Ppłk Jan Kanty Lasota – wybitna postać krakowskiej konspiracji wojskowej
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2006.11Abstrakt
LIEUTENANT-COLONEL JAN KANTY LASOTA – DISTINGUISHED FIGURE OF THE KRAKÓW WAR CONSPIRACY
Lieutenant-colonel Jan Kanty Lasota (1899–1950) pseudonym Kanty, Jan Kanty, Pan Jan, Przyzba, devoted all his life to the affairs of his homeland, serving from the earliest years in scouting and the Polish Legions, and after the regaining of independence in 1918 in the ranks of the resurrected Polish Army. Initially he performed his duties in the armour tanks, then in the infantry units, then in the Border Protection Corps and finally he performed the function of the commander of the local Academic Legion in Lublin. He served during the September campaign of 1939 in the ranks of 93PP as the commander of the 2nd battalion in the Lublin region. Straight from the battlefield he set about co-creating in Lublin the Organisation of the White Eagle and the Service for the Victory of Poland. Since the beginning of 1940 he worked in the Kraków conspiracy. In the founded Union for Armed Struggle he performed various functions in the intelligence of the No. 4 Area and the Kraków District; since 1941 he was the head of the 2nd branch of the staff of the headquarters of the District. He achieved much success in this area. In 1943 he was nominated deputy commander and the head of the staff of the headquarters of the Kraków District of the Home Army. He performed the function until his arrest by the Soviet security powers on the 18th of April 1945. He was escorted to Moscow and sentenced to 8 years of prison. He died in Karaganda on the 18th of May 1950. His wife, Michalina, remained in Poland and until her death in 1986 she was the guardian of the memory of her husband. According to the historians of the services at home lieutenant-colonel Jan Kanty Lasota belonged to the leading figures of the conspiratorial army. He was awarded the War Medal Virtuti Militari of the 5th class.
Bibliografia
1. Polski Słownik Biograficzny. T. XVI. Kraków 1971: Lasota Jan Kanty. Oprac. M. Bojarska, s. 554; Caban I.: Ludzie Lubelskiego Okręgu Armii Krajowej, Lublin 1995; s. 103–104; Krakowski Okręg Armii Krajowej w dokumentach [dalej: KOAKwD]. T. I. Kraków 1998: Lasota Jan Kanty. Oprac. A. Zagórski, s. 258–259; Małopolski Słownik Biograficzny Uczestników Działań Niepodległościowych 1939-1956. T. 10. Kraków 2004: Jan Kanty Lasota „Przyzba”, „Jan Kanty”, „Kanty”. Oprac. J.W. Olesiński, s. 92–96.
2. Olesiński J. W.: Szef sztabu Okręgu Krakowskiego Armii Krajowej podpułkownik Jan Kanty Lasota. „Zeszyty Historyczne Stowarzyszenia Żołnierzy Armii Krajowej” 2006, nr 8, s. 75.
3. Centralne Archiwum Wojskowe [dalej: CAW]: Akta personalne Jana Kantego Lasoty: Życiorysy; CAW nr 745/k IV/EM, 1 VII 2003. W zb. J.W. Olesińskiego. Kopia w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa [dalej: MHK].
4. Zob.: ibidem; Olesiński J. W.: Szef sztabu..., s. 75.
5. Akta personalne Jana Kantego Lasoty: Kwestionariusz Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości. CAW nr 745/k IV/EM, 1 VII 2003.
6. Olesiński J. W.: Szef sztabu..., s. 76; Wach M.: Miłość mocniejsza niż śmierć. „Gazeta Wyborcza” (wyd. Kraków) z 16 VI 2006, s. 12; Kozioł A.: Krzyż i sygnet. „Dziennik Polski” z 28 V 2005, s. 28.
7. Dyplom magistra prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego dla J.K. Lasoty z 1 XII 1936; dyplom Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej awansujący J.K. Lasotę do stopnia majora w Korpusie Oficerów Piechoty; sygnet z wizerunkiem odznaki pułkowej. W zb. J.W. Olesińskiego.
8. Akta personalne Jana Kantego Lasoty: Roczna lista kwalifikacyjna za 1938. CAW nr 745/k IV/EM, 1 VII 2003.
9. Instytut Polski i Muzeum Sikorskiego w Londynie: Grochowski S.: Sprawozdanie z udziału w kampanii wrześniowej, 28 X 1945, sygn. BI82B, Nastala W.: Wiadomości w odniesieniu do działań oddziałów własnych, 10 II 1940, sygn. BI82B, Cincio F.: Kwestionariusz, 12 II 1940, sygn. BI82B; Saratowski T.: Relacja, 5 XII 1945, sygn. BI106/c; Głowacki L.: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Lublin 1976, s. 27, 67, 194 i 353.
10. Pluta-Czachowski K.: Organizacja Orła Białego. Zarys genezy, organizacji i działalności. Warszawa 1987, s. 70, passim.
11. Ibidem; Caban I., Mańkowski Z.: Związek Walki Zbrojnej, Armia Krajowa w Okręgu Lubelskim 1939–1944. Cz. 1. Lublin 1971.
12. Pluta-Czachowski K.: Organizacja..., s. 70–72.
13. Olesiński J.W.: Szef sztabu..., s. 77.
14. Zgodnie ze statutem SZP w Krakowie miano powołać Dowództwo Wojewódzkie, lecz podzielenie terenu województwa lwowskiego między SSSR a III Rzeszę narzuciło konieczność utworzenia Okręgu, jako jednostki organizacyjnej o zasięgu nie pokrywającym się z dawnym województwem krakowskim.
15. Piwowarski S.: Generał brygady Julian Filipowicz. Organizator i komendant Okręgu Krakowskiego Służby Zwycięstwu Polski i Związku Walki Zbrojnej. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 1998, z. 20, s. xx–xx; Pluta-Czachowski K.: Organizacja..., s. 161–168.
16. Zob.: Piwowarski S.: Generał brygady...; informacje płk. dypl.
K. Pluty-Czachowskiego, zapisane 20 XII 1979. W zb S. Piwowarskiego.
17. Dokument niemiecki „Bericht über die illegale Tätigkeit eines Krakauer Stadt gebietes der Z. W“ z 9 V 1941. W zb. S. Piwowarskiego. 18. Bojarska M.: „Wspomnienia z działalności w latach II wojny światowej 1939–1945” (mps), s. 3. Wł. S. Piwowarski; Kartoteka żołnierzy konspiracji MHK; Księga Pamięci. Transporty Polaków do KL Auschwitz z Krakowa i innych miejscowości Polski Południowej 1940–1944. T. I. Warszawa–Oświęcim 2002.
19. Bojarska M.: „Informacja o działalności jednej z komórek AK na terenie Okręgu Krakowskiego” (mps), s. 3–9. W zb. S. Piwowarskiego.
20. Zob. Matusak P.: Wywiad Związku Armii Zbrojnej – Armii Krajowej 1939–1945, Warszawa 2002, s. 266–297; Bratko J.: Gestapowcy. Kontrwywiad. Konfidenci. Konspiratorzy. Kraków 1990, s. 191–222; Bojarska M.: „Henryk Rysy-Karpiński (1906–1963), pseud. Kleszcz, oficer WP i AK (mps); eadem: „Augustyna Klimaszewska (1914–1971), pseud. Stella” (mps), eadem: „Rudolf Gitis (1917–1970), pseud. Tur” (mps); eadem: „Jan Krynicki (1890–1969), pseud. Kur” (mps); eadem: „Mieczysław Murczyński (1904–1941), ps. Mimur, Korab” (mps). Wszystkie relacje w zb. S. Piwowarskiego.
21. Piwowarski S.: III komendant Okręgu Krakowskiego Armii Krajowej, pułkownik Józef Spychalski. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2002, nr 21, s. xx–xx.
22. Przedstawiony kształt personalny sztabu komendy Okręgu Krakowskiego AK jest zaledwie zarysem tej struktury i jako taki może być tylko przyczynkiem do opracowania wyczerpującego studium, co wobec otwarcia zasobów Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie [dalej: IPN Kr] jest obecnie możliwe.
23. Piwowarski S.: Pułkownik Kawalerii Edward Józef Godlewski – IV komendant Okręgu Krakowskiego Armii Krajowej. Wybrane zagadnienia operacji „Burza”. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2004, nr 22, s. xx–xx.
24. Olesiński J.W.: Szef sztabu..., s. 78.
25. Piwowarski S.: Ostatni okres życia gen. bryg. Stanisława Rostworowskiego. Okruchy wspomnień. „Z lat walki i martyrologii AK” 1995, nr 16; Pluta-Czachowski K.: Generał „Odra”. Rzecz o gen. bryg. dr. Stanisławie Rostworowskim (1888–1944).
W: Komisja Historyczna b.[byłego] Sztabu Głównego Warszawa –Londyn. T. 3: Żołnierze II Rzeczypospolitej. Londyn 2001.
26. Piwowarski S.: Ostatni komendant Okręgu Krakowskiego Armii Krajowej pułkownik Przemysław Nakoniecznikoff-Klukowski (1896–1957), pseud. „Kruk II” – „Garda” – „Czarny”. „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2005, nr 23, s.123–148.
27. Ibidem; Zblewski Z.: Okręg Krakowski Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” 1945–1948. Geneza, struktura, działalność. Kraków 2005, s. 27–66.
28. Zob.: Zblewski Z.: Okręg Krakowski Zrzeszenia..., s. 74–80.
29. Zarządzenie szefa sztabu komendy Okręgu Krakowskiego ppłk.
J.K. Lasoty do oddziałów i komórek organizacyjnych w sprawie uporządkowania i przekazania akt nadających się do trwałego przechowywania, 31 I 1945. W: KOAKwD. T. II. Kraków 1999, nr dok. 134.
30. Depesza szyfr szefa łączności radiowej do Centrali i Komendy Głównej AK z 25 IV 1945. W: Armia Krajowa w dokumentach.
T. 5. Londyn 1981, nr dok. 1508; Raport Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich z 24 IV 1945. W: Teczka specjalna J. W. Stalina. Raporty NKWD z Polski 1944–1946. Oprac. T. Cariewskaja, A. Chmielarz, A. Paczkowski, E. Rosowska, Sz. Rudnicki. Warszawa 1998, nr dok. 65; Raport Ludowego Komisarza Spraw Wewnętrznych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich z 4 V 1945.W: Teczka specjalna J. W. Stalina..., nr dok. 66.
31. Kserokopie wyciągów przesłuchań Władysława Owoca z 27 III i 7 IV 1945, akta Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w jego teczce, 5 I 1951, obecnie IPN Kr 010/2431, t. 1 s. 20, w zb. J.W. Olesińskiego, kopie MHK; por.: Owoc W.: Krakowska Narodowa Organizacja Wojskowa. Paryż 1977, s.??; Bojarska M.: „Wspomnienia...; Bajer K.: Przyczynek do wyjaśnienia okoliczności aresztowani ppłk Jana Kantego Lasoty, ps. „Przyzba” – szefa sztabu Okręgu AK Kraków, „Informator Stowarzyszenia Żołnierzy Armii Krajowej. Zarząd Główny w Krakowie”. Kraków 2003, nr 4, s. 15– –16; Zblewski Z.: Okręg Krakowski Zrzeszenia..., s. 98–100.
32. Olesiński J.W.: Szef sztabu..., s. 79.
33. Zob.: Piwowarski S.: Okręg Krakowski Służby Zwycięstwu Polski – Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej. Wybrane zagadnienia organizacyjne, personalne i bojowe. Kraków 1994, s. 65; relacja kpt. Zbigniewa Melanowskiego (mps). W zb. S. Piwowarskiego.
34. Dokument wystawiony przez Urząd Rejestracji i Zbiorów Archiwalnych Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej nr 10/A – 5642, 11 XII 2003. W zb. J.W. Olesińskiego; kopia tego dokumentu w MHK.
35. Ibidem; dokument wystawiony przez Centrum Poszukiwania Informacji Towarzystwa Czerwonego Krzyża przy Rosyjskim Towarzystwie Czerwonego Krzyża nr 1724666/4, 5 I 2004. W zb. J.W. Olesińskiego; kopia w MHK.
36. Zaświadczenie o rehabilitacji J.K. Lasoty. W b. J.W. Olesińskiego; kopia w MHK.
37. Wniosek odznaczeniowy płk. K. Pluty-Czachowskiego z 2 X 1944, zaakceptowany przez gen. dyw. T. Komorowskiego; kopie dokumentów w arch. Departamentu Wojskowego Urzędu do spraw Kombatantów; t. 14 kopii oraz w zb. J.W. Olesińskiego; Przyznanie Krzyża Walecznych po raz pierwszy i drugi poświadcza zaświadczenie nr DK – 14/2004 z 30 VI 2004. Powinno być „po raz drugi i trzeci”, ponieważ Krzyż Walecznych po raz pierwszy J.K. Lasota otrzymał 14 XII 1921 – nr legitymacji 42457, Złoty Krzyż Zasługi – zaświadczenie nr DK – 15/2004 z 30 VI 2004.
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
