Nie tylko Kriegerowie
Fotografowie Krakowa i jego zabytków w XIX wieku
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2019.09Słowa kluczowe:
Ignacy Krieger, Natan Krieger, Amalia Krieger, Walery Rzewuski, historia fotografii, fotografia w Krakowie, fotografia zabytków, fotografia dzieł sztukiAbstrakt
NOT ONLY THE KRIEGERS. THE PHOTOGRAPHERS OF KRAKÓW AND ITS MONUMENTS IN THE 19TH CENTURY
The photographic studio run by Ignacy, Natan and Amalia Krieger is popularly associated with photographs of Kraków from the second half of the 19th century, however, it was by no means the first, or the only studio that produced such photographs in that period. The oldest surviving photographs representing the city of Kraków date from the 1850s, yet it is certain that the set of photographs that have been preserved is not complete. Until recently, scholars had identied a group of twelve photographs produced in the years 1858–1859 by Karol Beyer’s studio (i.e. not only by Beyer himself, but also by Melecjusz Dutkiewicz) as the oldest, however, these were most probably chronologically preceded by two pannotypes created in or before 1857, showing views of the Main Market Square.
Ignacy Krieger opened his studio in 1860, and so did another photographer, Walery Rzewuski. In the beginning it was the latter man who seemed to lead the way in photographing the city, but in the end it was Ignacy Krieger and his children who became Kraków’s chief documentalists. There is no telling what induced Krieger to focus on that particular subject, but it is certain that his studio offered a series of views presenting the city’s major monuments already by the second half of the 1860s. We will find photographs of Kraków in the works of other local photographers active in the 19th century, such as Walery Maliszewski, Józef Zajaczkowski, Awit Szubert, Stanisław Bizanski, Juliusz Mien, Józef Sebald, and Tadeusz Jabłonski, yet none of them offered services which could match the professional comprehensiveness of the Kriegers. Apart from local, Kraków-based photographers, for various reasons the city was also documented by visiting photographers, while the number of amateur photographers at that time was scarce, due to technical difficulties and high costs. Undoubtedly, a large part of the photographs of Kraków were created on the initiative of the photographers themselves, i.e. for sale, while the demand for this kind of images may be inscribed into the general demand for national iconography. The Kriegers, along with other photographers, also prepared visual documentation of the academic research conducted by such bodies as the Commission on Art History of the Polish Academy of Learning, and the Group of Conservators of Western Galicia.
Bibliografia
Andreas Groll. Wiens erster moderner Fotograf 1812–1872.
Hrsg. Monika Faber. Sonderausstellung des Wien Museums, Bd. 406. Wien [2015]
Banach Jerzy: Ikonografia Wawelu. Kraków 1977
Banach Jerzy: Kraków malowniczy. O albumach z widokami miasta w XIX wieku. Kraków 1980
Banach Jerzy: Dawne widoki Krakowa. Kraków 1983
Banach Jerzy: Ikonografia Rynku Głównego w Krakowie. Katalog Widoków Krakowa, t. 1. Kraków 1998
Bednarek Anna: „Mała pamiąteczka”, czyli o fotografiach obrazów Saturnina Świerzyńskiego ofiarowanych Józefowi Łepkowskiemu. „Modus. Prace z historii sztuki” 2016, t. 16, s. 75–98
Bednarek Anna: Historia jednego albumu. Pomniki Krakowa.
Sztuka i starożytność = Monumenta antiquae artis Cracoviensia Karola Beyera i Melecjusza Dutkiewicza. „Folia Historiae Artium. Seria Nowa” 2018, t. 16, s. 81–104
Bednarek Anna: Fotografia zabytków i dzieł sztuki na ziemiach polskich w XIX wieku. Zarys problematyki. W: Katalog Fototeki Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Fotografie dzieł sztuki polskiej wykonane do roku 1900. Red. Wojciech Walanus. Kraków 2019, s. 41–56
Bednarek Anna: Najstarsze fotografie nagrobka Kazimierza Wielkiego. W: Śmierć, pogrzeb i upamiętnienie władców w dawnej Polsce. Red. Hanna Rajfura, Patrycja Szwedo, Barbara Świadek, Marek Walczak, Piotr Węcowski. Warszawa 2020, s. 246–258
Bednarek Anna: Katedra wawelska na XIX-wiecznych fotografiach – miedzy pamiątka a dokumentem, referat na konferencji Stołeczne katedry Obojga Narodów. Kościoły biskupie w Krakowie i Wilnie, Wilno 12–14 października 2016 [publikacja w przygotowaniu]
Bednarek Anna, Szyma Marcin: Najstarsza fotografia kościoła Dominikanów w Krakowie. „Rocznik Krakowski” 2018, t. 84, s. 173–178
Bednarek Anna, Walanus Wojciech: Mało znane fotografie Krakowa i ich domniemany autor, ks. Leopold Textoris (1822–1885). „Rocznik Krakowski” 2018, t. 84, s. 133–155
Bednarek Anna, Walanus Wojciech: Fotografia jako narzędzie dokumentacji i popularyzacji zbiorów Czartoryskich w XIX wieku. „Rozprawy Muzeum Narodowego w Krakowie” 2020, t. 13 [w druku]
Bednarek Anna, Walanus Wojciech: „Rzecz to zapewne niełatwa, gdzie mało światła słonecznego, a pełno zawsze pobożnych”. O najstarszych fotografiach Ołtarza Mariackiego,
referat na konferencji: „Jako serce pośrodku ciała…”. Dzieje artystyczne kościoła Mariackiego w Krakowie, Kraków 21–23 kwietnia 2016 [publikacja w przygotowaniu] Bericht über die XIV. Versammlung Deutscher Architekten und Ingenieure abgehalten am 30., 31. August, 1. und] 2. September 1864 zu Wien. Wien 1865
Beyer Karol: Album fotograficzne wystawy starożytności i Zabytków sztuki urządzonej przez c.k. Towarzystwo Naukowe w Krakowie 1858 i 1859 r. Warszawa 1859
Bieniarzówna Janina, Małecki Jan M.: Dzieje Krakowa. T. 3. Kraków w latach 1796–1918. Kraków 1986
Buczek Anna et al.: Wawel na starej fotografii do 1939. Biblioteka
Ikonograficzna Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, nr 1. Kraków 2011
Catalogue général des vues stéréoscopiques sur verre de L. et F., et Cie photographes. Paris 1871
Chmiel Adam: Uwagi archiwalno-paleograficzne nad pieśnią Bogurodzica w rekopisie Biblioteki Jagiellońskiej nr. 1619. „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Filologiczny. Seria 2” 1905, t. 25, s. 197–208
Człowiek nauki taki jakim był. Pamiętniki profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego Fryderyka Hechla. T. 2. W Wolnym
Mieście Krakowie 1834–1846. Wyd. Władysław Szumowski. Kraków 1939
Demel Juliusz: Stosunki gospodarcze i społeczne Krakowa w latach 1853–1866. Biblioteka Krakowska, nr 112. Wrocław 1958
Drobner Bolesław: To już tak dawno. W: Kopiec wspomnień. Kraków 1959, s. 5–51
Dunajski Ireneusz: Fotografia w Gdańsku 1839–1862. Tczew 2013
Dużyk Józef, Treiderowa Anna: Zagadnienie opieki nad zabytkami w działalności Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. „Rocznik Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie” 1957, t. 3, s. 201–280
Essenwein August: Die mittelalterlichen Kunstdenkmale der Stadt Krakau. [Graz 1866]
Estreicher Karol: Przechadzka po Bibliotece Jagiellońskiej. Kraków 1882
Grabowski Ambrozy: Kraków i jego okolice. Kraków 1866 Heck Korneli: Uwagi krytyczne nad najstarszymi tekstami i kompozycya piesni Bogurodzica. „Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Filologiczny. Seria 2” 1905, t. 25, s. 155–196
Jackiewicz Danuta: U źródeł fotografii jako nowoczesnej
humanistyki. Praktyka Karola Beyera. W: Miejsce fotografii w badaniach humanistycznych. Red. Marta Zietkiewicz, Małgorzata Biernacka. Żródła do Historii Fotografii Polskiej XIX wieku, t. 1. Warszawa [2016], s. 35–58
Janin Jules: Le daguerotype. „L’Artiste” 1839, Vol. 2, 2e série, pp. 145–148
Keder Iwona et al.: Ikonografia ulic Św. Jana, Floriańskiej i Pijarskiej oraz środkowych odcinków ulic Św. Tomasza i Św. Marka w Krakowie. Red. nauk. Iwona Keder. Katalog Widoków Krakowa, t. 7. Kraków 2019
Keder Iwona, Komorowski Waldemar: Ikonografia placu
Wszystkich Świętych oraz ulic Franciszkańskiej, Poselskiej, Senackiej i Kanoniczej w Krakowie. Katalog Widoków Krakowa, t. 4. Kraków 2007
Keder Iwona, Komorowski Waldemar, Bromboszcz Agnieszka: Ikonografia ulic Brackiej, Wiślnej, Olszewskiego, Gołębiej, Św. Anny i Jagiellońskiej wraz z gmachem Collegium Maius w Krakowie. Katalog Widoków Krakowa, t. 5. Kraków 2016
Keder Iwona, Komorowski Waldemar, Łepkowski Mateusz: Ikonografia ulic Szewskiej i Szczepańskiej, placu Szczepańskiego, ulic Reformackiej i Sławkowskiej oraz zachodnich odcinków ulic św. Marka i Pijarskiej w Krakowie. Katalog Widoków Krakowa, t. 6. Kraków 2018
Keder Iwona, Komorowski Waldemar, Zeńczak Anna: Ikonografia kościoła Mariackiego i placu Mariackiego, Małego Rynku, ulic Mikołajskiej, Siennej i Św. Krzyża w Krakowie. Katalog Widoków Krakowa, t. 2. Kraków 1999
Kleczkowski Antoni: Walery Rzewuski. Obywatel m. Krakowa, Radca miejski. Rys jego życia i działalności publicznej, na podstawie dokumentów i zebranych materiałów. Kraków 1895
Komorowski Waldemar, Keder Iwona: Ikonografia kościoła Dominikanów i ulicy Grodzkiej w Krakowie. Katalog Widoków Krakowa, t. 3. Kraków 2005
Korrespondencye. „Biblioteka Warszawska” 1858, t. 3, s. 765–778
Koziński Jerzy: Fotografia krakowska w latach 1840–1914. Zarys historii. Kraków Dawniej i Dziś, t. 20. Kraków 1978
Koziński Jerzy: Pionier krakowskiej dagerotypii. „Alma Mater” 2009, nr 113, s. 43–44
Koziński Jerzy: Początki fotografii w Krakowie. „Alma Mater” 2014, nr 169–170, s. 98–101
Kraków na starej fotografii 1846–1918 (ze zbiorów własnych) [CD-ROM]. Red. prow. Jacek Salwiński, scenariusz Ewa Gaczoł. Kraków 2002
Kraków w starej fotografii. Tekst i podpisy Magdalena Skrejko. Olszanica 2017
Kraszewski Józef Ignacy: Listy J.I. Kraszewskiego do redakcji Gazety Warszawskiej. „Gazeta Warszawska” 1858, nr 266, z 8 października, s. 1–5
Kruk Mirosław P.: Recepcja dzieł Hansa Suessa z Kulmbachu w drugiej połowie XIX wieku. W: Mistrz i Katarzyna. Hans von Kulmbach i jego dzieła dla Krakowa. Red. Mirosław P. Kruk, Aleksandra Hola, Marek Walczak. Kraków 2018, s. 209–226
Księga sprawozdań z oględzin i posiedzeń Komitetu Wykonawczego Restauracji Kaplicy Zygmuntowskiej od 7 sierpnia 1891 do 30 listopada 1894. W: Kaplica Zygmuntowska. Materiały źródłowe 1517–1977. Wybór i oprac. Antoni Franaszek, Bolesław Przybyszewski.
Źródła do Dziejów Wawelu, t. 13. Kraków 1991, s. 188–235
Kudłacz Katarzyna: Awit Szubert, krakowski fotograf drugiej połowy XIX wieku. „Dagerotyp” 2009, nr 18, s. 5–79
Lavédrine Bertrand: Photographs of the past. Process and preservation. Los Angeles 2009
L[ouis] J[ózef ]: Przechadzka kronikarza po Rynku Krakowskim. Kraków 1890
Małkiewicz Adam: Miedzy starożytnictwem a naukowa
historia sztuki. W: Towarzystwo Naukowe Krakowskie
w 200-lecie założenia (1815–2015). Materiały konferencji naukowej 9–10 grudnia 2015. Kraków 2016, s. 193–208
Maka Mirosław: Najstarsza fotografia górali tatrzańskich. Kraków 2014
Mossakowska Wanda: Dagerotypy w zbiorach polskich. Katalog. Wrocław 1989
Mossakowska Wanda: Początki fotografii w Polsce. Czas dagerotypii. „Dagerotyp” 2013, nr 22, s. 5–100
Mossakowska Wanda: Początki fotografii w Warszawie (1839–1863). Warszawa 1994
Mossakowska Wanda: Walery Rzewuski (1837-1888) fotograf. Studium warsztatu i twórczości. Wrocław 1981
Mossakowska Wanda, Zeńczak Anna: Kraków na starej fotografii. Kraków 1984
Polski słownik biograficzny: Krieger Ignacy. Hasło oprac. Celina Bąk-Koczarska. T. 15. Wrocław 1970, s. 307–308
Piech Zenon: „Trwanie osobne i wieczne”. Fotografia jako źródło w kręgu nauk pomocniczych historii i archiwistyki. W: Spuścizny – co po nas zostaje? Zagadnienia
metodologiczne. Materiały konferencji naukowych organizowanych przez Archiwum Nauki PAN i PAU i Polska
Akademie Umiejętności. Red. Adam Górski. Kraków 2018, s. 79–110
Stanisława Tomkowicza inwentarz zabytków powiatu jasielskiego. Z rękopisów Autora wydali i własnymi komentarzami opatrzyli Piotr i Tadeusz Łopatkiewiczowie. Kraków 2001
Purchla Jacek: Jak powstał nowoczesny Kraków. Kraków 1990
Siarzewski Wiesław: Zdjęcia Zakopanego i Tatr z pracowni Stanisława Bizańskiego w Krakowie. „Dagerotyp” 2011,
nr 20, s. 27–104
Wiadomości bieżące i rozmaitości. „Biblioteka Warszawska” 1869, t. 3, s. 148–159
Wielowiejski Zygmunt: Zaczęło się od dagerotypów mikroskopowych. Początki fotografii we Wrocławiu. „Dagerotyp” 2012, nr 21, s. 5–62
Wisłocki Władysław: Bibliografija z zakresu historyi literatury i oświaty w Polsce z r. 1877/78. „Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce” 1878, t. 1, s. 341–378
Wlha Josef: Illustrirter Katalog des Kunstverlages österr. Mei sterwerke der bildenden Künste und des Kunstgewerbes. Wien 1893
Wystawa archeologiczna krakowska. „Gazeta Warszawska” 1858, nr 286, z 28 października, s. 3–4
Ziejka Franciszek: „Tu wszystko jest Polska...” (o roli Krakowa w życiu duchowym Polaków w wieku XIX). „Rocznik Krakowski” 1996, t. 62, s. 31–51
GAZETY I CZASOPISMA
„Czas” 1856, nr 211, z 13 września; 1857, nr 293, z 23 grudnia; 1858, nr 228, z 6 października; nr 244, z 24 października; nr 259, z 12 listopada; 1860, nr 205, z 7 września; 1867, nr 8, z 10 stycznia; nr 298, z 28 grudnia; 1869, nr 135, z 17 czerwca; nr 150, z 6 lipca; 1875, nr 220, z 26 września; 1876, nr 168, z 26 lipca
„Dziennik Rozporządzeń dla Stoł. Król. Miasta Krakowa” 1926, nr 4
„Gazeta Codzienna” 1860, nr 228, z 31 sierpnia
„Gazeta Krakowska” 1839, nr 41, z 19 lutego
„Gazeta Warszawska” 1859, nr 267, z 9 października; nr 268, z 10 października; 1860, nr 238, z 11 września
„Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1873”, R. 42
„Kraj” 1869, nr 56, z 8 maja
„Kurier Warszawski” 1857, nr 185, z 19 lipca
„Sprawozdania Komisji do badania Historii Sztuki w Polsce” 1899, t. 6, z. 4
„Strzecha” 1868, t. 1, z. 8
„Tygodnik Ilustrowany” 1868, t. 2, nr 32
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.

