Najstarsze kościoły ziemi zatorskiej na tle wykazu parafi i dekanatu zatorskiego z lat 1325 -1327

Authors

DOI:

https://doi.org/10.12797/RSpyt.02.2023.02.02

Keywords:

Churches, land of Zator, parish districts, founders, parish salary, invocations

Abstract

THE OLDEST CHURCHES IN THE LAND OF ZATOR AGAINST THE LIST OF PARISHES OF THE DECANATE OF ZATOR FROM 1325 -1327

The author considers the relationship between the decanate of Zator which appears in 1325, and the land of Zator, known mainly from sources from the 15th century. The decanate of Zator, as an administrative unit of the Diocese of Cracow, covered the areas of the later lan of Zator and the areas located on the Skawina river and north of the Wisla. The list from the years 1325 -1327 contains mentions of 23 oldest churches in the land of Zator. The author analyzes the source records concerning all the churches in the land of Zator listed in this list. The oldest churches were probably erected before 1178, that is, when the area in question was still part of the province of Cracow. These were probably churches in Zator, Mucharz and Woźniki. Their founders were the 12th century princes of Cracow. The second wave of the creation of churches is associated with the activities of the dukes of Opole and Oświęcim. They founded churches in Polanka Wielka, Spytkowice, Piotrowice, Przeciszów, Gierałtowice, Jaroszowice, Barwałd Dolny, Głębowice and Wadowice (13th century – fi rst quarter of the 14th century). The churches in Graboszyce, Wieprz, Witanowice, Nidek, Radocza, Zygodowice, Inwałd and Palczowice can hypothetically be included in knightly foundations. Among them were 3 multi -village parishes (Mucharz, Zator and Krzęcin), however, single -village parishes predominated in numbers. Among these churches, the invocations of St. Mary of the Virgin predominate. George, All Saints, St. Peter and Paul, St. John the Baptist, St. Martin, St. Mary Magdalene, St. Nicholas, St. Michael the Archangel, St. Andrew, St. Simon and Jude, St. Clement and St. Jacob.

Author Biography

  • Jerzy Rajman, University of the National Education Commission, Krakow

    Ur. 1962, profesor doktor habilitowany, historyk, mediewista, encyklopedysta, kierownik Katedry Historii Średniowiecznej w Instytucie Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Jest członkiem m.in. Rady Szkoły Doktorskiej, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Towarzystwa Naukowego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Gesellschaft der Orgelfreunde oraz Komisji do Oceny Podręczników Szkolnych Polskiej Akademii Umiejętności. Jako badacz i wykładowca zajmuje się historią średniowiecza. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół problematyki dziejów miast, mieszczaństwa Krakowa, relacji Górnego Śląska z Małopolską i historii Kościoła Katolickiego, ze szczególnym uwzględnieniem zakonów i ich oddziaływania na społeczeństwo. Podejmuje badania naukowe nad duchowością widzianą poprzez wezwania i kulty świętych, historią średniowiecznego Miechowa i dawnym budownictwem organowym. Jest autorem ponad 220 opracowań, w tym 8 książek i Encyklopedii średniowiecza.

References

Źródła drukowane:
View in Google Scholar

Długosz J., Liber benefi ciorum dioecesis Cracoviensis, t. 1-3, wyd. A. Przeździecki, Kraków 1863 -1864.
View in Google Scholar

Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wacława, t. 1-2, nr 40, wyd. F. Piekosiński, Kraków 1874-1883.
View in Google Scholar

Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego, nr 11b, wyd. S. Kętrzyński i S. Smolka, Lwów 1875.
View in Google Scholar

Kodeks dyplomatyczny Małopolski, t. 1-4, wyd. F. Piekosiński, Kraków 1876 -1905.
View in Google Scholar

Kodeks dyplomatyczny Polski, t. 3, nr 11, wyd. J. Bartoszewicz, Warszawa 1858.
View in Google Scholar

Kronika polska, wyd. L. Ćwikliński, w: Monumenta Poloniae Historica (dalej MPH), t. 3, Lwów 1878.
View in Google Scholar

Księga dochodów benefi cjów diecezji krakowskiej z roku 1529 (tzw. Liber Retaxationum), wyd. Z. Leszczyńska-Skrętowa, Wrocław 1968.
View in Google Scholar

Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelner Fürstenthümer im Mittelalter, t. 1 -2, Leipzig 1881-1883.
View in Google Scholar

Monumenta Poloniae Vaticana, t. 1-3, wyd. J. Ptaśnik, Kraków 1913.
View in Google Scholar

Rocznik kapituły krakowskiej, wyd. Z. Kozłowska-Budkowa, w: MPH, t. 5, Warszawa 1978.
View in Google Scholar

Schlesisches Urkundenbuch, t. 1, wyd. H. Appelt, Köln-Graz -Wien1963-68; t. 2, wyd. W. Irgang, Wien-Köln-Graz 1977; t. 3, wyd. W. Irgang, Köln -Graz -Wien 1984; t. 4, wyd. W. Irgang, Köln-Graz -Wien 1988; t. 5, wyd. W. Irgang, Köln-Weimar-Wien 1993, t. 6, wyd. W. Irgang, Köln-Weimar-Wien 1998.
View in Google Scholar

Vita sanctae Hedwigis ducisse Silesiae, wyd. A. Semkowicz, w: MPH, t. 4, Lwów 1884.
View in Google Scholar

Zbiór dokumentów katedry i diecezji krakowskiej, t. 1 -2, wyd. S. Kuraś, Lublin 1965 -1973.
View in Google Scholar

Zbiór dokumentów małopolskich, t. 1-8, wyd. S. Kuraś, I. Sułkowska-Kuraś, Kraków–Wrocław 1962-1975.
View in Google Scholar

Zbiór dyplomów klasztoru mogilskiego, nr 53, wyd. E. Janota, Kraków 1867.
View in Google Scholar

Opracowania:
View in Google Scholar

Bukowski W., Krzęcin, w: Słownik historyczno -geografi czny województwa krakowskiego w średniowieczu (dalej SHG), cz. 3, z. 2, oprac. W. Bukowski i in., red. F. Sikora, Kraków 1997.
View in Google Scholar

Chachaj J., Rozwój sieci parafi alnej w dekanacie Zator do końca XVI wieku, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 1997, t. 68, s. 221 -308.
View in Google Scholar

Chachaj J., Powstanie dekanatów w archidiakonacie krakowskim, „Rocznik Muzeum w Gliwicach” 1997, t. 11/12, s. 9 -20.
View in Google Scholar

Chachaj J., Pierwotna średniowieczna sieć dekanalna w diecezji krakowskiej, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne w Polsce” 1999, t. 71, s. 379 -387.
View in Google Scholar

Chachaj J., Rozwój sieci parafi alnej i początki organizacji dekanalnej w diecezji krakowskiej do końca XII wieku. Próba podsumowania, „Roczniki Humanistycznej KUL” 2008, t. 56, z. 2, s. 31 -53.
View in Google Scholar

Gawęda S., Świadczenia fi nansowe Polski na rzecz kurii papieskiej w średniowieczu, „Studia Historyczne” 1974, t. 17, s. 413 -446.
View in Google Scholar

Gedl M., Systematyczne badania poszukiwawcze w południowo -zachodniej Małopolsce w 1964 roku, „Sprawozdania Archeologiczne” 1969, t. 20.
View in Google Scholar

Graff T., Patronat cystersów mogilskich nad kościołem pw. Wszystkich Świętych w Wadowicach i problem jego statusu parafi alnego w XIV -XVIII wieku, w: Dzieje i kultura Cystersów w Polsce 1, red. M. Starzyński, D. Tabor, Kraków 2016, s. 191 -213.
View in Google Scholar

Gromnicki T., Świętopietrze w Polsce, Kraków 1908.
View in Google Scholar

Halecki O., Powołanie księcia Władysława Opolskiego na tron krakowski w r. 1273, „Kwartalnik Historyczny” 1913, t. 27, nr 3 -4.
View in Google Scholar

Heumann S., Wiadomość o parafi i i kościele parafi alnym w Mucharzu, w dekanacie suskim, dyecezyi krakowskiej, zebrana na podstawie akt, wizyt biskupich i innych źródeł, Kraków 1899.
View in Google Scholar

Jureczko A., Średniowieczne mosty i przewozy na górnej Wiśle (na wschód od Krakowa), w: Studia i materiały z dziejów osadnictwa i gospodarki górnej Wisły w okresie przedrozbiorowym, red. F. Kiryk, Warszawa 1990.
View in Google Scholar

Kiryk F., Rozwój urbanizacji Małopolski XIII -XVI w. Województwo krakowskie (powiaty południowe), Kraków 1985.
View in Google Scholar

Kuhn W., Die Städtegründungspolitik der schlesischen Piasten im 13. Jahrhundert, vor allem gegenüber Kirche und Adel, „Archiv für Schlesische Kirchengeschichte” 1971, t. 29.
View in Google Scholar

Kuhn W., Siedlungsgeschichte des Auschwitzer Beskidenvorlandes, „Zeitschrift für Ostforschung” 1975, t. 24.
View in Google Scholar

Kuraś S., Statuty i przywileje bractwa kapłanów dekanatu zatorskiego 1378 -1525, „Polonia Sacra” 1955, t. 7, z. 4.
View in Google Scholar

Kurtyka J., Tęczyńscy. Studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu, Kraków 1997.
View in Google Scholar

Kurzeja J., Rozwój średniowiecznej sieci parafi alnej w dekanacie Oświęcim, „Roczniki Humanistyczne KUL” 1979, t. 27, z. 2, s. 15 -37.
View in Google Scholar

Laberschek J., Lgota, w: SHG, cz. 3, z. 3, oprac. W. Bukowski i in., Kraków 2000.
View in Google Scholar

Laberschek J., Miejsce, w: SHG, cz. 4, z. 2, oprac. W. Bukowski i in., Kraków 2011.
View in Google Scholar

Laberschek J., W średniowieczu, w: J. Laberschek, K. Tunia, M. Wyżga, Pod Krakowem.
View in Google Scholar

Monografi a historyczna gminy Michałowice, t. 1: Do schyłku XVIII wieku, Kraków 2014.
View in Google Scholar

Leszczyńska -Skrętowa Z., Frydrychowice, w: SHG, cz. 1, z. 4, oprac. J. Laberschek i in., Wrocław 1986.
View in Google Scholar

Leszczyńska -Skrętowa Z., Gierałtowice, w: SHG, cz. 1, z. 4, oprac. J. Laberschek i in., Wrocław 1986.
View in Google Scholar

Leszczyńska-Skrętowa Z., Hynwałd, w: SHG, cz. 2, z. 1, oprac. J. Laberschek, Z. Leszczyńska-Skrętowa, F. Sikora [na stronie tytułowej zeszytu podano omyłkowo inne nazwiska], Wrocław 1989.
View in Google Scholar

Nowakowski A., Z dziejów miasta i parafi i Wadowice. Szkic historyczno -prawny, Kraków 1985.
View in Google Scholar

Perzanowski Z., Dawny Zator, w: Cracovia, Polonia, Europa. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Jerzemu Wyrozumskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy naukowej, red. W. Bukowski i in., kom. red. K. Baczkowski i in., Kraków 1995.
View in Google Scholar

Rajman J., Klasztor Norbertanek na Zwierzyńcu w wiekach średnich, Kraków 1993.
View in Google Scholar

Rajman J., Kościoły średniowiecznego Oświęcimia (do końca XVI wieku), w: Oświęcim – miasto pogranicza, t. 2, red. B. Czwojdrak, K. Miroszewski, P. Węcowski, Warszawa 2018, s. 343 -390.
View in Google Scholar

Rajman J., Ocena wiarygodności informacji Długosza o patrociniach w diecezji krakowskiej, w: Jan Długosz – 600 -lecie urodzin. Region – Polska – Europa w jego twórczości, red. J. Maciejewski i in., Toruń–Bydgoszcz 2016, s. 9 -30.
View in Google Scholar

Rajman J, Pogranicze śląsko-małopolskie w średniowieczu, Kraków 2000.
View in Google Scholar

Rajman J., Średniowieczne patrocinia krakowskie, Kraków 2002.
View in Google Scholar

Rajman J., Średniowieczne Wadowice na tle osadnictwa nad Skawą i Wieprzanką, w: Wadowice.
View in Google Scholar

Studia z dziejów miasta, red. A. Nowakowski, Wadowice 1997.
View in Google Scholar

Schmidt M., Mucharz, w: SHG, cz. 5, z. 1, oprac. W. Bukowski i in., Kraków 2016.
View in Google Scholar

Sikora F., Babica, w: SHG, cz. 1, z. 1, oprac. Z. Leszczyńska-Skrętowa, F. Sikora, Wrocław 1980.
View in Google Scholar

Sikora F., Barwałd Dolny, w: SHG, cz. 1, z. 1, oprac. Z. Leszczyńska-Skrętowa, F. Sikora, Wrocław 1980.
View in Google Scholar

Sikora F., Głębowice, w: SHG, cz. 1, z. 4, oprac. J. Laberschek i in., Wrocław 1986.
View in Google Scholar

Sikora F., Graboszyce, w: SHG, cz. 2, z. 1, oprac. J. Laberschek, Z. Leszczyńska-Skrętowa, F. Sikora [na stronie tytułowej zeszytu podano omyłkowo inne nazwiska], Wrocław 1989.
View in Google Scholar

Sikora F., Klecza, w: SHG, cz. 2, z. 3, oprac. J. Kurtyka i in., red. A. Gąsiorowski, Wrocław 1991.
View in Google Scholar

Spórna M., Patrocinia św. Katarzyny Aleksandryjskiej w archidiakonacie krakowskim i na ziemi sądeckiej do 1539 roku, „Almanach Sądecki” 2010, nr 3 -4, s. 3 -13.
View in Google Scholar

Stanko P., Dzieje wsi i parafi i Spytkowice koło Zatora do końca XVI wieku, „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2007, t. 13.
View in Google Scholar

Ulanowski B., O założeniu i uposażeniu klasztoru Benedyktynek w Staniątkach, „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno -Filozofi czny” 1891, t. 28.
View in Google Scholar

Wiśniowski E., Parafi e w średniowiecznej Polsce. Struktura i funkcje społeczne, Lublin 2004.
View in Google Scholar

Wójcik M.L., Dokumenty i kancelarie książąt opolsko -raciborskich do początków XIV wieku, Wrocław 1999.
View in Google Scholar

Wyrozumska B., Drogi w ziemi krakowskiej do końca XVI wieku, Wrocław 1977.
View in Google Scholar

Zientara B., Henryk Brodaty i jego czasy, Warszawa 2006.
View in Google Scholar

Żurek D., Parafi e Spytkowice, Bachowice i Ryczów w średniowieczu i początkach epoki nowożytnej. Źródła do badań i kształtowanie się okręgów parafi alnych, „Rocznik Spytkowicki” 2022, t. 1, s. 8 -25.
View in Google Scholar

Downloads

Published

2023-10-24

Issue

Section

Artykuły i rozprawy

How to Cite

Najstarsze kościoły ziemi zatorskiej na tle wykazu parafi i dekanatu zatorskiego z lat 1325 -1327. (2023). Rocznik Spytkowicki, 2, 26-47. https://doi.org/10.12797/RSpyt.02.2023.02.02