Język niebinarny jako wyzwanie translatorskie na przykładzie polskiego tłumaczenia powieści Bernardine Evaristo pt. Girl, Woman, Other
DOI :
https://doi.org/10.12797/MOaP.30.2024.65.02Mots-clés :
literary translation, non-binary language, language and gender, inclusive language, Bernardine EvaristoRésumé
NON-BINARY LANGUAGE AS A TRANSLATION CHALLENGE. THE CASE OF THE POLISH TRANSLATION OF BERNARDINE EVARISTO’S NOVEL GIRL, WOMAN, OTHER
Translating non-binary language has been one of the major challenges for Polish translators in recent years. At present, various strategies are employed to neutralise the binary gender opposition in Polish. Some of them fit into the existing linguistic system, while others are completely innovative. The solutions range from using gender-neutral expressions (e.g. constructions involving the noun osoba ‘a person’ modified by an adjective or participle or the use of impersonal forms) to coining special forms for non-binary persons (e.g. nouns of neuter gender). The aim of this article is to analyse the non-binary language solutions adopted by Aga Zano in her translation of Bernardine Evaristo’s novel Girl, Woman, Other. The study shows that the translator employs a number of linguistic markers of non-binariness, which, in line with her aim, reflects the linguistic reality of our time. In the case of pronouns and verbs referring to the non-binary character of Morgan, the translator uses the neuter gender. She also creates innovative neutral forms of nouns that describe this person.
Téléchargements
Références
Białas, Z. (2006), „Pułapki płciologocentryzmu: esej o przekładaniu Written on the body Jeanette Winterson na język polski przepleciony kilkoma dygresjami na tematy Shakespeare’a”, [w:] Piotr Fast, red. Płeć w przekładzie, Wydawnictwo Śląsk, Katowice-Warszawa-Częstochowa, Studia o Przekładzie, 22.
View in Google Scholar
Bednarczyk, A. (1999), Wybory translatorskie. Modyfikacje tekstu literackiego w przekładzie i kontekst asocjacyjny, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, Rozumienie, Interpretacja, Przekład, 1.
View in Google Scholar
Burridge, K. (2006), „Taboo, Euphemism, and Political Correctness”, [w:] Keith Brown, red. Encyclopedia of Language and Linguistics, Elsevier Ltd, Boston, https://doi.org/10.1016/B0-08-044854-2/01092-0.Cambridge Dictionary, https://dictionary.cambridge.org.
View in Google Scholar
Dukaj, J. (2022), „Odmiany postpłciowe w «Perfekcyjnej niedoskonałości»”, [online] https://dukaj.wydawnictwoliterackie.pl/odmiany-postplciowe-wperfekcyjnej-niedoskonalosci/, 30 I 2024.
View in Google Scholar
Even-Zohar, I. (1978/2009), „Miejsce literatury tłumaczonej w polisystemie literackim” (tłum. Magda Heydel), [w:] Piotr Bukowski, Magda Heydel, red. Współczesne teorie przekładu, Wydawnictwo Znak, Kraków.
View in Google Scholar
Gębka-Wolak, M. (2022), „Językowe wykładniki niebinarności płciowej w polszczyźnie. Część 2: Innowacje a system i tendencje rozwojowe”, Prace Językoznawcze.24(1): 101-116, https://doi.org/10.31648/pj.7602.
View in Google Scholar
Gębka-Wolak, M., Walkiewicz, A. (2022), „U progu językowej rewolucji” – rozmowa, Portal Informacyjny Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, [online] https://portal.umk.pl/pl/article/u-progu-jezykowej-rewolucji, 30 I 2024.
View in Google Scholar
Hansen, K., Żółtak, K. (2022), „Social Perception of Non-Binary Individuals”, Archives of Sexual Behavior. 51(4): 2027-2035, https://doi.org/10.1007/s10508-021-02234-y.
View in Google Scholar
Hejwowski, K. (2015), Iluzja przekładu. Przekładoznawstwo w ujęciu konstruktywnym, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice, Studia o Przekładzie, 41.
View in Google Scholar
Hord, Levi C.R. (2016), „Bucking the Linguistic Binary: Gender Neutral Language in English, Swedish, French, and German”, Western Papers in Linguistics / Cahiers linguistiques de Western. 3(1), Article 4, [online] https://ojs.lib.uwo.ca/index.php/wpl_clw/article/view/966/456, 30 I 2024.
View in Google Scholar
Jakobson, R. (1959/2009), „O językoznawczych aspektach przekładu” (tłum. Lucylla Pszczołowska), [w:] Piotr Bukowski, Magda Heydel, red. Współczesne teorie przekładu, Wydawnictwo Znak, Kraków.
View in Google Scholar
Karwowska, M., Szpyra-Kozłowska, J. (2005), Lingwistyka płci. Ona i on w języku polskim, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.
View in Google Scholar
Kujawa, E. (2021), „«Postpłciowe deklinacje» – nowe formy gramatyczne w powieści Jacka Dukaja «Perfekcyjna niedoskonałość»”, [w:] Tomasz Korpysz, Anna Kozłowska, red. Język pisarzy: problemy gramatyki, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Warszawa, Bielańskie Prace Językoznawcze, 13.
View in Google Scholar
Lewaszkiewicz, T. (2023), „Formy czasu przeszłego rodzaju nijakiego w 1. i 2. osobie liczby pojedynczej typu widziałom, widziałoś w językach słowiańskich”, Rocznik Slawistyczny. 72: 117-143, https://doi.org/10.24425/rslaw.2023.147259.
View in Google Scholar
Longman Dictionary of Contemporary English Online, https://www.ldoceonline.com.
View in Google Scholar
Misiek, S. (2020), „Misgendered in Translation? Genderqueerness in Polish Translations of English-language Television Series”, Anglica. An International Journal of English Studies. 29(2): 165-185, https://doi.org/10.7311/0860-5734.29.2.09.
View in Google Scholar
Misiek, S. (2021), „Niebinarność płciowa w języku polskim. Badanie pilotażowe”, Etnolingwistyka. Problemy języka i kultury. 33: 287-303, https://dx.doi.org/10.17951/et.2021.33.287.
View in Google Scholar
Misiek, S. (2022a), „Kilka uwag do artykułu Małgorzaty Gębki-Wolak i Aleksandry Walkiewicz nt. naszego serwisu”, Zaimki.pl, 3.09.2022, [online] https://zaimki.pl/blog/walkiewicz-g%C4%99bka-wolak, 30 I 2024.
View in Google Scholar
Misiek, S. (2022b), „Niestandardowe formy rodzajowe w wybranych polskich tekstach literackich”, [w:] Agnieszka Buk, Piotr Maziarz i Debora Onik-
View in Google Scholar
Maziarz, red. New Vistas in Language Studies – Young Scholars’ Perspective, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.
View in Google Scholar
Misiek, S. (2023), „Czy potrzebna jest trans lingwistyka?”, Etnolingwistyka.
View in Google Scholar
Problemy języka i kultury. 35: 205-219, https://dx.doi.org/10.17951/et.2023.35.205.
View in Google Scholar
Nowak-Michalska, J. (2020), „The Dynamics of Euphemisation in Legal Language: An Analysis of Legal Terms Referring to People with Disabilities Used in Poland and Spain, International Journal for the Semiotics of Law – Revue internationale de Sémiotique juridique. 33: 559-580, https://doi.org/10.1007/s11196-020-09699-5.
View in Google Scholar
Nord, Ch. (1997), Translating as a Purposeful Activity: Functionalist Approaches Explained, St. Jerome Publishing, Manchester (UK), Kinderhook (NY, USA).
View in Google Scholar
Nord, Ch. (2005), „Translating as a Purposeful Activity. A Prospective Approach”, TradTerm. 11: 15-28, https://doi.org/10.11606/issn.2317-9511.tradterm.2005.49673.
View in Google Scholar
Oxford’s Learners Dictionary, https://www.oxfordlearnersdictionaries.com.
View in Google Scholar
Przytuła, P. (2020), „Poza granice języka – innowacje językowe w prozie Jacka Dukaja (rodzaje i funkcje)”, Prace Językoznawcze. 22(2): 191-204, https://doi.org/10.31648/pj.5252.
View in Google Scholar
Richards, Ch., Bouman, W.P., Seal, L., Barker, M.J., Nieder, T.O., T’Sjoen, G. (2016), „Non-binary or Genderqueer Genders”, International Review of Psychiatry. 28(1): 95-102, https://doi.org/10.3109/09540261.2015.1106446.
View in Google Scholar
Rzeczkowski, M. (2012), „Poza rodzajami męskim i żeńskim – trzecie płcie a język polski”, [w:] Mariusz Kraska, Anna Gumowska, Joanna Wróbel, red. Między nieobecnością a nadmiarem. O niedopowiedzeniu i nienasyceniu we współczesnej kulturze, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
View in Google Scholar
Urbańczyk, A., Okroy, E., Okroy, E. (2014), „Badanie potrzeb osób transpłciowych/ transgenderowych/trzeciopłciowych związanych z językiem używanym podczas warsztatów i innych sytuacji edukacyjnych”, [w:] Anna M. Kłonkowska, Katarzyna Bojarska, red. Psychospołeczne, prawne i medyczne aspekty transpłciowości, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.
View in Google Scholar
Walkiewicz, A. (2022), „Językowe wykładniki niebinarności płciowej w polszczyźnie. Część 1: Wprowadzenie do tematyki i próba systematyzacji”, Prace Językoznawcze. 24(1): 85-100, https://doi.org/10.31648/pj.7599.
View in Google Scholar
Vos, A. (2021), „Manifest Niebinarnej Polszczyzny”, zaimki.pl, 20.04.2021,
View in Google Scholar
[online] https://zaimki.pl/manifest, 30 I 2024.
View in Google Scholar
Vos A., Misiek S. (2021), „Niebinarny Spis Powszechny 2023 – wnioski”, zaimki.pl, 12.04.2023, [online] https://zaimki.pl/blog/spis-2023, 30 I 2024.
View in Google Scholar
Wojtasiewicz, O. (2005), Wstęp do teorii tłumaczenia, wyd. 4, Wydawnictwo TEPIS, Warszawa.
View in Google Scholar
Wolański, A. (2023a), „Neutratywy”, Poradnia Językowa PWN, 12.11.2023, [online] https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/Neutratywy;23008.html, 30 I 2024.
View in Google Scholar
Wolański, A. (2023b), „O tzw. osobatywach”, Poradnia Językowa PWN, 30.12.2023, [online] https://sjp.pwn.pl/poradnia/haslo/O-tzw-osobatywach; 23145.html, 30 I 2024.
View in Google Scholar
Zano, A. (2020), „O wierności. Od tłumaczki”, [w:] Bernardine Evaristo, Dziewczyna, kobieta, inna, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań.
View in Google Scholar
Ziemińska, R. (2018), Niebinarne i wielowarstwowe pojęcie płci: próba inkluzji danych o osobach interpłciowych i niebinarnych, Wydawnictwo PWN, Warszawa.
View in Google Scholar
Żelazińska, A. (2021), „Kozackie kobiety. Recenzja książki: Bernardine Evaristo, «Dziewczyna, kobieta, inna»”, Polityka. 18(3310), z dnia 26.04.2021.
View in Google Scholar
Żmigrodzka, B. (2016), „Nowe zastosowania form czasownikowych 1. i 2. os. lp. rodzaju nijakiego czasu przeszłego we współczesnych tekstach”, Język Polski. 2: 51-72. https://doi.org/10.31286/JP.96.2.6.
View in Google Scholar
Téléchargements
Publiée
Numéro
Rubrique
Licence

Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas d'Utilisation Commerciale - Pas de Modification 4.0 International.
