scholar

Grzegorczykowa R., Głos w dyskusji o pojęciu tekstu i dyskursu, [w:] Tekst. Problemy teoretyczne, red. J. Bartmiński, B. Boniecka, Lublin 1998.
View in Google Scholar

Habermas J., Teoria i praktyka. Wybór pism, oprac. Z. Krasnodębski, przeł. M. Łukasiewicz, Z. Krasnodębski, Warszawa 1983.
View in Google Scholar

Horkheimer M., Adorno Th.W., Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne, przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa 2010.
View in Google Scholar

Howarth D., Dyskurs, przeł. A. Gąsior-Niemiec, Warszawa 2008.
View in Google Scholar

Jakobson R., Język i mówienie: kod i przekaz, przeł. M. Gusin, [w:] Język, dyskurs, społeczeństwo. Zwrot lingwistyczny w filozofii społecznej, red. L. Rasiński, Warszawa 2009.
View in Google Scholar

Karpiński J., Wprowadzenie do metodologii nauk społecznych, Warszawa 2006.
View in Google Scholar

Klawiter A., Trzy postawy wobec nauki – uczestnik, rozumiejący obserwator, badacz, „Poznańskie Studia z Filozofii Nauki” 1989, z. 11.
View in Google Scholar

Kmita J., Kultura i poznanie, Warszawa 1985.
View in Google Scholar

Kmita J., Wykłady z logiki i metodologii nauk, Warszawa 1976,
View in Google Scholar

Korżyk K., Prawda w konwencjonalnych metaforach języka polskiego. Preliminaria, [w:] Nazwy wartości. Studia leksykalno-semantyczne, t. 1, red. J. Bartmiński, M. Mazurkiewicz-Brzozowska, Lublin 1993.
View in Google Scholar

Kowalska M., Dialektyka poza dialektyką. Od Bataille’a do Derridy, Warszawa 2000.
View in Google Scholar

Lalewicz J., Semantyczne wyznaczniki lektury, [w:] Problemy odbioru i odbiorcy, red. T. Bujnicki, J. Sławiński, Wrocław 1977.
View in Google Scholar

Langer S.K., Nowy sens filozofii. Rozważania o symbolach myśli, obrzędu i sztuki, przeł. A.H. Bogucka, Warszawa 1976.
View in Google Scholar

Laskowska E., Dyskurs parlamentarny w ujęciu komunikacyjnym, Bydgoszcz 2004.
View in Google Scholar

Leach E., Kultura i komunikowanie. Logika powiązań symbolicznych. Wprowadzenie do analizy strukturalnej w antropologii społecznej, [w:] Rytuał i narracja, red. E. Leach, A.J. Greimas, przeł. M. Buchowski, A. Grzegorczyk, E. Umińska-Plisenko, Warszawa 1989.
View in Google Scholar

March J.G., Olsen J.P., Instytucje. Organizacyjne podstawy polityki, przeł. D. Sielski. Warszawa 2005.
View in Google Scholar

Marsh D., Furlong P., Skóra, a nie sweter: ontologia i epistemologia w politologii, [w:] Teorie i metody w naukach politycznych, red. D. Marsh, G. Stoker, przeł. J. Tegnerowicz, Kraków 2006.
View in Google Scholar

Nadel-Turoński T., Metafory matematyczne w teoriach fizycznych, „Poznańskie Studia z Filozofii Nauki” 1976, nr 1.
View in Google Scholar

Niżnik J., Przedmiot poznania w naukach społecznych, Warszawa 1979.
View in Google Scholar

Nowakowska I., Idea „prawdy jako procesu”. Pewna próba eksplikacji, „Poznańskie Studia z Filozofii Nauki” 1989, z. 11.
View in Google Scholar

Rorty R., Konsekwencje pragmatyzmu. Eseje z lat 1972–1980, przeł. C. Karkowski, Warszawa 1998.
View in Google Scholar

Rorty R., Obiektywność, relatywizm i prawda. Pisma filozoficzne, t. 1, przeł. J. Margański, Warszawa 1999.
View in Google Scholar

Rorty R., Wstęp do polskiego wydania wyboru esejów Stanleya Fisha, [w:] S. Fish, Interpretacja, retoryka, polityka. Eseje wybrane, red. A. Szahaj, przeł. K. Abriszewski i in., Kraków 2002.
View in Google Scholar

Siemek M.J., Rozum między światłem i cieniem oświecenia, [w:] M. Horkheimer, Th.W. Adorno, Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne, przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa 2010.
View in Google Scholar

Steiner J., Bächtiger A., Spörndli M., Steenbergen M.R., Deliberative Politics in Action. Analyzing Parliamentary Discourse, Cambridge 2004. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511491153
View in Google Scholar

Such J., Dialektyczne wizje świata, Warszawa–Poznań 1992.
View in Google Scholar

Śpiewak P., Ideologie i obywatele, Warszawa 1991.Waśkiewicz A., Interpretacja teorii politycznej. Spór o metodę we współczesnej literaturze anglosaskiej, Warszawa 1998.
View in Google Scholar

Weizsäcker C.F. von, Jedność przyrody, wyb. i wstęp K. Maurin, przeł. K. Napiórkowski i in., Warszawa 1978.
View in Google Scholar

Politeja-98-cover

Pobrania

Opublikowane

21-10-2025

Numer

Tom 22 Nr 4(98) (2025): Nowe idee w naukach o polityce

Dział

Artykuły

Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

„Praktyki dyskursywne a proces konstruowania rzeczywistości politycznej. W poszukiwaniu możliwości dialektycznego objaśniania”. 2025. Politeja 22 (4(98): 113-29. https://doi.org/10.12797/Politeja.22.2025.98.06.