Kolekcja dagerotypów w zbiorach Muzeum Krakowa – w 180-lecie wynalezienia fotografii
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2019.01Słowa kluczowe:
dagerotyp, Kraków, Muzeum Krakowa, Aleksander Płonczynski, Wiktor Płonczynski, Henryk Schugt, Jan Andrzej Grabowski, Adolf TetmajerAbstrakt
DAGUERREOTYPES IN THE COLLECTION OF THE MUSEUM OF KRAKÓW – ON THE 180TH ANNIVERSARY OF THE INVENTION OF PHOTOGRAPHY
Daguerreotypy is one of the oldest techniques of obtaining photographic images. It was invented by Louis-Jacques-Mandé Daguerre (1787–1851), a theatre scenery painter, the creator and director of the Paris-based Diorama entertainment establishment. The French parliament purchased from him the rights to the technology, and then presented them to the world without patent claims. The daguerreotype technique was popularized throughout Europe by itinerant photographers, with a_substantial number of keen enthusiasts. Daguerre’s invention quickly reached Polish land as well, alas, very few daguerreotypes survive to this day. 1989 saw the publication of Wanda Mossakowska’s book Dagerotypy w zbiorach polskich. Katalog [Daguerreotypes in Polish collections. A catalogue]. The authoress made an attempt to determine the number of daguerreotypes surviving in our country. In order to complete her goal, she explored all public and private collections nationwide. The results of her research are contained in a_calogue comprising 442 entries. The list includes three daguerreotypes which at that time were in the possession of our Museum. The Museum of Kraków has recently acquired seven more items, _ve of which remained unknown to Mossakowska. The present paper is dedicated to these five new, heretofore unknown daguerreotypes. In the first half of the 1990s the Museum purchased a number of family heirlooms and assorted objects which had belonged to three distantly related families: the Płonczynskis, the Schugts, and the Wojciechowskis. Among those new acquisitions were three daguerreotypes produced by unknown daguerreotypists. Two of these images represent the Płonczynski brothers: Aleksander (1820–1858), a painter and a pedagogue, and Wiktor (1814–1883), a court clerk, with his family. The third daguerreotype shows Wiktor Płonczynski’s brother in law Henryk Schugt (1815–1873), acourt writer. The last two daguerreotypes were purchased by the Museum in 2014 from the descendants of Włodzimierz Tetmajer, but are in fact associated with his stepbrother – poet Kazimierz Tetmajer. e images represent Izabela Grabowska, née Jasinska, and Jan Andrzej Grabowski, the parents of Julia, the poet’s mother who married widower Adolf Tetmajer in 1864. Jan Andrzej Grabowski (1808–1880) was a Warsaw merchant and his potrait was produced by an unknown daguerreotypist. The daguerreotype representing his wife Izabela Grabowska, née Jasinska was produced by afamous Warsaw daguerreotypist, and later photographer Karol Beyer. Despite its modest size, the daguerreotypes collection at the Museum of Kraków is extremely valuable.
Bibliografia
Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej św. Szczepana w Krakowie [online]. [dostęp 12 września 2019].
Dostępny w internecie: http://www.mtg-malopolska.org.pl/images/ksiegi_metrykalne/indeksy_metrykalne_urodzenia.pdf
DzikHeniek: Franciszek Dundaczek [online]. Wikipedia, 27 lutego 2016 [dostęp 1 grudnia 2018]. Dostępny w internecie: https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedysta:DzikHeniek/Franciszek_Dundaczek&oldid=45164053
Franciszek Dundaczek [online]. Timenote.info [dostęp 1 grudnia 2018]. Dostępny w internecie https://nekropole.info/pl/Franciszek-Dundaczek
Gellner Joanna: Fotografie związane z placem Szczepańskim w zbiorach Działu Fotografii Krakowskiej Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, część 2. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2015, z. 33, s. 356–357
Harasym Zenon: Stare fotografie. Poradnik kolekcjonera. Warszawa 2005
Historia fotografii. Red. nauk. Juliet Hacking. Przeł. Maria Tuszko. Warszawa 2014
Hoy Anne H.: Wielka księga fotografii. Przeł. Marta Suwała -Posłuszna. Białystok 2006
Jackiewicz Danuta: Karol Beyer 1818–1877. Warszawa 2012
Karol Beyer 1818–1877. Pionier fotografii polskiej. Łódź 1984
Koetzle Hans-Michael: Słynne zdjęcia i ich historie. Cz. 1. 1827–1926. Przeł. Edyta Tomczyk. Warszawa 2003
Kocián Jaroslav: „Pocátky fotografie na Těšínsku”. Slezská univerzita, Filozoficko-prírodovedecká fakulta, Institut tvurcí fotografie. Opava 2010 (praca magisterska) [online].
[dostęp 1 grudnia 2018]. Dostępny w internecie: http://itf.cz/dokumenty/jaroslav-kocian-pocatky-fotografie-na-tesinsku.pdf
Kozinski Jerzy: Fotografia krakowska w latach 1840–1914. Zarys historii. Kraków Dawniej i Dziś, t. 20. Kraków 1978
Kozinski Jerzy: Pionier krakowskiej dagerotypii. „Alma Mater” 2009, nr 113, s. 44
Lechowicz Lech: Historia fotografii. Cz. 1. 1839–1939. Łódź 2012
Mazur Adam: Historie fotografii w Polsce 1839–2009. Kraków 2009
Mossakowska Wanda: Dagerotypy w zbiorach polskich. Katalog. Wrocław 1989
Mossakowska Wanda: Początki fotografii w Warszawie (1839–1863). Warszawa 1994
Mossakowska Wanda: Dagerotypy polskie i polonika w zbiorach krajowych. „Dagerotyp” 2001, nr 10, s. 7–27
Mossakowska Wanda: Jeszcze jeden dagerotyp. „Dagerotyp” 2006, nr 15, s. 5–6
Mossakowska Wanda: Dwa dagerotypy Rodziewiczów. „Dagerotyp” 2008, nr 17, s. 4–6
Mossakowska Wanda: Dwa nieznane dagerotypy gdańskie. „Dagerotyp” 2010, nr 19, s. 56–60
Płazewski Ignacy: Dzieje polskiej fotografii 1839–1939. Warszawa 2003
Polski słownik biograficzny: Olszewski Przemysław. Hasło oprac. Ligia Hayto. T. 24. Wrocław 1979, s. 34–36
Płończynski Aleksander Józef Joachim. Hasło oprac.
Roman Kaczor. T. 26. Wrocław 1981, s. 791–792
Schugt Herman. Hasło oprac. Kazimierz Korus. T. 36. Warszawa–Kraków 1995–1996, s. 21
Rosenblum Naomi: Historia fotografii światowej. Przeł. Inez Baturo. Bielsko-Biała 2005
Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających. Malarze, rzeźbiarze, graficy: Płonczyński Aleksander Józef Joachim. Hasło oprac. Jolanta Polanowska. T. 7. Warszawa 2003, s. 294–296
Winklowa Barbara: Narcyza Żmichowska i Wanda Żeleńska. Kraków 2004
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.

