Liminality and Desire in Bruno Schulz’s Short Prose

Abstrakt

Główną ideą tego artykułu jest powrót do dyskursu o Brunonie Schulzu i pojęciu tolerancji, zainicjowanego na dwóch seminariach naukowych prowadzonych przez prof. Markowskiego i dr. Rebesa na Uniwersytecie Jagiellońskim w semestrze 2007/2008. Artykuł traktuje o relacjach granicznych i transcendencji w pismach Schulza. Opiera się na analizie krótkich opowiadań Schulza, w których rozpatrywana jest dychotomiczność relacji pomiędzy rzeczywistością a transcendencją. Zasadniczym przedmiotem zainteresowania autora jest strefa kontaktu, rozumiana jako przestrzeń graniczna pomiędzy rzeczywistością i transcendencją. Według Ewy Karpińskiej granica ta jest rozumiana zarówno jako rozdzielenie, jak i uporządkowanie. Wprowadzenie kategorii granicy przesuwa analizę z pojęcia czasowego na przestrzenne, które pozwala zrozumieć zestawienia bądź nawet równoczesne istnienie obu – rzeczywistości i transcendencji. Jest to zagadnienie typowe dla Schulza; autor zestawia je z etycznymi podstawami myśli fi lozofi cznej Emmanuela Lévinasa, stosuje do analizy pism pisarza z Drohobycza także późniejszą radykalną etykę moralną i jej konceptualizację w Filozofi i dramatu Józefa Tischnera. Głównym celem w opowiadaniach Schulza jest otwarcie nowej drogi dostępu tego, co graniczne; odsłanianie i wyjście poza izolowaną i skonstruowaną rzeczywistość. Jego dążenie można porównać do tego, co w filozofi i Lévinasa mogłoby być zmierzaniem ku twarzy Innego. To pragnienie – zdaniem Lévinasa – nigdy nie może być w pełni zaspokojone, idea ta jest jednak obecna także u Schulza w jego filozoficznie programowym eseju Mityzacja rzeczywistości. Warunek pragnienia ukazuje się jako niestałe, chwiejne graniczenie. Kruchy status tego, co graniczne, nie dopuszcza do zajęcia się nudą istnienia fałszywej rzeczywistości, bądź w przypadku Lévinasa, uchronienia mnie od zajmowania się egocentrycznością, granicą samowystarczalności i ignorancji.