Façade, Desire, Human Drama. Approaching Bruno Schulz with Emmanuel Lévinas and Józef Tischner

Abstract

W artykule autor przedstawia możliwości interpretacji opowiadania Brunona Schulza Ulica Krokodyli w odniesieniu do teoretycznej sieci powiązań pomiędzy Emmanuelem Lévinasem i Józefem Tischnerem. Zarysowana przez Lévinasa koncepcja twarzy Innego jak i tischnerowska jej interpretacja wraz z pojęciem sceny oraz idea transcendencji Schulza zostały przedstawione z nowej perspektywy. Schulza oeuvre jest zdeterminowane przez antynomie takie jak czystość i nieczystość, transcendencja i rozumienie, mężczyzna i kobieta. Esej koncentruje się jednak na pochodzeniu różnych biegunów. W Ulicy Krokodyli dzielnica miasta opisana jest jako prozaiczna konstrukcja zbudowana na szarych i nudnych fasadach. Jedynym możliwym sposobem na przełamanie tych fałszywych i prozaicznych ograniczeń rzeczywistości jest wykraczanie poza nie, co można odnaleźć – zdaniem Schulza – w poezji. Dzięki poezji możliwe jest dotarcie do oryginalnego sensu, a tym samym uzmysłowienie sobie tego, co czyste. Proces mediacji jest zestawiony z etyką Tischnera i Lévinasa. Podczas gdy to, co wcześniejsze koncentruje się na relacji między Ja i Inny, to późniejsze badanie uwarunkowań tej relacji jest sceną, na której możliwy jest kontakt. Skutkiem tego jest ciągła świadomość potrzeby wykraczania poza siebie nie osiągnięciem końcowego stanu, lecz wiecznie trwającym pragnieniem twarzy Innego.