Garść refleksji na temat obchodów 700. rocznicy lokacji Krakowa na prawie magdeburskim w świetle
DOI:
https://doi.org/10.32030/KRZY.2008.08Abstrakt
SOME BRIEF REFLECTIONS ON THE CELEBRATIONS OF THE SEPTCENTENARY OF THE ESTABLISHMENT OF KRAKOW UNDER MAGDEBURG LAW IN THE LIGHT OF CONTEMPORARY KRAKOW DAILY PRESS
The 750th anniversary of the establishment of Kraków under Magdeburg Law was celebrated on a grand scale. At the same time, the opinion was voiced that it was high time that the city properly celebrated this momentous historic fact which the communist authorities of the People’s Republic of Poland preferred to marginalize (since the celebration and promotion of traditions associated with the genesis of municipal government would have been against the policy of the dictatorial state). The present article stresses the need to either prove this hypothesis to be false, or to confi rm it, and the author makes his own investigation to discover the true story. Because of the limited space available, the paper cannot be regarded as a comprehensive case study – it should rather be seen as an attempt to signalize the problem. The author provides a fairly detailed description of the techniques used to report on the celebrations by the local daily press at that time – newspapers such as Echo Krakowa, Dziennik Polski and Gazeta Krakowska. It is also emphasized that the press campaign was relatively short (only about 10–14 days), but quite intense, with its climax taking place on June 5 and 6, 1957. All of the dailies tended to write about the anniversary in a similar tone. The signifi cance of the Great Charter for the city’s further development was clearly emphasized, while at the same time it was strongly stressed that the process which had followed was not the construction of a completely new city organism but, rather, the continuation of Kraków’s growing prosperity, since the city had become a significant political and economic centre already before the Great Charter. The fact that the city had been granted the privilege of local government was presented as an event of historic signifi cance and compared to the modern decentralization policy which had formed contemporary local government structures to become the crowning achievement of the process initiated seven centuries before. The economic significance of the Great Charter was compared to the construction of the Nowa Huta Quarter and the conglomerate plant which was taking place at that time. It was also emphasized that anniversaries of the reception of Magdeburg Law had never been celebrated prior to June 1957 – according to the proposed hypothesis, it could have resulted from the negative role ascribed to German settlers, especially after the rebellion of wójt Albert. It was also said that the omission could have been the eff ect of the negative attitude towards the evaluation of German historiography which had interpreted the establishment of Polish cities under German town law (with the signifi cant involvement of settlers of German descent) as the consequence of Poles’ civilizational backwardness, and the increase in urbanization processes, together with the civilizational progress it involved, as the achievement of German settlerscolonists alone. According to Polish scholars, these theses had been used to put the short-term imperial interests of the Second and the Third Reichs above historical truth. After WWII commemorative celebrations of this kind were hindered by the fresh memories of the effects of the German „work in the east” project (i.e. the unprecedented policy of the extermination of the Polish nation) carried out from 1939 to1945 when, according to the learned propagandists from the Ost Institut, Uhr Deutsche Stadt Krakau (allegedly, the product of German settlers’ work) and Wawel Castle (whose name had been changed to Burg) exemplifi ed Germans’ achievements in their mission to civilize the Slavic east. The paper presents the hypothesis (which calls for further research to be conducted) that the communist authorities’ decision to celebrate the anniversary of the establishment of Kraków under Magdeburg Law was either made as a response to the need to create a “new German policy” in the aftermath of the Goerlitz Agreement signed by Poland and GDR, or as an attempt to win the sympathies of the Kraków intelligentsia by the communist party and state authorities in the period of political thaw following October 1956 through the personal involvement of Prime Minister Józef Cyrankiewicz in the celebrations and the fact that the city received a high ranking state decoration. The style of the jubilee celebrations organized in 1957 followed the usual standards utilized by the organizers of this kind of commemorative events in the People’s Republic of Poland at that time.
Bibliografia
1. Bieniarzówna J., Małecki J.M.: Dzieje Krakowa. T. 3. Kraków w latach 1796–1918. Kraków 1979, s. 264 nn.
2. Perkowska U.: Jubileusze Uniwersytetu Jagiellońskiego. „Biblioteka Krakowska” 2000, nr 140.
3. Bieniarzówna J.: Mieszczaństwo krakowskie XVII w. Z badań nad strukturą społeczną miasta. Kraków 1977, s. 97.
4. Rożek M.: Mecenat artystyczny mieszczaństwa krakowskiego w XVII wieku. „Biblioteka Krakowska” 1977, nr 118, s. 199; Bieniarzówna J.: Mieszczaństwo krakowskie…, s. 97 nn; por. też Bieniarzówna J.: Zygmunt Jan Zalewski (1656–1706) i jego dzieło. „Rocznik Krakowski”1996, t. 62, s. 17–28.
5. Rożek M.: Mecenat artystyczny…, s. 199.
6. Bieniarzówna J., Małecki J.M.: Dzieje Krakowa. T. 2. Kraków w wiekach XVI – XVIII. Kraków 1984, s. 531. Szerzej o tej inicjatywie w: Bieniarzówna J.: Mieszczaństwo krakowskie…, s. 97 nn.
7. O przywileju szerzej: Wyrozumski J.: Dzieje Krakowa. T. 1. Kraków do schyłku wieków średnich. Kraków 1992, s. 233.
8. Biblioteka Dawnych Polskich Pisarzy-Prawników. Dzieła Bartłomieja Groickiego: T. 1. Porządek sądów i spraw miejskich prawa majdeburskiego w Koronie Polskiej. Warszawa 1953, T. 2. Artykuły prawa majdeburskiego. Postępek sądów około karania na gardle. Ustawa płacej u sądów. Warszawa 1954, T. 3. Tytuły prawa majdeburskiego. Warszawa 1954, T. 4. Obrona sierot i wdów. Warszawa 1958.
9. Starożytnicze wiadomości o Krakowie. Zbiór pism z pamiętników z dawnych rękopiśmiennych źródeł zebrał Ambroży Grabowski. Kraków 1852, s. 4.
10. Długosz J.: Roczniki, czyli kroniki Królestwa Polskiego. T. 4. Warszawa 1974, s. 142. Długosz myli się, gdyż jak powszechnie wiadomo, Kraków lokowano nie na prawie średzkim, lecz magdeburskim.
11. Rocznik Krasińskich cytuję za: Wyrozumski J.: Dzieje Krakowa…, s. 202.
12. Bobrzyński M.: Dzieje Polski w zarysie. Warszawa 1974, s. 165–167.
13. Bąkowski K.: Historia Krakowa w zarysie. „Biblioteka Krakowska” 1898, nr 6, s. 19, 20.
14. Friedberg M.: Kultura polska a niemiecka. „Prace Instytutu Zachodniego” 1946, nr 7, t. 1, s. 356 nn.
15. Estreicher S.: Kraków – Magdeburg w przywileju fundacyjnym krakowskim. Kraków 1911, s. 3, 13.
16. Cyt. za: Friedberg M.: Kultura polska…, s. 357.
17. Historia Polski. T. 1. do roku 1764. Cz. 1 do połowy XV w. Pod red. H. Łowmiańskiego. Wyd. 4. Warszawa 1965, s. 262 nn; por. też Friedberg M.: Kultura polska…, s. 358.
18. Friedberg M.: Kultura polska….
19. „Kwartalnik Historyczny” 1934, nr 48; por. też Friedberg M.: Kultura polska…, s. 261.
20. Friedberg M.: Kultura polska…, s. 358, 359.
21. Kamińska-Chodurska E.: Dzieje obchodów „Dni Krakowa”. W: Kraków międzywojenny. Materiały sesji naukowej z Okazji Dni Krakowa w roku 1985. Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa. Kraków 1988, z. 5, s. 121–131.
22. Ibidem, s. 124; por. też Dzieje Krakowa. T.4. Kraków w latach 1918–1939. Red. J. Bieniarzówna, J.M. Małecki. Kraków 1997, s. 444 i nn.
23 .„Uchwała nr LXXXIV/790/97 Rady Miasta Krakowa z 4 czerwca 1997 r. w sprawie ustanowienia Święta Miasta Krakowa. Rada Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa zebrana na sesji w 740-lecie lokacji miasta, na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym uchwala, co następuje:
§ 1. Dla upamiętnienia wiekopomnego wydarzenia nadania przywileju lokacyjnego naszemu miastu, co stało się piątego dnia czerwca A.D. 1257 za sprawą księcia Bolesława Wstydliwego, a mocą uchwały wiecowej w Koperni koło Szydłowca potwierdzone zostało, ustanawia się dzień piąty czerwca Świętem Miasta Krakowa. § 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. Przewodniczący Rady Stanisław Handzlik”. Dziś już wiadomo, że chodzi o Kopernię koło Pińczowa, a nie Szydłowca.
24. Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 4. Kraków w latach 1945– 1989. Kraków 2004, s. 297–301.
25. Ibidem, s. 304.
26. Ibidem. s. 305.
27. Garlicki J.: Wspomnienia z magistratu. Kraków 2003, s. 47.
28. Kraków. Studia nad rozwojem miasta. Red. J. Dąbrowski. Kraków 1957.
29. „Rocznik Krakowski” 1957–1959, t. 34, s. 255–260.
30. Pisarek W.: Analiza zawartości prasy. Kraków 1983; Kłoskowska A.: Modele społeczne i kultura masowa. „Przegląd Socjologiczny” 1959, nr 2, s. 46–71; Tetelowska I.: Analiza i ocena treści dzienników. „Zeszyty Prasoznawcze” 1960, nr 1.
31. „Dziennik Polski” 1957, nr 124, z 27–28 maja, s. 1; por. też „Gazeta Krakowska” 1957, nr 127, z 28 maja, s. 4.
32. Ibidem, s. 1.
33. Ibidem, s. 4.
34. „Gazeta Krakowska” 1957, nr 129, z 31 maja, s. 4.
35. „Dziennik Polski” 1957, nr 129, z 1 czerwca, s. 4.
36. „Gazeta Krakowska” 1957, nr 130, z 1–2 czerwca, s. 4.
37. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że określenie prawo magdeburskie we wszystkich tekstach publikowanych na łamach krakowskich dzienników pojawia się bodaj jedyny raz właśnie w artykule prof. Jana Dąbrowskiego. Pozostałe teksty mówią o bliżej nieokreślonym prawie miejskim.
38. „Gazeta Krakowska” 1957, nr 130, z 1–2 czerwca, s. 3.
39. Ibidem, s. 3.
40 Ibidem, s. 3.
41. Ibidem, s. 1.
42. Ibidem, s. 3.
43. „Gazeta Krakowska” 1957, nr 133, z 5 czerwca, s. 5.
44. Ibidem, s. 4.
45. „Echo Krakowa” 1957, nr 131, z 5 czerwca, s. 1.
46. „Dziennik Polski” 1957, nr 132, z 5 czerwca, s. 1.
47. „Gazeta Krakowska”1957, nr 133, z 5 czerwca, s. 1.
48. Roszko J.: Siedem wieków. „Dziennik Polski” 1956, nr 132, z 5 czerwca, s. 1; por. też Mrugacz T.: Święto naszego miasta. Ibidem, s. 6 oraz „Gazeta Krakowska” nr 133, z 5 czerwca, s. 1.
49. Roszko J.: Siedem…
50. „Gazeta Krakowska” 1957, nr 133, z 5 czerwca 1957, s. 4.
51. Ibidem, s. 4.
52. „Echo Krakowa” 1957, nr 132, z 6 czerwca, s. 1.
53. „Dziś na stronie 2 [wytłuszczenie – autor] zamieszczamy przemówienie I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki na spotkaniu z robotnikami Poznania” – informowała „Gazeta Krakowska” z nr 134, z 6 czerwca 1957 r., natomiast „Dziennik Polski” donosił: „Wł. Gomułka odpowiada na pytania robotników Poznania. Szczegóły wewnątrz numeru [wytłuszczenie – autor] – „Dziennik Polski” 1957, nr 133, z 6 czerwca, s. 1.
54. „Gazeta Krakowska” 1957, nr 134, z 6 czerwca, s. 1.
55. „Dziennik Polski” 1957, nr 133, z 6 czerwca, s. 1.
56. Ibidem, s. 1.
57. „Dziennik Polski” 1975, nr 133, z 6 czerwca, s. 4; por. też: Garlicki J.: Wspomnienia…, s. 47.
58. Krótkie omówienia treści przemówienia zamieściły w cytowanych wydaniach z 6 czerwca „Gazeta Krakowska” i „Dziennik Polski”, całość umieścił autor w swych wspomnieniach – Garlicki J.: Wspomnienia…, s. 48–54.
59. Przemówienie premiera J. Cyrankiewicza drukowano we fragmentach w „Gazecie Krakowskiej” 1957, nr 134, z 6 czerwca, s. 1, całość w: Garlicki J.: Wspomnienia…, s. 54, 55.
60. „Gazeta Krakowska” 1957, nr 134, z 6 czerwca, s. 1; por. też Garlicki J.: Wspomnienia…, s. 54.
61. Loc. cit.
62. Loc. cit.
63. Loc. cit.; por. Garlicki J.: Wspomnienia…, s. 60,
64. Ibidem, s. 1.
65. „Dziennik Polski” 1957, nr 134, z 7 czerwca, s. 4.
66. „Przekrój” 1957, nr 634, z 2 czerwca, s. 2; nr 635 z 9 czerwca, s. 1, 2, nr 636, z 16 czerwca, s. 3.
67. „Życie Literackie” 1957 z 9 i 16 czerwca.
68. Chwalba A.: Dzieje Krakowa. T. 6. Kraków w latach 1945–1989. Kraków 2004, s. 297–301.
Pobrania
Wersja elektroniczna opublikowana
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Szczegóły zob. w zakładce Prawa autorskie i udostępnianie.
