Zastosowanie techniki cyfrowej 3D do rekonstrukcji historycznej zabudowy Krakowa
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2008.05Abstract
THE USE OF 3D DIGITAL TECHNOLOGY IN THE RECONSTRUCTION OF KRAKOW’S HISTORICAL ARCHITECTURE AND URBAN LAYOUT
One of the projects conceived as part of the exhibition scenario of the Kraków – the European City of Magdeburg Law 1257–1791 exhibition organized by the Historical Museum of the City of Kraków was the reconstruction of Kraków’s old architecture and urban layout in the form of a 3D digital model. The project was carried out by an interdisciplinary team of specialists comprised of architects, architecture historians, art historians, archaeologists and historians specializing in the issues of economic history, archive studies and heritage conservation. Specialist computer programs were utilized to create the digital models of architectural objects and elements of the natural landscape. One part of the project had been inspired by a view of Kraków dating from 1603–1605. The objective was to reconstruct the entire Kraków agglomeration as it looked like at the peak of the city’s prosperity, i.e. around the mid-17th cent. – immediately before its decline and, consequently, the slowing down of its urban and architectural development. The choice of this particular period was supposed to enable the presentation of Kraków’s urban layout and architectural design as a refl ection of the city’s harmonious growth and an eff ect of the gradual accumulation of structural layers and architectural styles. At that time, the city still retained its mediaeval layout and some of the mediaeval character of its architecture, while undergoing revolutionary transformation processes via which it was entering the Modern Era, including the early wave of the Baroque. The 1:1000 digital scale model reconstructs Kraków within the city walls, Wawel Hill, the satellite towns of Kazimierz and Kleparz, the Garbary and Stradom suburbs, and the Wesoła jurydyka – the entire area stretching to the borderline running along the channel of the River Prądnik in the east. It includes the villages of Krowodrza and Prądnik, together with the bishops’ manor in the north, the Royal Palace in Łobzów, the village of Zwierzyniec and the Norbertine convent located on the bank of the River Vistula in the west, and the villages of Dębniki and Ludwinów, together with Lasota Hill and Krakus Mount, in the south. The participants of the project reconstructed the landscape and the natural lay of the land into which the scale models of buildings and other architectural structures (diverse in terms of their sizes and functions) were then incorporated. The second part of the project was the reconstruction of the Kraków Market Square, together with the architectural details of the buildings in that area, as it looked like toward the end of the Old Polish period which was at the same time the final stage of the application of Magdeburg Law in the city. In this case, the team used the oldest surviving detailed plan of the city created in 1787 by the municipal land surveyor Dominik Pucek – a source which provided a detailed map of the Market Square, including the largest number of buildings and facilities in the entire history of the site – as the major source of inspiration and the starting point for further development of the project. The 1:200 scale model reconstructs the buildings in the Market Square area with particular emphasis on the exact shapes and colours of the elevations and on architectural details. The scope of the reconstruction included the entire area of the Main Market Square, together with the Town Hall, the local churches and the entire complex of trade facilities (until the 19th cent., this would mean the Cloth Hall, the Rich Stalls, the Greater and the Lesser Scales and the single-storey wooden facilities located on both the east and the west side of the Market Square – apart from the Cloth Hall, these buildings do not survive in our times). The scale model also presents the entire complex of houses and palaces surrounding the square, including the elevations of all the buildings overlooking it, and fragmentary reconstructions of the houses located within the building lots surrounding the Market Square. At the present stage, the digital reconstruction is utilized to popularize the outcomes of the latest research on Kraków’s history by facilitating the preparation of all sorts of comprehensive educational programs and materials. The digital scale model represents an important stage in the process of creating a large database documenting the outcomes of contemporary research on the spatial and architectural development of the city. The range of possible uses for the 3D model may expand far beyond historical reconstruction, as it may play an important role in the fields of national heritage protection and the promotion of Kraków in the future.
References
1. W projekcie wzięli udział (w kolejności alfabetycznej): dr Zbigniew Beiersdorf (zabudowa mieszkalna Krakowa w obrębie bloku 4, zabudowa Kleparza, Wesołej, Grzegórzek, Piasku i Garbar), Krzysztof J. Czyżewski (zabudowa wzgórza wawelskiego, obiekty nowożytnej architektury sakralnej), Waldemar Komorowski (ratusz, Wielka Waga, zabudowa mieszkalna Krakowa w obrębie bloków: 13, 25, 30), inż. arch. Mikołaj Kornecki (zabudowa wiejska), dr hab. Bogusław Krasnowolski (kościół i klasztor Paulinów na Skałce, zabudowa mieszkalna i municypalna Kazimierza i Stradomia, Pałac w Łobzowie), dr inż. arch. Marek Łukacz (zabudowa mieszkalna Krakowa w obrębie bloków: 6, 7, 9, 12, 14, 15, 16, 29), dr Waldemar Niewalda (fortyfikacje Krakowa, zabudowa mieszkalna Krakowa w obrębie bloków: 11, 17), Halina Rojkowska (fortyfikacje Krakowa, zabudowa mieszkalna Krakowa w obrębie bloków: 11, 17, 18, 21), Stanisław Sławiński (zabudowa mieszkalna Krakowa w obrębie bloków:1, 2, 3, 5, 8, 10, 19, 22, 23, 24, 27, 28), Aldona Sudacka (Sukiennice, zabudowa handlowa Rynku Głównego), dr hab. Tomasz Węcławowicz (obiekty średniowiecznej architektury sakralnej zabudowa mieszkalna Krakowa w obrębie bloku 20), dr hab. Andrzej Włodarek (zabudowa uniwersytecka) oraz dr Kamila Follprecht (konsultacja archiwalna). Koordynator projektu: Marta Marek.
2. W kolejności alfabetycznej: inż. arch. Konrad Bogusz, Łukasz Czyczyło, inż. arch. Agnieszka Kwaśniewicz, Wioleta Mazurek, inż. arch. Mateusz Rudek, Marcin Rzepecki, inż. arch. Piotr Turkiewicz, inż. arch. Bartłomiej Woch. Pod względem wykonawczym zespołem kierował Piotr Opaliński.
3. Najdoskonalszy widok Krakowa z czasów nowożytnych, zamieszczony w dziele Georga Brauna i Franza Hogenberga Civitates orbis terrarum, wydanym w Kolonii w 1617 r. Rytowany na podstawie rysunków wykonanych z natury, których czas powstania datowany jest pomiędzy 1603 i 1605 r. Miedzioryt nieznanego nam z imienia autora był podstawą wielokrotnie wykonywanych powtórzeń,
z których największe i najbardziej znane to miedzioryt Mateusza Meriana z 1619 r., często mylony z pierwowzorem, wykonany bez znajomości realiów miasta. Miedzioryt, pochodzący z dzieła Brauna i Hogenberga, stanowi nieocenione źródło informacji na temat ówczesnego Krakowa. Warta podkreślenia jest wysoka wartość artystyczna grafiki, choć z naszego punktu widzenia jego zasadnicze znaczenie wynika z wiarygodności przekazu na temat wyglądu zabudowy i jej szczegółów. Jest to zarazem jeden z najstarszych widoków opracowanych z natury, a pierwszy w historii o tak szerokim zasięgu i szczegółowej wierności.
4. Istotnej przebudowy dokonał architekt królewski Jan Trevano, w latach następujących po pożarze zamku w 1595 r.
5. W opracowaniu zostały wykorzystane materiały archiwalne udostępnione przez Archiwum Zamku Królewskiego na Wawelu oraz autorskie opracowanie rekonstrukcji autorstwa dr Jadwigi Gwizdały. Konsultacja naukowa opracowania: Krzysztof J. Czyżewski.
6. Realizowane były kolejno przez architektów królewskich: Santi Gucciego, w latach 1585–1587, a następnie architekta królewskiego Jana Trevano, pomiędzy 1602 i 1605 r.
7. W opracowaniu znaczącą rolę odegrała ikonografia, a ponadto wykorzystano dokumentację konserwatorską Dokumentacja naukowo-historyczna z badaniami stratygraficznymi tynków i architektonicznymi, konsultacja naukowa opracowania: dr hab. B. Krasnowolski.
8. Podstawowym materiałem do odtworzenia założenia ogrodowego było opracowanie prof. Janusza Bogdanowskiego – zob. Bogdanowski J.: Ogród królewski na Łobzowie. Kraków 1997; Majdecki L.: Historia ogrodów. T. 2. Od XVIII wieku do współczesności. Warszawa 2008.
9. Rożek M.: Mecenat artystyczny mieszczaństwa krakowskiego w XVII wieku. „Biblioteka Krakowska” 1977, nr 118, s. 99.
10. Najazd szwedzki spowodował zniszczenie 22 obiektów sakralnych. Oprócz kościołów franciszkanów i dominikanek na Gródku położonych w obrębie murów, zniszczenia dotknęły przede wszystkim kościołów z obszaru Kleparza, Kazimierza, Stradomia, Wesołej, Garbar, Biskupiego, Smoleńska i Zwierzyńca – Bieniarzówna J.: Stulecie upadku. W: Bieniarzówna J., Małecki J.M.: Dzieje Krakowa. T. 2. Kraków w wiekach XVI–XVIII. Kraków 1984 s. 405–415.
11. Przykładów dostarczają kompleksy klasztorne franciszkanów i dominikanów, odbudowane po pożarze w 1850 r.
12. Kościoły: benedyktynek, czyli św. Scholastyki (ul. Św. Krzyża – św. Marka), bernardynów, czyli Niepokalanego Poczęcia NMP, tzw. Żłobek (ul. św. Jana), karmelitów bosych, czyli św. św. Michała i Józefa (ul.Senacka), Duchaków, czyli Św. Ducha (pl. Św. Ducha), św. św. Filipa i Jakuba (ul. św. Filipa), św. Gertrudy (ul. Gertrudy), św. Jadwigi (Stradomska), św. Jakuba (ul. Skawińska), Św. Krzyża (pl. Słowiański), św. Leonarda (ul. Krakowska), św. św. Macieja i Mateusza (pl. Szczepański), św. Marii Magdaleny (ul. Grodzka), św. św. Piotra i Pawła (ul. Grodzka), św. Piotra Małego (ul. Łobzowska), św. Sebastiana (ul. św. Sebastiana), św. Szczepana (pl. Szczepański), św. św. Szymona i Judy (Kleparz), św. Urszuli (ul. Św. Jana), św. Walentego (ul. Pędzichów), św. Wawrzyńca (ul. Dajwór – św. Wawrzyńca), Wszystkich Świętych (ul. Grodzka – pl. Wszystkich Świętych).
13. Opracowanie rekonstrukcji wymagało od autorów weryfikacji stanu obecnego niektórych obiektów. Za umożliwienie wstępu na teren klasztorów składamy podziękowania na ręce: o. Zbigniewa Krysiewicza z klasztoru oo. dominikanów i s. przełożonej Zofii Pauli Torczyńskiej z klasztoru ss. norbertanek.
14. Sudacka A.: Budynek Małej Wagi na Rynku krakowskim na podstawie źródeł historycznych. „Rocznik Krakowski” 2006, t. 72, s. 53.
15. Ligęza E.: Wodociągi dawnego Krakowa do połowy XVII wieku. W: Kraków dawniej i dziś. Kraków 1971, s. 43–54.
16. Bieniarzówna J., Małecki J.M.: Dzieje Krakowa…, s. 183.
17. Pierwotna działka lokacyjna, tzw. kurialna, miała stałe wymiary równe w przybliżeniu 21 × 42 m, najczęściej ulegała podziałowi na pół, tworząc tzw. działkę półkurialną.
18. Kazimierz i Kleparz zostały włączone do Krakowa na mocy Prawa o miastach z 1791 r.
19. Zapoczątkowany potopem szwedzkim katastrofalny upadek miasta spowodował zniszczenie ok. 75 proc. zabudowy, w stosunku do stanu z połowy XVII w. Podczas obrony Wawelu zrzucone pociski spowodowały pożar Stradomia. „Zagładzie uległa (…) większość przedmieścia szewskiego. Przetrwały pojedyncze domy na Podbrzeziu” – cyt. za: Krasnowolski B.: Ulice i place krakowskiego Kazimierza. Kraków 1992, s. 18.
20. Ibidem, s. 172–176.
21. Istotne przemiany przyniósł w 1655 r. najazd szwedzki.
22. Komorowski W.: Średniowieczny ratusz miasta Kleparza. W: Lapides viventes. Zaginiony Kraków wieków średnich. Red. J. Gadomski, A. Małkiewicz, T. Rodzińska-Chorąży, A. Włodarek. Kraków 2005.
23. Plan Rynku Głównego, 1787, rysunek tuszem na papierze (1080 x 1100 w świetle ramki) został wraz z „opisaniem” odnaleziony na początku XX w. w Bibliotece Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Reprodukcja tego planu znajduje się w Archiwum Państwowym w Krakowie, oddział Dokumentacji Technicznej i Materiałów Kartograficznych, zob. Banach J.: Ikonografia Rynku Głównego. Kraków 1998, s. 450–452.
24. Wykonany w 1787 r. geodezyjny pomiar wykonany przez geometrę miejskiego Dominika Pucka (1723–1789), znany jako Plan Dominika Pucka, obejmuje czworobok zabudowy pierzei przyrynkowych i usytuowane na placu budowle: Ratusz, Sukiennice wraz z nieistniejącą zabudową handlową, urządzenia miejskie: Waga Wielka i Waga Mała oraz rozlokowane w tej części kościoły.
25. Polski Słownik Biograficzny: Pucek Dominik. Hasło oprac. J. Stoksik. T. 29. Kraków 1986, s. 309–310.
26. Por. Banach J.: Ikonografia…, s. 451–452.
27. Trzy obrazy malarza krakowskiego Michała Stachowicza (1768–1825) poświęcone są zasadniczo ilustracji tych wydarzeń. Inspiracją dwóch pierwszych była insurekcja kościuszkowska, tematem trzeciego jest uroczysty pochód na Rynku krakowskim w dniu składania homagium ks. Karolowi Auerspergowi 17 sierpnia 1796 r. i przedstawia Rynek w okresie porozbiorowym, wydarzenie jest paradoksalnie ostatnim akordem świetności, zamykającym dziejowy rozdział w historii miasta i Rzeczypospolitej. Istotnym wątkiem wszystkich tych kompozycji, chociaż stanowiącym rodzaj scenografii wydarzeń, jest w miarę wierne otworzenie okolicznej zabudowy.
28. Schmaus von Livonegg, dyrektor ck dyrekcji budownictwa w Krakowie, wykonał w 1802 r. inwentaryzację rysunkową i projekty przebudowy ratusza.
29. Wykopaliska archeologiczne we wschodniej części Rynku Głównego prowadzone w latach 2005–2006. Odsłonięcie fundamentów budynków Małej Wagi pozwoliło określić jej dokładną lokalizację, niezgodną z rysunkiem Pucka. W rekonstrukcji uwzględniono dane pochodzące z wykopalisk prowadzonych w obrębie Kramów Bogatych, Wielkiej Wagi oraz kramów po stronie północnej Sukiennic.
30. Z uwagi na rozmiar artykułu, nie przytoczono szczegółowej listy źródeł, poprzestając na ich ogólnym omówieniu. Nie zacytowano literatury przedmiotu wykorzystanej przez autorów rekonstrukcji, pozostawiając to omówienie autorskim opisom szczegółowym.
31. Opracowanie podkładu terenu zostało wykonane dla przeważającej części miasta przez pracujących w zespołach: mgr. inż. arch. M. Korneckiego i mgr. inż. arch. K. Bogusza, dla obszaru Kazimierza i Stradomia dr. hab. B. Krasnowolskiego i mgr. inż. arch. P. Turkiewicza, a dla obszaru Kleparza, Krowodrzy i Prądnika dr. Z. Beiersdorfa i mgr. M. Rzepeckiego.
32. Plan geodezyjny Krakowa, w skali 1:500, 1984, Wydział Geodezji Urzędu Miasta Krakowa.
33. Plan Krakowa, tzw. szwedzki, 1704, Kiegsarkivet, Sztokholm, nr inw., XIV/45/b; Plan tzw. Kołłątajowski, 1785, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, nr inw. MHK 2104/VIII; Plan Krakowa z przedmieściami, zdjęty i wykonany przez Mosano i Chavanne’a, Archiwum Państwowe w Krakowie (dalej cyt. APKr.), nr inw. II-2; Plan Senacki Krakowa, oprac. Ignacy Enderle, 1802–1808, APKr., nr inw. 1–6.
34. Komplet planów w oryginałach rysunkowych lub kopiach litograficznych, APKr, oddział Dokumentacji Technicznej i Materiałów Kartograficznych.
35. Jako przykład można przytoczyć wykorzystanie niepublikowanych w trakcie prac nad projektem, a udostępnionych Muzeum Historycznemu, rezultatów badań archeologicznych w Rynku Głównym, prowadzonych w latach 2004–2006. Badania archeologiczne zachodniej części Rynku wykonywało w latach 2004– 2006 Muzeum Archeologiczne w Krakowie pod kierunkiem mgr. Emila Zaitza, natomiast badania archeologiczne wschodniej części Rynku realizowała w okresie 2005–2006 Pracownia Archeologiczno- Architektoniczna „Niegoda” pod kierunkiem dr. Cezarego Buśki. Badania te wniosły wiele informacji na temat nieistniejącej już zabudowy i jej funkcji w przeszłości.
36. Istotna rola w tym względzie przypadła zbiorom znajdującym się w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, które jest właścicielem obszernej kolekcji ikonograficznej miasta. Składają się na nią: dawna grafi ka i rysunek oraz zbiór malarstwa, głównie XIX wiecznego, który w utrwalonych widokach miasta pozwolił zachować wizerunek przekształconych lub nieistniejących już dzisiaj budowli. Kolekcja Działu Grafiki w Muzeum liczy ponad 3000 rycin, rysunków i akwarel. Wartość tego zbioru wynika z jego profilu. Gromadzony jest głównie dla celów dokumentujących obraz i przemiany miasta. Jednym z bardziej wartościowych zespołów graficznych są ogólne widoki Krakowa i jego okolic od XV do XX w. Cenny materiał stanowią rysunki i akwarele XIX-wiecznych artystów oraz XIX- i XX-wieczne rysunkowe inwentaryzacje zabytkowych portali, attyk oraz podwórek i sieni kamienic krakowskich. Odrębny dział tworzy kolekcja fotografii, która od 2 połowy XIX w. przejęła rolę wiodącą w zakresie dokumentowania pejzażu miejskiego.
37. Największe znaczenie mają kolekcje Archiwum Państwowego w Krakowie, Muzeum Narodowego w Krakowie i zbiory Zamku Królewskiego na Wawelu. W trakcie opracowań wykorzystano zarówno oryginały lub publikowane reprodukcje.
38 Rozpoznane w wyniku obszernej kwerendy przeprowadzonej w APKr.
39. W artykule sygnalizowany został zakres przeprowadzonych prac w ujęciu ogólnym. Szczegółowe omówienie efektów naukowych i analizę problematyki metodologiczno-badawczej rekonstrukcji cyfrowej przewidywane jest w kolejnych publikacjach, w opracowaniach poszczególnych autorów biorących udział w projekcie.
40. Na bazie modelu cyfrowego Krakowa został zrealizowany film edukacyjny Civitas nostra cracoviensis, w postaci animacji komputerowej, w technice 3D (koncepcja Piotr Opaliński, scenariusz Marta Marek, reżyseria Łukasz Czyczyło, Marta Marek, Piotr Opaliński, konsultacja naukowa Waldemar Komorowski). Jego prezentacja była ważnym elementem wystawy Kraków – europejskie miasto prawa magdeburskiego 1257–1791. Film został wydany na płycie DVD jako wydawnictwo towarzyszące wystawie, otrzymał wiele pozytywnych, a nawet entuzjastycznych recenzji.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
See more at Copyright & Licensing tab.
