Kościół św. Wawrzyńca w Kazimierzu – kilka uwag o genezie, funkcjonowaniu, lokalizacji i likwidacji świątyni

Authors

DOI:

https://doi.org/10.12797/RK.2024.90.01

Keywords:

St. Lawrence Church, Kazimierz district, Bawół neighbourhood, Krakow, churches now defunct

Abstract

THE CHURCH OF ST. LAWRENCE IN KAZIMIERZ – SOME REMARKS ON THE ORIGINS, FUNCTIONING, LOCATION AND LIQUIDATION OF THE CHURCH

The subject of this article is the Church of St. Lawrence. The now-defunct church was originally located in the village of Bawół near Kraków, incorporated into the new town after the chartering of Kazimierz. Scholarly hypotheses on the origins of this church are presented: it could have been a knight’s foundation, an element of the chartering of Bawół, or a church of the Order of the Holy Sepulchre. It is known that before 1335 it functioned as the Bawół parish church. However, as a result of the chartering of Kazimierz and the construction of Corpus Christi parish church, St. Lawrence’s became a subsidiary church. Deprived of parish rights and located on the periphery of the Christian part of Kazimierz, it lost its importance and was often referred to as a “chapel”. Thanks to the surviving inspection reports, the few views of Kazimierz and cartographic sources, it has been possible to establish rudimentary information about the architecture and furnishings of the church. Until the end of the 18th century there was a cemetery next to the church, intended mostly for the poor, as both historical evidence and parish records show. According to church and cartographic sources, the church was demolished around 1788 as a result of the policy of Primate Michał Jerzy Poniatowski. By feeding two cartographic sources (the Kołłątaj Plan and the Senate Plan) into GIS (Geographic Information System) software, the church and cemetery were positioned within the contemporary topography of Krakow.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Konrad Kołodziejczyk, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

    Dr, historyk, adiunkt w Pracowni Historii Cyfrowej Zakładu Atlasu Historycznego Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk. Autor studium społeczno-demograficznego na temat ludności miasta Kazimierza pod Krakowem w XVIII wieku. Zainteresowania naukowe koncentruje głównie na demografii historycznej, badaniach kwantytatywnych, historii społecznej oraz wykorzystaniu GIS w badaniach historycznych. Obecnie prowadzi badania m.in. nad socjotopografią Kazimierza w XVIII wieku oraz demografią wsi w Beskidzie Wyspowym w XVIII i XIX wieku.

References

Atlas historyczny miast polskich, red. Roman Czaja, t. 5: Małopolska, z. 1: Kraków, red. Zdzisław Noga, Kraków 2007.
View in Google Scholar

Bałaban Majer, Dzieje Żydów w Krakowie i na Kazimierzu (1304–1868), t. 1: (1304–1655), Kraków 1913.
View in Google Scholar

Bałaban Majer, Dzieje Żydów w Krakowie i na Kazimierzu (1304–1868), t. 2: (1656–1868), Kraków 1936.
View in Google Scholar

Banach Jerzy, Dawne widoki Krakowa, Kraków 1967.
View in Google Scholar

Banasik Piotr, Trybuś Bartłomiej, Lokalizacja nieistniejących kościołów i cmentarzy we współczesnej topografii Krakowa, „Rocznik Krakowski”, T. 83: 2017.
View in Google Scholar

Baran Krzysztof, Uniwersytet Jagielloński od fundacji Kazimierzowskiej od schyłku XVIII wieku, w: Urbs Celeberrima. Księga pamiątkowa na 750-lecie lokacji Krakowa, red. Andrzej Grzybkowski, Zdzisław Żygulski, Teresa Grzybkowska, Kraków 2008.
View in Google Scholar

Barycz Henryk, Z zagadek Uniwersytetu Kazimierzowskiego w Krakowie, „Przegląd Zachodni”, 1952, nr 9–10.
View in Google Scholar

Bąkowski Klemens, Historya miasta Kazimierza pod Krakowem do XVI wieku, Kraków 1902.
View in Google Scholar

Bieniarzówna Janina, Kłoczyński Marcin, w: Polski słownik biograficzny, t. 13, red. Emanuel Rostworowski, Warszawa 1967–1968.
View in Google Scholar

Borowiejska-Birkenmajerowa Maria, Kształt średniowiecznego Krakowa, Kraków 1975.
View in Google Scholar

Cracovia Iudaeorum 3D, oprac. Eugeniusz Duda, Kraków 2013.
View in Google Scholar

Duma Paweł, Grób alienata. Pochówki dzieci nieochrzczonych, samobójców i skazańców w późnym średniowieczu i dobie wczesnonowożytnej, Kraków 2010.
View in Google Scholar

Dzieje Krakowa, t. 2: Kraków w wiekach XVI–XVIII, red. Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, Józef Mitkowski, Kraków 1984.
View in Google Scholar

Eljasz-Radzikowski Walery, Kraków dawny i dzisiejszy, Kraków 1902.
View in Google Scholar

Encyklopedia Krakowa, red. Antoni H. Stachowski, Kraków 2000.
View in Google Scholar

Encyklopedia Krakowa, t. 1: A–M, red. Jacek Purchla, Kraków 2023.
View in Google Scholar

Estreicherówna Maria, Wykaz zniesionych kościołów, kaplic i klasztorów w Krakowie, w: Kalendarz Katolicki krakowski na r. 1889, Kraków 1889.
View in Google Scholar

Firlet Elżbieta Maria, Najstarsza panorama Krakowa, Kraków 1998.
View in Google Scholar

Friedberg Marian, Ród Łabędziów w wiekach średnich, Kraków 1925.
View in Google Scholar

Goras Magdalena, Zaginione gotyckie kościoły Krakowa, Kraków 2003.
View in Google Scholar

Grodziska-Ożóg Karolina, Cmentarz Rakowicki w Krakowie, Kraków 1987.
View in Google Scholar

Gromnicki Tadeusz, Świętopietrze w Polsce, Kraków 1908.
View in Google Scholar

Gwiazda Tomasz, Tempus edax rerum. Utracone kościoły Krakowa wzniesione w okresie od X do XVIII wieku. Katalog [CD-ROM], Rzeszów 2020.
View in Google Scholar

Gwiazda Tomasz, Tempus edax rerum. Utracone kościoły Krakowa wzniesione w okresie od X do XVIII wieku, Rzeszów 2020.
View in Google Scholar

Haratym Andrzej, Kraków (z miastami Kazimierzem i Kleparzem oraz przedmieściami i najbliższą okolicą), w: Mirosław Nagielski, Krzysztof Kossarzecki, Łukasz Przybyłek, Andrzej Haratym, Zniszczenia szwedzkie na terenie Korony w okresie potopu 1655–1660, Warszawa 2015.
View in Google Scholar

Jurek Tomasz, Panowie z Wierzbnej. Studium genealogiczne, Kraków 2006.
View in Google Scholar

Karpiński Andrzej, Pożary w miastach Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku i ich następstwa ekonomiczne, społeczne i kulturowe, Warszawa 2021.
View in Google Scholar

Karpiński Andrzej, W walce z niewidzialnym wrogiem: epidemie chorób zakaźnych w Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku i ich następstwa demograficzne, społeczno-ekonomiczne i polityczne, Warszawa 2000.
View in Google Scholar

Komorowski Waldemar, Widoki portretowe Krakowa czasów staropolskich w badaniach historii miasta. Obraz, znak, symbol, tekst, „Zapiski Historyczne”, T. 84/1: 2019.
View in Google Scholar

Konieczna Wanda, Początki Kazimierza do r. 1419, w: Studia nad przedmieściami Krakowa, Biblioteka Krakowska, nr 94, Kraków 1938.
View in Google Scholar

Kracik Jan, Miasto zatrzymuje umarłych. Krakowskie nekropolie a kultura duchowa XVII–XVIII wieku, w: Z przeszłości Krakowa, red. Jan M. Małecki, Warszawa–Kraków 1989.
View in Google Scholar

Krasnowolski Bogusław, Krakowski Kazimierz. Historia i kultura, Biblioteka Krakowska, nr 168, Kraków 2022.
View in Google Scholar

Krasnowolski Bogusław, Lokacje i rozwój Krakowa, Kazimierza i Okołu. Problematyka rozwiązań urbanistycznych, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. Jerzy Wyrozumski, Biblioteka Krakowska, nr 150, Kraków 2007.
View in Google Scholar

Krasnowolski Bogusław, Lokacyjne układy urbanistyczne na obszarze ziemi krakowskiej w XIII i XIV wieku, Część II: Katalog lokacyjnych układów urbanistycznych, Akademia Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Prace Monograficzne, nr 386, Kraków 2004.
View in Google Scholar

Krasnowolski Bogusław, Z badań nad architekturą i urbanistyką krakowskiego Kazimierza w okresie późnośredniowiecznym i nowożytnym, „Rocznik Krakowski”, T. 55: 1989.
View in Google Scholar

Krukowski Jan, Szkolnictwo parafialne Krakowa w XVII wieku, Kraków 2001.
View in Google Scholar

Krukowski Jan, Z dziejów szkolnictwa parafialnego Krakowa w okresie Odrodzenia, Kraków 1986.
View in Google Scholar

Kumor Bolesław, Dzieje diecezji krakowskiej do roku 1795, t. 2, Kraków 1999.
View in Google Scholar

Lorek Dariusz, Ocena doboru metod implementacji XIX-wiecznych map topograficznych do współczesnego układu współrzędnych w aplikacji QGIS, „Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią. Seria A: Geografia Fizyczna”, T. 68: 2017.
View in Google Scholar

Łatak Kazimierz, Średniowieczne pieczęcie wystawców kościelnych w zasobie archiwum klasztoru Bożego Ciała w Krakowie. Przyczynek do polskich badań sfragistycznych, „Textus et Studia”, 2021, nr 1 (25).
View in Google Scholar

Mała Encyklopedia Krakowa, red. Jan Adamczewski, Kraków 1996.
View in Google Scholar

Myszka Marian, Dawne cmentarze Krakowa w świetle badań archeologicznych, w: Cmentarz Rakowicki w Krakowie, „Krakowska Teka Konserwatorska”, T. 3: 2003.
View in Google Scholar

Niemiec Dariusz, Stara Synagoga z krakowskiego Kazimierza w świetle badań archeologicznych z lat 2014−2016, „Krzysztofory”, T. 35: 2017.
View in Google Scholar

Niemiec Dariusz, Starzyński Marcin, Zaginione kolegium. Gdzie król Kazimierz Wielki postanowił wznieść gmach dla Uniwersytetu? Dwugłos historyka i archeologa, „Alma Mater”, 2017, nr 197.
View in Google Scholar

Niewiński Andrzej, Przestrzeń kościelna w topografii średniowiecznego Krakowa. Próba syntezy, Lublin 2004.
View in Google Scholar

Odlanicki-Poczobutt Michał, Traczewska-Białek Zofia, Plan Kołłątajowski źródłem informacji o Krakowie, „Rocznik Krakowski”, T. 48: 1977.
View in Google Scholar

Ostoja tradycji, red. Elżbieta Długosz, Eugeniusz Duda, Anna Jodłowiec-Dziedzic, Dariusz Niemiec, Kraków 2016.
View in Google Scholar

Pianowski Zbigniew, Architektura monumentalna wczesnośredniowiecznego Krakowa, w: Kraków w chrześcijańskiej Europie X–XIII w., red. Elżbieta Firlet, Kraków 2006.
View in Google Scholar

Poleski Jacek, Średniowieczny kościół św. Michała Archanioła i św. Stanisława i klasztor oo. Paulinów na Skałce w Krakowie w świetle badań archeologicznych z lat 2007–2008, w: Średniowieczny kościół na Skałce w Krakowie w świetle badań interdyscyplinarnych, red. Jacek Poleski, Kraków 2018.
View in Google Scholar

Radwański Kazimierz, 40 lat istnienia archeologicznej służby konserwatorskiej oraz 40 lat badań archeologicznych w Krakowie, „Materiały Archeologiczne”, T. 28: 1995.
View in Google Scholar

Radwański Kazimierz, Kraków przedlokacyjny. Rozwój przestrzenny, Kraków 1975.
View in Google Scholar

Radwański Kazimierz, Prace ratownicze prowadzone przez Konserwatora Zabytków Archeologicznych w Krakowie w latach 1955–
View in Google Scholar

, „Biuletyn Krakowski. Prace Konserwatorskie i Archeologiczne”, T. 1: 1959.
View in Google Scholar

Rajman Jerzy, Kraków. Zespół osadniczy, proces lokacji, mieszczanie do roku 1333, Kraków 2004.
View in Google Scholar

Rajman Jerzy, Średniowieczne patrocinia krakowskie, Kraków 2002.
View in Google Scholar

Rederowa Danuta, Studia nad wewnętrznymi dziejami Krakowa porozbiorowego (1796–1809). Część I, Zagadnienia urbanistyczne, „Rocznik Krakowski”, T. 34/2: 1958.
View in Google Scholar

Rożek Michał, Meandry kultury, czyli galimatias nie tylko krakowski, Kraków 2008.
View in Google Scholar

Rożek Michał, Nieistniejące kościoły Krakowa, „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej”, R. 33: 1983.
View in Google Scholar

Rożek Michał, Straty kulturalne i artystyczne Krakowa w okresie pierwszego najazdu szwedzkiego (1655–1657), „Biuletyn Historii Sztuki”, T. 36/2: 1974.
View in Google Scholar

Samek Marta, Kościół SS. Dominikanek na Gródku a architektura Krakowa drugiej i trzeciej ćwierci XVII wieku, „Rocznik Krakowski”, T. 53: 1987.
View in Google Scholar

Sikora Franciszek, Bawół, w: Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, t. V: Małopolska – województwo krakowskie, cz. I, z. 1, opr. Zofia Leszczyńska-Skrętowa, Franciszek Sikora, Wrocław 1980.
View in Google Scholar

Starzyński Marcin, „Collegium desertum” – niedokończona fundacja uniwersytecka Kazimierza Wielkiego, „Roczniki Historyczne”, T. 82: 2016.
View in Google Scholar

Szady Bogumił, Zastosowanie systemów informacji geograficznej w geografii historycznej, „Polski Przegląd Kartograficzny”, T. 40/3: 2008.
View in Google Scholar

Świszczowski Stefan, Miasto Kazimierz pod Krakowem, Kraków 1981.
View in Google Scholar

Świszczowski Stefan, Założenie i rozwój miasta Kazimierza, „Biuletyn Krakowski”, T. 3: 1961.
View in Google Scholar

Talko-Hryncewicz Julian, Mieszkańcy Krakowa z X–XX wieku. Studjum antropo-bio-socjologiczne, Kraków 1926.
View in Google Scholar

Tobiasz Mieczysław, Bożogrobcy w Miechowie (w 800-lecie sprowadzenia zakonu do Polski), „Nasza Przeszłość”, T. 17: 1963.
View in Google Scholar

Tobiasz Mieczysław, Znaczenie bożogrobców miechowskich w kształtowaniu romańskiego Krakowa, „Analecta Cracoviensia”, T. 14: 1982.
View in Google Scholar

Tomkowicz Stanisław, Kołłątajowski plan Krakowa z roku 1785, „Rocznik Krakowski”, T. 9: 1907.
View in Google Scholar

Wilkaniec Agnieszka, Gałecka-Drozda Anna, Walerzak Miłosz, Rosada Agnieszka, Zastosowanie programów GIS w analizie historycznych założeń zieleni, „Teka Komisji Urbanistyki i Architektury Oddziału Polskiej Akademii Nauk w Krakowie”, T. 45: 2017.
View in Google Scholar

Wolski Marian, Nieistniejący kościół pod wezwaniem św. Jakuba Starszego na Kazimierzu, „Rocznik Krakowski”, T. 61: 1995.
View in Google Scholar

Wójcik Marek, Ród Gryfitów do końca XIII wieku. Pochodzenie, genealogia, rozsiedlenie, Wrocław 1993.
View in Google Scholar

Wyrozumska Bożena, Czy Jan Olbracht wygnał Żydów z Krakowa?, „Rocznik Krakowski”, T. 59: 1993.
View in Google Scholar

Wyrozumski Jerzy, Kraków do schyłku wieków średnich, Dzieje Krakowa, t. 1, red. Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, Kraków 1992.
View in Google Scholar

Zaitz Emil, Zaitz Michał, Krakowski Kazimierz w badaniach archeologicznych, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe”, T. 35: 2017.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2024-11-29

Issue

Section

Articles

How to Cite

Kołodziejczyk, K. (2024) “Kościół św. Wawrzyńca w Kazimierzu – kilka uwag o genezie, funkcjonowaniu, lokalizacji i likwidacji świątyni”, Rocznik Krakowski, 90, pp. 5–24. doi:10.12797/RK.2024.90.01.

Similar Articles

1-10 of 106

You may also start an advanced similarity search for this article.

Most read articles by the same author(s)