Lalki mistrza Ezenekiera

Przyczynek do genezy szopkarstwa krakowskiego

Authors

  • Małgorzata Oleszkiewicz Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie

Keywords:

szopkarstwo krakowskie, szopka, kukiełki, lalki szopkowe, Kraków, Boże Narodzenie

Abstract

MASTER EZENEKIER’S PUPPETS. CONTRIBUTION TO THE ORIGINS OF NATIVITY SCENE (SZOPKA) TRADITION IN KRAKÓW

The nativity scene (szopka) tradition in Kraków was inscribed on the UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity in 2018. The fairy-tale architecture of contemporary Kraków nativity scenes, shimmering with colours and delighting with detailed workmanship, often overshadows the little crib with Infant Jesus and the Holy Family. The narrative, most often expressed through figurines depicting the folklore and legends of Kraków, as well as contemporary events, is also of secondary importance. The Kraków nativity scene (szopka), unlike any other nativity scenes (also known as Christmas cribs or crèches), originated from church and home nativity scenes with figurines, as well as from the Christmas puppet theatre removed from churches – puppet crib used by carollers. This is the form of Michał Ezenekier’s oldest Kraków szopka, preserved in the Seweryn Udziela Ethnographic Museum in Kraków. There is also a collection of crib puppets (about 750 items), most of which do not bear any information about their origin, as they appeared in the museum invent- ory only in 1954. In this article, nineteen puppets were subjected to formal analysis and comparative studies aimed at proving that they come from the szopka made by Michał Ezene- kier. This selection was possible thanks to the book by Jan Krupski (owned by Stanisław and Tadeusz Estreicher) Szopka krakowska (Kraków nativity scene), where pho- tographs of six puppets were included, and the remain- ing ones were ascribed to this ensemble on the basis of detailed comparisons of the materials used, the manner of execution, as well as texts delivered by the characters played by the puppets. This oldest surviving Kraków szopka should be treated as a whole, since not only the szopka construction has been preserved, but also the text of the performance and part of the original set of master Ezenekier’s puppets.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Małgorzata Oleszkiewicz, Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie

    Etnograf, kustosz Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Autorka wielu wystaw realizowanych w kraju i za granicą oraz licznych artykułów i publikacji. Zajmuje się m.in. kulturowymi i społecznymi aspektami obrzędów, wytworów rzemiosła i sztuki ludowej oraz problematyką muzeologiczną. Prezes Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Krakowie, Przewodnicząca Sekcji Muzeologicznej Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, członkini Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Stowarzyszenia Muzealników Polskich oraz ICOM.

References

Anczyc Władysław Ludwik, Obrazy krakowskie. Szopka czyli jasełka i gwiazdka w Krakowie, „Tygodnik Ilustrowany, 1862, nr 135.
View in Google Scholar

Cercha Stanisław, Kleparz, przedmieście Krakowa przed 50 laty, Kraków 1914.
View in Google Scholar

Estreicher Karol, Nie od razu Kraków zbudowano, Kraków 1947.
View in Google Scholar

Fryś-Pietraszkowa Ewa, Kukiełki z szopek kolędniczych, „Polska Sztuka Ludowa”, 1984 (t. 38), nr 3.
View in Google Scholar

Krupski Jan [właśc. Stanisław i Tadeusz Estreicherowie], Szopka krakowska, Biblioteka Krakowska, nr 24, Kraków 1904.
View in Google Scholar

Kwiecińska Magdalena, Szopkarstwo krakowskie w procesach kształtowania dziedzictwa miasta, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Etnograficzne”, 2017, t. 45, z. 3, https://doi.org/10.4467/22999558.PE.17.016.8360.
View in Google Scholar

Oleszkiewicz Małgorzata, Krowoderskie początki szopkarstwa krakowskiego, w: Krowodrza. Przestrzeń i tożsamość. Konferencja naukowa 9 czerwca 2017, red. Dorota Strojnowska, Kraków 2017.
View in Google Scholar

Oleszkiewicz Małgorzata, Między rekwizytem kolędniczym a apoteozą miasta – fenomen szopki krakowskiej, w: Miasto w obrazie, legendzie, opowieści…, red. Róża Godula-Węcławowicz, Kraków 2008.
View in Google Scholar

Oleszkiewicz Małgorzata, Szopka mistrza Ezenekiera. Mity, pytania i okruchy prawdy o pewnej szopce z końca XIX w., „Rocznik Krakowski”, T. 74: 2008.
View in Google Scholar

Oleszkiewicz Małgorzata, Zabawka dziecięca a rekwizyt obrzędowy, w: Dawne i współczesne zabawki dziecięce, red. Dorota Żołądź-Strzelczyk, Katarzyna Kabacińska, Poznań–Kielce 2010.
View in Google Scholar

Reinfuss Roman, Szopki krakowskie, Kraków 1958.
View in Google Scholar

Schreiber Hanna, Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego sporządzona w Paryżu dnia 17 października 2003 r., w: Konwencje UNESCO w dziedzinie kultury. Komentarz, red. Katarzyna Zalasińska, Warszawa 2014.
View in Google Scholar

Szałapak Anna, Szopka krakowska jako zjawisko folkloru krakowskiego na tle szopki europejskiej. Studium historyczno-etnograficzne, Kraków 2012.
View in Google Scholar

Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego, oprac. Stanisław Estreicher, t. 1, Biblioteka Krakowska, nr 40, Kraków 1909.
View in Google Scholar

Published

2023-09-29

Issue

Section

Articles

How to Cite

Oleszkiewicz, M. (2023) “Lalki mistrza Ezenekiera: Przyczynek do genezy szopkarstwa krakowskiego”, Rocznik Krakowski, 85, pp. 161–185. Available at: https://journals.akademicka.pl/rocznikkrakowski/article/view/5292 (Accessed: 17 October 2026).

Similar Articles

1-10 of 103

You may also start an advanced similarity search for this article.